Stężenie zapachowe - Polski Serwis Naukowy

Portal:
Węch i zapachy

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Odor-Olfactometry-Deodorization

Stężenie zapachowe – to stężenie odorantów, określane metodami olfaktometrycznymi, wśród których największe znaczenie ma metoda olfaktometrii dynamicznej, opisana w PN-EN 13725:2007.

Próg węchowej wyczuwalności (cth) – stężenie wonnego związku chemicznego lub mieszaniny związków w powietrzu (zobacz: odoranty), przy którym istnieje 50% prawdopodobieństwo wyczucia węchem różnicy między zapachem powietrza zanieczyszczonego i czystego. Próg rozpoznania zapachu jest około dziesięciokrotnie wyższy.

Analiza sensoryczna - oceny organoleptyczne, wykonywane w sposób gwarantujący powtarzalność i odtwarzalność wyników. Jest to osiągane dzięki rygorystycznemu przestrzeganiu procedur, szczegółowo opisanych w odpowiednich normach lub resortowych wytycznych.

Stężenie zapachowe jest liczbowo równe wartości takiego stopnia rozcieńczenia próbki czystym powietrzem, po którym jest osiągany zespołowy próg węchowej wyczuwalności (umownie – jedna jednostka zapachowa w metrze sześciennym).

Zasada pomiarów i stosowane symbole

Zgodnie z PN-EN 13725 strumień badanego gazu jest rozcieńczany w olfaktometrze strumieniem czystego, bezwonnego powietrza. W ramach jednego pomiaru jest otrzymywana i prezentowana zespołowi "seria rozcieńczeń" – strumienie o różnym stopniu rozcieńczenia (Z) badanej próbki. Członkowie zespołu (o podobnej, znanej wrażliwości węchu) oceniają zapach i informują:

Olfaktometr – przyrząd służący do badania czułości narządu węchu, bądź też przyrząd do ilościowych porównań intensywności zapachów różnych olejków eterycznych w unormowanych jednostkach pomiarowych.

Joanna Maria Kośmider (ur. 2 sierpnia 1938 w Warszawie) – polska inżynier-chemik, specjalizująca się w dziedzinie inżynierii środowiska, w olfaktometrii przemysłowej i środowiskowej. Jest badaczką psychofizyki węchu, prof. dr hab. n. techn. inż., związana z Zachodniopomorskim Uniwersytetem Technologicznym w Szczecinie.

czy oceniany zapach jest inny od zapachu powietrza odniesienia (metoda „tak/nie”), albo

który z kilku (zwykle dwóch lub trzech) wąchanych strumieni nie jest powietrzem odniesienia (różnicowe metody analizy sensorycznej: parzysta lub trójkątowa).

Wielokrotna prezentacja całej serii rozcieńczeń pozwala określić, jak bardzo trzeba rozcieńczyć badaną próbkę, aby prawdopodobieństwo, że członkowie zespołu wyczują jej zapach, było równe 0,5 (zespołowy próg wyczuwalności zapachu). Wyznaczony stopień rozcieńczenia oznacza się symbolem Z50%. Tej bezwymiarowej wielkości nadaje się wymiar stężenia przyjmując, że różnym wartościom progu wyczuwalności zanieczyszczeń różnych badanych próbek (cth [ppm] lub [µg/m]) odpowiada jednakowe "stężenie zapachowe" (cod,th), równe jednej europejskiej jednostce zapachowej (European Odour Unit, ouE) w metrze sześciennym.

Olfaktometria (łac. olfactus – węch, gr. métro – miara) – rodzaj technik pomiarów, w których węch albo jest obiektem badań, albo pełni funkcję przyrządu pomiarowego, stosowanego w czasie badań zapachu.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Stężenie zapachowe (stężenie odorantów w badanej próbce; cod) jest większe od progu wyczuwalności Z50% razy:

cod [ouE/m] = Z50% ∙ 1 ouE/m.

Dolny indeks E przy symbolu jednostki zapachowej (Odour Unit, ou) oznacza, że pomiar wykonano zgodnie z normą.

Oznaczenia i symbole, stosowane przed normalizacją

Przed ustanowieniem normy PN-EN 13725:2007 w polskim piśmiennictwie (np. podręcznik "Odory") "stężenie zapachowe" określano jako "liczba jednostek zapachowych" (LJZ [jz/m] i "liczba jednostek odoru (LJO [jo/m). Te pojęcia były wprowadzone jako odpowiedniki określenia "Threshold Odour Number (TON [ou/m])".

Przypisy

Polski Komitet Normalizacyjny, NKP 280: Jakość powietrza. Oznaczanie stężenia zapachowego metodą olfaktometrii dynamicznej (pol.). PKN Warszawa, 2007. [dostęp 2010-09-07].
J. Kośmider, B. Krajewska. Normalizacja olfaktometrii dynamicznej. Podstawowe pojęcia i jednostki miar. „Normalizacja”, s. 15-22, 2005 (pol.).
Joanna Kośmider, Barbara Mazur-Chrzanowska, Bartosz Wyszyński: Odory. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 978-83-01-14525-5.

Linki zewnętrzne

Odory-Olfaktometria – e-Szkoła olfaktometrii- Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie