Rozrusznik serca GuidantMeridianSR

Fizjologiczny rozrusznik serca – węzeł zatokowy (czerwony punkt) oraz drogi szerzenia się prawidłowego pobudzenia roboczego mięśnia serca. U dołu ewolucja zapisu EKG w zależności od czasu rozchodzenia się depolaryzacji i repolaryzacji mięśnia serca.

Sztuczny rozrusznik serca (inaczej stymulator serca, kardiostymulator) to urządzenie elektryczne (obecnie wszczepiane w ciało chorego) służące do elektrycznego pobudzania rytmu serca. Stosuje się go, gdy naturalny rozrusznik – węzeł zatokowy, w wyniku różnych schorzeń trwale przestaje spełniać swoją rolę (choroba węzła zatokowo-przedsionkowego), co prowadzi do objawów niedokrwienia mózgu lub niewydolności serca. Drugim wskazaniem do wszczepienia rozrusznika są zaburzenia przewodzenia (tzn. blok przewodnictwa przedsionkowo-komorowego) przez naturalne elektryczne połączenie pomiędzy przedsionkami i komorami serca – węzeł przedsionkowo-komorowy.

W Polsce żyje ponad 100 000 osób z wszczepionym kardiostymulatorem, a liczbę wszczepień szacuje się na 9500 rocznie. 80-90% tych zabiegów to wszczepienia nowych rozruszników (implantacja kardiostymulatora), a w 10-20% to wymiany wyczerpanych stymulatorów (reimplantacja).

Historia

Pierwszy zewnętrzny rozrusznik serca zbudował John Hopps w 1950.
Pierwszy w świecie wewnętrzny rozrusznik 8 października 1958 wszczepił Åke Senning, szwedzki kardiochirurg w Solna (Sztokholm) w szpitalu Karolinska Sjukhuset przy współpracy Rune Elmeqvista, który był producentem tego urządzenia. Elektrody tego rozrusznika były umieszczone na nasierdziu (tak zwane elektrody nasierdziowe), a nie wewnątrz jam serca. Rozrusznik zawiódł po 3 godzinach.

W ciągu życia Szwed Arne Larsson, który był pierwszym pacjentem ze wszczepionym urządzeniem, zanim zmarł w wieku 86 lat w 2001 r. miał zamontowane 24 rozruszniki i przeżył zarówno jego wynalazcę jak również "swego" chirurga.

W Polsce pierwszy zabieg implantacji rozrusznika został wykonany w 1963 w Gdańsku przez prof. Zdzisława Kieturakisa i dra Wojciecha Kozłowskiego.

Budowa stymulatora

Urządzenie stymulujące serce składa się ze stymulatora (aktualnie wielkości mniejszej od pudełka zapałek), zawierającego hermetycznie zamknięte w obudowie z materiałów biologicznie obojętnych baterie, który jest wszczepiany pod skórę. Jest on jednocześnie detektorem jak i generatorem impulsów elektrycznych. Impulsy mają woltaż rzędu 0,5–5 woltów i czas trwania 0,2–1 milisekundy. W roboczym mięśniu komór serca umieszczane są metalowe elektrody (od 2 do 4) pokryte tworzywem sztucznym. Na ich zakończeniach znajdują się zwykle różnego rodzaju wypustki, ułatwiające fiksację elektrody w pożądanym miejscu.

Wszczepienie (implantacja) kardiostymulatora

Stosunki anatomiczne naczyń krwionośnych okolicy serca

Obecnie wszczepianie kardiostymulatorów przestało być domeną kardiochirurgów a stało się zadaniem kardiologów. Zabieg implantacji wykonywany jest w warunkach sali operacyjnej lub pracowni badań inwazyjnych układu krążenia. Sala musi być wyposażona w sprzęt RTG umożliwiający wykonanie fluoroskopii, koniecznej do kontroli usadowienie elektrody), sprzętu do monitorowania EKG, PSA – Pacing System Analyser – czyli wieloczynnościowego urządzenia pomiarowego umożliwiającego pomiar i rejestrację potencjałów wewnątrzsercowych, progu stymulacji i impedancji. Konieczny jest także zestaw narzędzi do wykonania wenesekcji, aparat do echokardiografii oraz sprzęt do perikardiocentezy.

Pacjent powinien być zaszczepiony przeciw WZW B oraz pozostać przynajmniej 6 godzin na czczo przed zabiegiem. W dniu zabiegu może przyjmować leki, ale tylko w wypadku wypicia małej ilości płynów. W przypadku leczenia antykoagulacyjnego konieczna jest jego modyfikacja zapewniająca poziom INR poniżej 1,75. Przed zabiegiem może zostać zastosowany środek uspokajający.

Wybór miejsca zabiegu na klatce piersiowej uzależniony jest od wywiadu (np. złamanie obojczyka), chorób współistniejących (np. zespół żyły głównej górnej), wykonywanego zawodu. W przypadku braku wskazań lub przeciwwskazań medycznych decyzję o miejscu zabiegu można pozostawić pacjentowi.

Najczęstszymi miejscami wprowadzenia elektrod stymulatora są:

Elektroda zostaje wprowadzona przez żyłę do przedsionka lub komory serca, natomiast drugi jej koniec zostaje doprowadzony do loży stymulatora (zwanej także łożem lub kieszenią), czyli miejsca umieszczenia układu elektronicznego rozrusznika z baterią (zwanego "puszką stymulatora"). U większości osób lożę wytwarza się na mięśniu piersiowym większym. U osób szczupłych lub ze względów kosmetycznych można lożę wytworzyć także pod tym mięśniem. Z przyczyn estetycznych najkorzystniejsze, i dlatego też preferowane u młodych kobiet, jest wykonanie cięcia pod piersią lub w dole pachowym.