Stacja orbitalna, stacja kosmiczna – sztuczny satelita Ziemi zaprojektowany w taki sposób, aby ludzie mogli w nim mieszkać przez wiele tygodni czy miesięcy. Po raz pierwszy koncepcja "stacji międzyplanetarnej" została zaproponowana przez rosyjskiego uczonego Konstantego Ciołkowskiego.

W odróżnieniu od innych statków kosmicznych stacja orbitalna nie posiada systemu napędowego pozwalającego na wykonywanie dużych manewrów w kosmosie (posiadać może jedynie silniki umożliwiające autonomiczne podnoszenie wysokości orbity ciągle zmniejszającej się wskutek niezerowego oporu aerodynamicznego szczątkowej atmosfery ziemskiej, czy też umożliwiające zmianę orientacji przestrzennej) oraz systemów pozwalających na lądowanie. Lądownik jest zazwyczaj oddzielnym modułem stacji kosmicznej, albo są nimi cumujące do stacji statki kosmiczne.

Wykorzystanie stacji orbitalnych

Stacje kosmiczne są obecnie wykorzystywane do badań nad fizjologicznymi efektami długotrwałego przebywania ludzi w przestrzeni kosmicznej, a także do prowadzenia szeregu badań i eksperymentów naukowych. Rekord czasu przebywania na pokładzie stacji kosmicznej ustanowił Walerij Polakow, przebywający w latach 1994-1995 437,7 dni na pokładzie stacji Mir. 3 innych kosmonautów również przebywało na pokładzie Mira ponad rok bez przerwy. Aż do lat 90., praktyczny monopol na konstrukcję stacji kosmicznych mieli Rosjanie. Jedynym amerykańskim projektem, który wszedł do użycia była stacja Skylab, skonstruowana z użyciem pojazdów i technologii opracowanych na rzecz programu Apollo. Rosjanie tymczasem opracowali całą serię stacji Salut, i – stanowiącą duży krok naprzód – modularną stację Mir.

Amerykanie wyprodukowali drugą stację Skylab, ochrzczoną Skylab B. Ze względu na wysokie koszty wyniesienia na orbitę stacji i zaopatrzenia, a także niechęć NASA do kontynuowania lotów rakiet Saturn i kapsuł Apollo w obliczu zbliżającego się wprowadzenia do służby promów kosmicznych, nigdy jej nie wykorzystano. Jej kadłub znajduje się obecnie w National Air and Space Museum w Waszyngtonie. Nie wykorzystano także kilku wyprodukowanych stacji Salut.

Po kontrolowanym sprowadzeniu z orbity stacji Mir w 2001 r., Międzynarodowa Stacja Kosmiczna stała się jedyną pozostającą obecnie na orbicie stacją kosmiczną.

Międzynarodowa Stacja Kosmiczna ISS powstała jako pochodna programu stacji kosmicznej Freedom, opracowywanej przez dziesięć lat i ostatecznie porzuconej. Składa się częściowo z elementów przygotowywanego w Rosji następcy stacji Mir, czyli Mir 2, która również nigdy nie powstała. Na orbitę nie poleciały nigdy także inne projektowane stacje kosmiczne, m.in. Manned Orbiting Laboratory opracowywana przez USAF, porzucona w roku 1969, na około rok przed pierwszym startem. Był to jeden z nielicznych projektów stricte wojskowej stacji kosmicznej – radziecki wojskowy projekt Ałmaz ukrywany był jako część programu Salut.

Firma Bigelow Aerospace ogłosiła rozpoczęcie prac nad pierwszą komercyjną stacją kosmiczną, zbudowaną z nadmuchiwanych modułów mieszkalnych, opracowanych na podstawie wcześniejszych, porzuconych przez NASA projektów modułów mieszkalnych Transhab. W związku z planowaną budową stacji, firma ogłosiła jednocześnie wzorowany na X-Prize konkurs America's Space Prize, oferując kwotę 50 milionów dolarów firmie, która jako pierwsza skonstruuje zdolny do lotów orbitalnych pojazd wielokrotnego użytku, który będzie w stanie przewozić pasażerów na planowaną stację.

Załogowe stacje orbitalne