Stadion Dziesięciolecia - Polski Serwis Naukowy

Panorama Stadionu w (2007)

Stadion Dziesięciolecia (oficjalna nazwa: Stadion Dziesięciolecia Manifestu Lipcowego) - wielofunkcyjny stadion piłkarsko - lekkoatletyczny w Warszawie istniejący w latach 1955-2008. Był obiektem olimpijskim z pełnowymiarowym boiskiem do piłki nożnej oraz 8-torową bieżnią lekkoatletyczną o długości 400 metrów. Posiadał odkryte trybuny z drewnianymi ławkami mieszczącymi 71,008 osób, choć w czasach największych imprez masowych zasiadało na nich prawie 100,000 widzów. Stanowił własność Skarbu Państwa (w zarządzie Centralnego Ośrodka Sportu). W latach 1989-2008, wykorzystywany jako największe targowisko w Europie (Jarmark Europa oraz Centrum Hurtowo Detaliczne Stadion). Zamknięcie stadionu uwieńczyły zawody motocrossowe Red Bull X-Fighters. W jego miejscu powstał Stadion Narodowy.

Stadion Olimpijski w Monachium – wielofunkcyjny obiekt sportowy, który znajduje się w północnej części miasta, w centralnej części Parku Olimpijskiego (Olympiapark München). Stadion ten był główną areną Letnich IO 1972, oraz jedną z aren Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej 1974 i Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej 1988.
Saska Kępa – część Warszawy położona na prawym brzegu Wisły. Urzędowo (oraz w rejestrze TERYT) ma status "części miasta", natomiast potocznie jest określana jako dzielnica. Saska Kępa równocześnie ma status osiedla rozumianego jako jednostki pomocnicze niższego rzędu z własnym samorządem. Pod względem administracyjnym stanowi część Pragi Południe. Sąsiaduje z Parkiem Skaryszewskim, Kamionkiem, Grochowem i Gocławiem. Na jej obszarze znajduje się geometryczny środek miasta. Część Saskiej Kępy jest wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków jako strefa ochrony konserwatorskiej (nr rej. 942-A z 2 kwietnia 1979 r.).

Historia

Samospalenie Ryszarda Siwca na trybunach stadionu 8 września 1968.

Tablica upamiętniająca śmierć Ryszarda Siwca, która znajdowała się na koronie stadionu.

Jarmark Europa

Światła nad Stadionem, próba przed Red Bull X-Fighters.

Wstępna koncepcja budowy nowego obiektu sportowego w Warszawie pojawiła się na początku lat 50 XX wieku. W 1953 Stowarzyszenie Architektów Polskich zorganizowało konkurs architektoniczny na stadion olimpijski dla stolicy. Wygrał go zespół architektów: Jerzy Hryniewiecki, Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan. W czerwcu 1954 podjęto decyzję o powierzeniu Warszawie organizacji V Światowego Festiwalu Młodzieży i Studentów w 1955, co znacznie przyspieszyło prace (Stadion X-lecia miał stać się bowiem główną areną imprezy). Roboty budowlane rozpoczęły się w sierpniu 1954, lecz na zmiany w projekcie w nurcie Socrealizmu, nie zgadzali się Jerzy Sołtan i Zbigniew Ihnatowicz, którzy na znak protestu odeszli z zespołu. Ich projekt został ostatecznie wykorzystany w projekcie budowlanym przez nowy zespół Jerzego Hryniewieckiego, który zatrudnił m.in. Marka Leykama i Czesława Rajewskiego. Do usypania korony obiektu wraz z wałem pod przyszłe trybuny użyto gruzów zabudowy Warszawy, zniszczonej podczas kampanii wrześniowej podczas II wojny światowej a następnie w powstaniu warszawskim oraz po jego stłumieniu. Jerzy Hryniewiecki podczas podróży w latach 50 do Pekinu Zakazanego Miasta w Chinach, zwrócił uwagę na pewne elementy architektoniczne, które zainspirowały go do użycia podobnych w projekcie Stadionu takie jak płaszcze kamienne otaczające schody prowadzące na koronę stadionu. W 1967-68 architekt Günter Behnisch przyjechał do Warszawy, by zobaczyć jak masy ziemne zostały użyte do uformowania stadionu. W jego projekcie Stadionu Olimpijskiego w Monachium przygotowanego na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1972 trybuny głównego stadionu olimpijskiego też zostały wykonane za pomocą mas ziemnych.

Rekord – w jednym ze znaczeń to ekstremalny wynik, najtrudniejszy do osiągnięcia, potwierdzony pomiarem. Zwykle jest to najlepszy wynik osiągnięty w jakiejś dziedzinie (na przykład przebiegnięcie określonego dystansu w najkrótszym, a nie w najdłuższym czasie).
Igrzyska olimpijskie – najstarsza międzynarodowa impreza sportowa organizowana co 4 lata w różnych krajach, pod hasłem szlachetnego współzawodnictwa i braterstwa wszystkich narodów Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego.

Teren, na którym stanął stadion, położony był na obszarze administracyjnym Kamionek, pomiędzy Saską Kępą a Starą Pragą, w okresie międzywojennym był częściowo fragmentem Portu Praskiego – naprzeciwko tunelu pod przystankiem PKP Warszawa Stadion przy ul. Sokolej zachował się fragment bramy śluzowej kanału, który biegł pod Aleją Zieleniecką do Jeziorka Kamionkowskiego. Oprócz tego, jeszcze po wojnie, teren przyszłego stadionu pokrywała nieliczna podmiejska zabudowa drewniana.

Basen pływacki (fr. bassin - miska, miednica) - sztuczny, obudowany zbiornik wody, w kształcie prostokąta; zazwyczaj o znormalizowanych wymiarach, przeznaczony do:
Motocross (oznaczany też skrótami MotoX, MX i cross ) – forma wyścigów motocyklowych rozgrywana na specjalnych torach do tego przystosowanych. Tory motocrossowe usypane są zazwyczaj z piasku, gliny lub błota. W wyścigu motocrossowym przeważnie bierze udział 40 zawodników. Wyścig w mistrzostwach świata trwa 30 minut + 2 okrążenia. Długość wyścigu zależy od rangi zawodów. Zawodnicy ścigają się na specjalnie przeznaczonych do tych wyścigów motocyklach o pojemnościach od 50cm³ do 525cm³.

Konstrukcja

Stadion był obiektem typu olimpijskiego. Arena posiadała pełnowymiarowe boisko do piłki nożnej, okalane przez 8-torową bieżnię lekkoatletyczną o długości 400 metrów. Trybuny odkryte ze stałymi ławami drewnianymi zgodnie z projektem mieściły 71,008 osób, choć w czasach największych imprez masowych zasiadało na nich prawie 100,000 widzów. W okolicach stadionu zlokalizowano parking samochodowy na 900 pojazdów, boisko treningowe, niewielką halę treningową, park wypoczynkowy, a także nieistniejący dziś budynek dla reporterów. Nieprzemyślanym elementem architektonicznym była odległość między płytą boiska a szatniami zawodników. Według obowiązujących przepisów zawodnicy musieli mieć 10 minut przeznaczone na odpoczynek. Fakt, że do szatni z boiska szło się ok. 9-10 minut sprawiał, że przerwa w grze między połowami meczu musiała trwać w sumie pół godziny.

Hotel – obiekt wchodzący w skład infrastruktury turystycznej, w którym świadczone są odpłatnie usługi noclegowe (przede wszystkim krótkookresowe).
Centralny Ośrodek Sportu (COS) został powołany by przygotować olimpijczyków do igrzysk oraz szkolić młodzież i sportowców. Organizacja podlega Ministerstwu Sportu i Turystyki i jest finansowana z budżetu państwa.

Wydarzenia

Po zaledwie 11 miesiącach budowy - rekord światowy, jeśli chodzi o obiekt tej wielkości, nastąpiło oficjalnie otwarcie Stadionu Dziesięciolecia w dniu najważniejszego święta narodowego Polski Ludowej – 22 lipca 1955, a więc w 11 rocznicę Manifestu Lipcowego. Tuż po – zorganizowanej z wielką pompą – uroczystej gali w stylu ludowym rozegrano inaugurujące obiekt zawody sportowe, których głównym punktem był towarzyski mecz piłkarski pomiędzy reprezentacjami miast: Warszawy i Katowic (ówczesnego Stalinogrodu), zakończony rezultatem 1:2 dla gości.

Mistrzostwa Europy w piłce nożnej mężczyzn (inaczej EURO, polski skrót ME) – rozgrywki sportowe, cyklicznie organizowane przez Unię Europejskich Związków Piłkarskich (UEFA) dla europejskich piłkarskich reprezentacji krajowych seniorów. Największa impreza sportowa na "starym kontynencie".
Stadion Śląski (inna nazwa Stadion Narodowy) – wielofunkcyjny stadion sportowy, położony na terenie Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku (WPKiW) w Chorzowie (przy granicy z Katowicami) i administrowany przez jednostkę budżetową województwa śląskiego pod nazwą Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sportu "Stadion Śląski" w Chorzowie.

Stadion został reprezentacyjnym stadionem stolicy, przejął tą rolę od Warszawskiego Stadionu Wojska Polskiego. Do końca epoki PRL odbywały się na nim najważniejsze imprezy sportowe w kraju, m.in. spotkania międzypaństwowe piłkarskiej reprezentacji Polski, finały piłkarskiego Pucharu Polski, Derby Warszawy, memoriały Janusza Kusocińskiego, lekkoatletyczne mecze międzypaństwowe czy finisze Wyścigu Pokoju. Stadion X-lecia był także wykorzystywany do celów kulturalnych i propagandowych. Organizowano tutaj koncerty, masówki, dożynki i uroczyste obchody ważnych dla władz socjalistycznej Polski rocznic. Do najtragiczniejszego zdarzenia w dziejach obiektu doszło 8 września 1968, w czasie trwania ogólnokrajowych dożynek, gdy to w proteście przeciwko agresji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację samospalenia na trybunach dokonał Ryszard Siwiec. 17 czerwca 1983 w trakcie drugiej podróży apostolskiej do Polski uroczystą mszę świętą na stadionie odprawił Jan Paweł II. Ostatni mecz Reprezentacji Narodowej w piłce nożnej w eliminacjach Mistrzostw Europy, został rozegrany na stadionie 17.04.1983 z reprezentacją Finlandii z wynikiem 1–1 (1–1), dzięki golom Włodzimierza Smolarka oraz Pawła Janasa (samobójczy).

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.
Stadion – budowla sportowa, przeznaczona do rozgrywania zawodów w różnych dyscyplinach sportu i innych masowych imprez widowiskowych lub komercyjnych (targi).

Po 1983

Po 1983 stadion niszczał, a jego remont lub przebudowa zostały uznane za nieopłacalne. W zamian za utrzymanie obiektu stadion został w 1989 wydzierżawiony przez miasto stołeczne Warszawa do celów handlowych firmie Damis, która założyła na jego koronie „Jarmark Europa”, będący z ponad 5000 podmiotów gospodarczych, jednym z największych targowisk Europy – jego roczne obroty sięgały według CBŚ 12 miliardów złotych (dane za 2001 rok), natomiast według danych oficjalnych obroty w tym okresie wyniosły nieco ponad 500 milionów złotych).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Reprezentacja Finlandii w piłce nożnej nigdy nie grała w żadnym ważnym turnieju piłkarskim. Wprawdzie czterokrotnie wystąpiła na Igrzyskach Olimpijskich, ale swój największy sukces – IV miejsce – odniosła prawie sto lat temu, w 1912 roku. Przez kolejne dekady Finowie wyraźnie ulegali zarówno w meczach towarzyskich, jak i spotkaniach o punkty.

Według danych policji był to także jeden z najważniejszych węzłów handlu nielegalnym oprogramowaniem, bronią, przemycanym alkoholem i papierosami. W latach 1995-2001 przeciwko handlowcom użytkującym stadion wszczęto ponad 25 tysięcy postępowań przygotowawczych. Zarekwirowano także około 10 milionów pirackich płyt CD i kaset wideo. Nielegalny handel – zwłaszcza bronią – stał się tematem w powieści sensacyjnej autorstwa Jacka Kinga zatytułowanej Piąta Międzynarodówka, w której autor poświęca stadionowi kilka rozdziałów.

Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

„Jarmark Europa” działał do 30 września 2007, kiedy to skończyła się umowa Centralnego Ośrodka Sportu z firmą Damis, organizatorem jarmarku. Z tego względu kupcy opuścili koronę stadionu. Nowym administratorem Stadionu X-lecia zostało Centrum Hurtowo-Detaliczne Stadion. 15 maja 2008 r. rozpoczęło się próbne palowanie, które miało na celu zbadanie terenu na którym miał stanąć nowy stadion i przygotowanie dokumentacji przetargowej. Palowanie zakończono w czerwcu. 22 sierpnia 2008 Centrum Hurtowo-Detaliczne Stadion przestało być zarządcą targu przy Stadionie X-lecia.

Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.
Stadion Wojska Polskiego w Warszawie – stadion piłkarski w Warszawie, stanowiący własność miasta stołecznego Warszawa (od 1 sierpnia 2002), a dzierżawiony – i na co dzień użytkowany – przez KP Legia Warszawa. Na podstawie umowy pomiędzy firmą PepsiCo a Klubem Piłkarskim Legia stadionowi nadano nazwę marketingową "Pepsi Arena".

6 września 2008 roku na Stadionie Dziesięciolecia odbył się finał serii Red Bull X-Fighters. Na zakończenie imprezy minister sportu i turystyki Mirosław Drzewiecki oficjalne zamknął Stadion Dziesięciolecia.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)