Stan Lee - Polski Serwis Naukowy

Stan Lee, właśc. Stanley Martin Lieber (ur. 28 grudnia 1922 w Nowym Jorku) – amerykański scenarzysta, producent filmowy i rysownik komiksowy, najbardziej znany jako twórca postaci Spider-Mana. Wieloletni prezes i członek zarządu wydawnictwa komiksowego Marvel Comics. Odznaczony Narodowym Medalem Sztuki.

Superman (Clark Kent) – fikcyjna postać komiksowa, stworzona przez Joe Shustera i Jerrego Siegela. Po raz pierwszy pojawiła się w pierwszym numerze magazynu Action Comics #1 w 1938. Superman uważany jest za pierwszego superbohatera.

Iron Man – postać komiksowa stworzona przez jedno z amerykańskich wydawnictw, Marvel Comics, które w swoim dorobku ma takie tytuły jak Spider-Man, Hulk, Kapitan Ameryka, Punisher, Daredevil, X-Men, Blade, Fantastyczna Czwórka oraz Avengers. Na podstawie komiksu powstały kreskówka oraz film fabularny z 2008 roku (Iron Mana zagrał Robert Downey Jr.).

Twórca (przy współpracy Jacka Kirby'ego i Steve'a Ditko) wielu postaci z komiksowego uniwersum Marvela (Fantastic Four, X-Men, Iron Man, Hulk, Daredevil i innych). Dzięki niemu Marvel Comics z niewielkiego lokalnego wydawcy, zmieniła się w jednego z największych wydawców komiksowych na świecie.

X-Men to fikcyjna grupa superbohaterów ze świata Marvel Comics. Zostali stworzeni przez Stana Lee i Jacka Kirby’ego i zadebiutowali w X-Men #1 we wrześniu 1963 roku. Z biegiem lat zaczęły pojawiać się komiksy z X w nazwie, seriale animowane oraz filmy fabularne.

Herosi (ang. Heroes) – amerykański serial fantastyczno-naukowy, stworzony przez Tima Kringa. Premiera serialu odbyła się 25 września 2006 roku na antenie stacji NBC. Fabuła opowiada historię ludzi, którzy odkrywają w sobie niesamowite zdolności, jak telepatia, umiejętność podróżowania w czasie czy latania.. Fabuła odcinków pisana jest na wzór amerykańskich komiksów z krótkimi, kilkuepizodowymi wątkami splatającymi się razem w jedną historię.

Biografia

Młodość i początki kariery

Przyszedł na świat w rodzinie rumuńskich żydów mieszkających w Nowym Jorku. Jego rodzina przeprowadzała się wielokrotnie na terenie Nowego Jorku. Uczęszczał do szkoły średniej na Bronksie (DeWitt Clinton High School). Jako nastolatek bardzo lubił pisanie, dorabiał przez jakiś czas pisząc nekrologi do gazet. Podejmował się też innych zajęć dorywczych, był min. roznosicielem kanapek i chłopcem na posyłki. Szkołę średnią ukończył w 1939, wcześniej niż jego rówieśnicy.

Horror (łac. groza, strach), fantastyka grozy – odmiana fantastyki polegająca na budowaniu świata przedstawionego na wzór rzeczywistości i praw nią rządzących po to, aby wprowadzić w jego obręb zjawiska kwestionujące te prawa i nie dające się wytłumaczyć bez odwoływania się do zjawisk nadprzyrodzonych. Zadaniem horroru jest wywołanie lęku i niepokoju u odbiorcy utworu. Pojawiające się w świecie utworu zjawiska fantastyczne podważają ustalone na początku i akceptowane przez bohaterów prawa świata. Różnica między horrorem a thrillerem polega na tym, że w thrillerze zagrożenie ma charakter realny (np. przestępca, epidemia).

Daredevil – postać komiksowa stworzona dla wydawnictwa Marvel przez Stana Lee i Billa Everetta. Po raz pierwszy pojawił się w Daredevil Vol. 1 #1 z kwietnia 1964 roku. Daredevil (Matt Murdock) to niewidomy prawnik, który nocami zakłada diabelski kostium, by walczyć z przestępczością na ulicach Nowego Jorku. Charakteryzuje go niezwykle wyostrzony, radarowy słuch i zmodyfikowana biała laska, której używa w swoich akrobatycznych skokach. W filmie jego postać przedstawia Ben Affleck

Z pomocą swojego wuja Robbiego Solomona i wydawcy komiksów Martina Goodmana, został pomocnikiem w wydawnictwie Timely Comics, które miało później rozwinąć się i zmienić nazwę na Marvel Comics.

Pierwszą komiksowa publikacją młodego Stanleya Liebera były dialogi do trzeciego numeru komiksu Captain America Comics w maju 1941. Wtedy też powstał jego pseudonim literacki - Stan Lee. Jak wyjaśnił wiele lat później, miał zamiar pisać pod swoim prawdziwym nazwiskiem "poważną prozę".

Western – gatunek filmu fabularnego, powieści awanturniczej, albo też sztuki scenicznej obejmujący utwory, których akcja rozgrywa się w okresie kolonizacji i stabilizowania się życia na terenach zachodnich stanów USA, zwanych Dzikim Zachodem. Jest charakterystyczną formą amerykańską, chociaż był uprawiany również przez twórców rodem z Europy.

Romans – jeden z gatunków literackich. Jest to dłuższy utwór narracyjny, pisany prozą lub wierszem, najczęściej jednowątkowy, obfitujący w zawikłania sytuacyjne, intrygi, nieprawdopodobne wydarzenia i zbiegi okoliczności. Tematyka najczęściej ma charakter awanturniczo-miłosny.

W 1942 Stan wstąpił do United States Army Signal Corps, gdzie pisał instrukcję i scenariusze filmów szkoleniowych, wymyślał slogany reklamowe. Służbę wojskową zakończył w 1945.

Komiksowa rewolucja

Pod koniec lat 50, w odpowiedzi na rosnącą popularność drużyn superbohaterów, takich jak wydawane przez konkurencyjne DC Comics Justice League Of America, Stan został zobligowany przez swojego szefa Martina Goodmana do stworzenia takiej drużyny. Pisał w tym czasie formy komiksowe w różnych gatunkach (horror, Western, romans, science-fiction). Był niezadowolony ze swojej pracy i w zasadzie, kiedy dostał zlecenie od Goodmana, chciał ją porzucić. Jego żona Joan namówiła go by napisał historie, zupełnie inną niż dotychczasowe, bardziej nastawioną na psychikę bohaterów i zaangażowanie w rzeczywiste problemy świata, w przeciwieństwie do odrealnionych historii z DC.

DC Comics (założone pierwotnie w 1934 jako National Allied Publications) – jedno z największych amerykańskich wydawnictw komiksowych z siedzibą w Nowym Jorku. Oficjalnie powstało ono w 1937 roku. Obecnie jest częścią koncernu medialnego Time Warner.

Nowy Jork (ang. City of New York, również New York, New York City) – najludniejsze miasto w Stanach Zjednoczonych, a zarazem centrum jednej z najludniejszych aglomeracji na świecie. Nowy Jork wywiera znaczący wpływ na światowy biznes, finanse, media, sztukę, modę, badania naukowe, technologię, edukację oraz rozrywkę. Będąc między innymi siedzibą Organizacji Narodów Zjednoczonych, Nowy Jork stanowi ważne centrum spraw międzynarodowych i powszechnie uważany jest za kulturalną stolicę świata.

W taki sposób powstali bohaterowie niepozbawieni normalnych, ludzkich problemów, bliźsi czytelnikowi niż niezniszczalny, pomnikowy Superman, czy niewyobrażalnie bogaty Batman (obie postacie były wydawane przez konkurencyjne DC Comics). Pierwszymi bohaterami stworzonymi przez Stana Lee byli Fantastic Four. Gdy komiksy z nimi w roli głównej odniosły sukces, Stan stworzył kolejnych bohaterów z którymi czytelnik mógłby się identyfikować. Tak powstali: Hulk, Iron Man, Thor, X-Men, Daredevil (wraz z Billem Everettem), Doctor Strange (razem ze Steve'em Ditko) i najpopularniejszy super heros z uniwersum Marvela, Spider-Man.

National Medal of Arts (pol. Narodowy Medal Sztuki) – amerykańskie odznaczenie państwowe, ustanowione w 1984 przez Kongres Stanów Zjednoczonych i nadawane artystom i mecenasom sztuki.

Thor (ze st. skand. Þórr - grom) – jeden z głównych bogów nordyckich z dynastii Azów, odpowiednik południowogermańskiego Donara. Bóg burzy i piorunów, bóg sił witalnych, bóg rolnictwa, jako sprowadzający deszcz odpowiedzialny za urodzaje, patronował także ognisku domowemu i małżeństwu. Syn Odyna i Jörd, małżonek Sif.

Wraz z nowym sposobem opowiadania historii o super bohaterach, Stan Lee wprowadził inne charakterystyczne dla tego gatunku elementy, jak chociażby ramka na pierwszej stronie komiksu, na której wymienione są nazwiska scenarzysty, rysownika, rysownika kładącego tusz i osoby zajmującej się liternictwem. Nowością były też "strony klubowe" na których czytelnicy mogli dowiedzieć się co będzie się działo zarówno w świecie komiksów, jak i w światku komiksowym.

Marvel Comics – jedno z amerykańskich wydawnictw komiksowych należące do Marvel Entertainment, jednej z filii The Walt Disney Company. Wydawnictwo wydało komiksy o przygodach takich bohaterów jak: Kapitan Ameryka, Iron Man, Spider-Man, Hulk, Punisher, Daredevil, Fantastyczna Czwórka, Avengers, Blade czy też grupa X-Men.

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

W latach 60, Lee był zaangażowany osobiście w większość wydawanych przez Marvel Comics tytułów. Zajmował się nie tylko scenariuszami, także moderował "strony klubowe" na których odpisywał na listy fanów (co stało się standardem w komiksach amerykańskich). Z czasem, stała rubryka Stana (Stan's Soapbox) stała się nie tylko miejscem wymiany zdań między wydawnictwem a fanami, ale i elementem kampanii edukacyjnej. Stan starał się przemycać tam treści antynarkotykowe i antyrasistowskie. Poza tym umieszczał w swoich komiksach wymyślne słowa, mając na celu poszerzanie słownictwa młodzieży.

Jack Kirby (ur. 28 sierpnia 1917 w Nowym Jorku, zm. 6 lutego 1994 w Thousand Oaks) – urodzony jako Jacob Kurtzberg, amerykański rysownik komiksów, autor i redaktor. Dorastał w Nowym Jorku, po czym dołączył do rodzącego się przemysłu komiksowego w 1930 roku. Tworzył komiksy pod różnymi pseudonimami, lecz ostatecznie zdecydował się na Jack Kirby. W 1941 roku jako rysownik wraz z Joe Simonem (pisarzem) stworzyli bardzo udaną postać superbohatera – Kapitana Amerykę dla Timely Comics. Od 1940 Kirby tworzył dużą ilość komiksów dla różnych wydawnictw, często łącząc siły z Simonem.

Teoria wielkiego podrywu (oryg. The Big Bang Theory) – komediowy serial amerykański powstały w 2007 roku. Opowiada historię dwóch młodych doktorów fizyki, pracowników uniwersytetu, sąsiadów pięknej blondynki Penny. Główne role grają Johnny Galecki i Jim Parsons.

Z czasem, dzięki niemu wypracowany został pewien schemat powstawania komiksów tzw. Metoda (czy też styl) Marvela (Marvel Method). Owa metoda polega na ścisłej współpracy pomiędzy scenarzysta a rysownikiem w trakcie tworzenia komiksu. Wcześniej scenarzysta dostarczał scenariusz rysownikowi i z zasady nie miał wypływu na ostateczny kształt pracy. W nowej metodzie rysownik i scenarzysta współtworzą całość komiksu. W związku z taką kooperacją, ciężko jest jednoznacznie przyznać autorstwo jakiejś postaci jednemu autorowi.

Fantastyczna Czwórka (ang. Fantastic Four) to zespół komiksowych superbohaterów stworzonych przez Stana Lee i Jacka Kirby’ego w roku 1961 dla wydawnictwa Marvel.

Fantastyka naukowa (science fiction) – gatunek literacki lub filmowy, a także gry komputerowe o fabule osnutej na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki oraz ukazującej ich wpływ na życie jednostki lub społeczeństwa. Razem z fantasy i horrorem, fantastyka naukowa zaliczana jest do fantastyki.

Ikona popkultury

Nowe podejście do tematu spowodowało drastyczny wzrost popularności wydawnictwa, jak i samego Stana Lee. Stał się gwiazdą świata komiksów i częstym gościem honorowym konwentów komiksowych.

Przez krótki czas Stan Lee był prezesem Marvel Comics, ale porzucił to stanowisko gdy uświadomił sobie, że taka funkcja wiąże się z finansami a nie z procesem twórczym, który interesował go najbardziej.

Uważany jest za żyjącą ikonę amerykańskiego komiksu. Często pojawia się gościnnie w filmach na podstawie swoich komiksów (najnowsze adaptacje filmowe przygód Spider-Mana, Hulka, czy Daredevila). Pojawił się też w serialach "Heroes" ("Herosi") i "Teoria wielkiego podrywu" oraz w filmie Szczury z supermarketu, którego reżyser Kevin Smith, jest jego wielkim fanem.

Przypisy

PR.com Interviews Marvel Comics Icon Stan Lee dostęp: 10.07.2009
Stan Lee's "A Brief History of Marvel" with Kevin Smith dostęp: 10.07.2009