Stanisław Łojasiewicz - Polski Serwis Naukowy

Stanisław Łojasiewicz (ur. 9 października 1926 r. w Warszawie, zm. 14 listopada 2002 r. we Włoszech), profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

W roku 1945 rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Będąc studentem rozpoczął pracę w uniwersytecie jako wolontariusz. Badał teorię równań różniczkowych, z której trzy lata po zakończeniu studiów obronił doktorat.

Po doktoracie zajął się zagadnieniami teorii dystrybucji. Na zaproszenie sławnego matematyka francuskiego, Laurenta Schwartza, wyjechał do Paryża. Podczas pobytu we Francji Stanisław Łojasiewicz samodzielnie rozwiązał tzw. problem dzielenia dystrybucji przez funkcje analityczne, który przez wiele lat sprawiał kłopot Francuzom. Sposób rozwiązania problemu został nazwany nierównością Łojasiewicza. W oparciu o analizę owej nierówności prof. Łojasiewicz stworzył dwa nowe działy matematyki: geometrię semianalityczną, która później rozwinęła się w geometrię subanalityczną oraz analizę różniczkową.

Nierówność Łojasiewicza – nierówność, której oryginalna wersja wynika z opisu struktury zbiorów analitycznych rzeczywistych. Podaje oszacowanie odległości od zbioru miejsc zerowych funkcji analitycznej wielu zmiennych przez wartości tej funkcji. Była podstawą do rozwiązania tzw. problemu dzielenia dystrybucji, podanego przez S. Łojasiewicza.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Od 1958 r. profesor prowadził badania za granicą na uniwersytetach w Chicago, Berkeley oraz Princeton. Rozbudował tam swoją teorię geometrii semianalitycznej. W późniejszych latach wykładał także we Włoszech (Piza), Hiszpanii (Valladolid, Madryt) oraz na zaproszenie UNESCO w Argentynie (Buenos Aires).

Princeton – niewielkie miasto w stanie New Jersey w USA w zespole miejskim Trenton będącym w hrabstwie Mercer County. Liczy ono kilkanaście tysięcy mieszkańców. Jest silnym, znanym w świecie ośrodkiem naukowym. Jest tu bardzo znany Princeton University (założony w 1746 jako College of New Jersey w Elizabeth, w roku 1756 przeniesiony do Princeton, zreorganizowany w 1924) oraz wiele instytutów badawczych (wśród nich Institute for Advanced Study).

Geometria analityczna – dział geometrii zajmujący się badaniem figur geometrycznych metodami analitycznymi (obliczeniowymi) i algebraicznymi. Złożone rozważania geometryczne zostają w geometrii analitycznej sprowadzone do rozwiązywania układów równań, które opisują badane figury. Przedmiotem badań geometrii analitycznej jest zasadniczo przestrzeń euklidesowa i własności jej podzbiorów, choć wiele wyników można uogólnić na dowolne, skończenie wymiarowe przestrzenie liniowe.

W 1970 r. na Międzynarodowym Kongresie Matematyków w Nicei powierzono mu wygłoszenie wykładu plenarnego na temat zbiorów semianalitycznych. Rok później prof. Łojasiewicz został wybrany do Polskiej Akademii Nauk, a jej członkiem rzeczywistym został w 1980 r. Od samego początku istnienia Instytutu Matematycznego PAN był mocno zaangażowany w jego prace. W Instytucie Matematyki UJ prowadził regularnie seminaria z zakresu analizy różniczkowej i teorii osobliwości.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W swoim dorobku ma ponad 70 wydrukowanych pozycji (m.in. Wstęp do teorii funkcji rzeczywistych (1973) oraz Wstęp do geometrii analitycznej zespolonej (1988)). Jego prace dotyczą równań różniczkowych, mechaniki teoretycznej, analizy różniczkowej, teorii dystrybucji i geometrii analitycznej. Są uznawane za wybitne pozycje literatury matematycznej.

Papieska Akademia Nauk (łac. Pontificia Academia Scientiarum), watykańskie towarzystwo naukowe, do którego należą powoływani przez papieży wybitni przedstawiciele nauk matematycznych i przyrodniczych z różnych państw.

Teoria dystrybucji to dział matematyki leżący na pograniczu analizy funkcjonalnej i teorii funkcji rzeczywistych. Powstała w XX wieku, głównie za sprawą prac francuskiego matematyka Laurenta Schwartza. Zasadnicza idea tej teorii polega na pewnego rodzaju uogólnieniu pojęcia funkcji rzeczywistej. Choć dystrybucje nie mają wszystkich pożytecznych własności charakterystycznych funkcjom (np. nie mają na ogół "wartości w punkcie"), to jednak nadają się do opisu wielu skomplikowanych układów fizycznych. Z drugiej strony, dystrybucje cechują się dobrymi własnościami algebraicznymi, m.in. mają pochodne dowolnego rzędu. Z uwagi na ten fakt oraz na własności dystrybucji związane z transformatą Fouriera oraz operacją splotu, metody dystrybucyjne mają ważne znaczenie w teorii równań różniczkowych liniowych.

Stanisław Łojasiewicz był członkiem PAU, Academia Europea stworzonej przez Unię Europejską oraz papieskiej Pontificia Academia Scientiarum w Watykanie, w której prezydium przez wiele lat zasiadał. Pracował także aktywnie w Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej w Warszawie, która zatwierdza tytuły naukowe.

Polska Akademia Umiejętności (w skrócie PAU, do 1919 pod nazwą Akademia Umiejętności, w skrócie AU) - naczelna polska instytucja nauki mająca status towarzystwa naukowego ogólnego, korporacja uczonych skupiająca elitę kadry naukowej.

Polska Akademia Nauk (PAN) – państwowa instytucja naukowa będąca z jednej strony placówką skupiającą najwybitniejszych polskich uczonych, na wzór Francuskiej Akademii Nauk, a z drugiej - siecią wspólnie zarządzanych państwowych instytutów naukowych, których celem jest prowadzenie badań naukowych o możliwie najwyższym poziomie naukowym.

Intensywna działalność naukowa i dydaktyczna profesora Stanisława Łojasiewicza przyciągnęła grupę uczniów, z której z czasem wyrosła szkoła matematyczna. Wśród jej przedstawicieli są matematycy z Krakowa, Warszawy, Gdańska, Łodzi, Kielc oraz licznych ośrodków za granicą (we Francji, Włoszech, Holandii, Hiszpanii, Niemczech, USA, Kanadzie, Japonii).

International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

Dziennik Polski – pismo codzienne wydawane od 4 lutego 1945 przez Spółdzielnię Wydawniczą "Czytelnik", od 1991 przez Wydawnictwo Jagiellonia SA. Planowane jako pismo o zasięgu ogólnopolskim ograniczono do regionu krakowskiego oraz rzeszowskiego. Ukazuje się osiem wydań lokalnych (w piątek dodatkowo jeszcze jedno) na terenie województwa małopolskiego i podkarpackiego. Do każdego wydania, od poniedziałku do soboty, dołączany jest dodatek tematyczny.

W życiu prywatnym profesor interesował się muzyką poważną (grał na fortepianie), turystyką górską, narciarstwem oraz literaturą hiszpańską i włoską.

Zmarł 14 listopada 2002 r., wracając z konferencji we Włoszech. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

Źródła

Paweł Stachnik, Wygrała matematyka, w: Dziennik Polski z dn. 5 marca 2002, ISSN 0137-9089.

Odeszli wybitni krakowianie, w: Dziennik Polski z dn. 18 listopada 2002, ISSN 0137-9089.