Stanisław Głąbiński - polityk - Polski Serwis Naukowy

Stanisław Głąbiński (ur. 25 lutego 1862 w Skolem, zm. 14 sierpnia 1941 w sowieckim więzieniu w Charkowie) – polski prawnik, polityk i publicysta, profesor ekonomii politycznej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Kariera naukowa

Nauka w gimnazjum w Samborze

Studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Lwowskiego

1887 – obrona doktoratu

1888 – wykłady z zakresu ekonomii społecznej na Uniwersytecie Lwowskim

1888 – obrona rozprawy habilitacyjnej. Prace z ekonomii: Pojęcie nauki skarbowej (1889) oraz Reformę waluty w Austrii (1890)

1892 – mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1895 zwyczajnym Uniwersytetu Lwowskiego

1889–1890 – dziekan Wydziału Prawa

1908–1909 – rektor Uniwersytetu Lwowskiego

Kariera polityczna

od 1890 – czołowy działacz Narodowej Demokracji. Objął stanowisko redaktora naczelnego Gazety Narodowej. Brał udział w zakładaniu wielu instytucji wyższej użyteczności publicznej w Galicji

1902–1918 – poseł do austriackiej Rady Państwa

od 1904 – poseł w sejmie galicyjskim

od 1907 – prezes Koła Polskiego

od 1910 – prezydent połączonych izb poselskich – austriackiej i węgierskiej. Nawiązał bliską współpracę z politykami reprezentującymi Ligę Narodową, przede wszystkim Janem Gwalbertem Pawlikowskim oraz Stanisławem Grabskim

W styczniu 1911 objął stanowisko ministra kolei w gabinecie premiera Reinharda Bienertha. Pełniąc obowiązki szefa tego resortu, przyczynił się w dużym stopniu do spolonizowania administracji kolejowej na terenie Galicji. W tym samym roku odbył podróż do Pragi, gdzie był orędownikiem sprawy czeskiej, pragnął doprowadzić do tego aby Czesi mogli wejść do większości w parlamencie wiedeńskim

W październiku 1918 udał się do Warszawy, przyjmując propozycję objęcia teki ministra spraw zagranicznych w rządzie Józefa Świeżyńskiego. Opracował wówczas zasady ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego Odrodzonej Rzeczypospolitej, do którego wybory wyznaczono na 26 stycznia 1919

1919 – poseł do Sejmu Ustawodawczego z listy Związku Ludowo-Narodowego (partii reprezentującej Narodową Demokrację)

Niebawem został prezesem Rady Naczelnej ZL-N oraz przewodniczącym klubu poselskiego tego ugrupowania. Funkcję tę piastował także w Sejmie pierwszej kadencji po wyborach, które odbyły się w listopadzie 1922

W maju 1923 podpisał w imieniu Związku Ludowo-Narodowego porozumienie z Polskim Stronnictwem Ludowym „Piast” (tzw. pakt lanckoroński), w wyniku którego doszło do powstania centroprawicowego rządu Wincentego Witosa. Głąbiński został w nim wicepremierem oraz ministrem wyznań i oświecenia publicznego

W 1926 odegrał znaczącą rolę przy tworzeniu drugiego gabinetu Wincentego Witosa z udziałem narodowej i chrześcijańskiej demokracji, Narodowej Partii Robotniczej oraz „Piasta”

1928–1935 – senator RP, przewodniczący klubu Stronnictwa Narodowego

II wojna światowa

Na początku września 1939 ewakuował się ze Lwowa wraz z przedstawicielami rządu do Rumunii, skąd po kilku dniach powrócił do Lwowa, gdzie pozostał jego 14-letni syn (również Stanisław – długoletni korespondent zagraniczny PAP).

Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 2 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika "Piast" oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego zastąpił w 1918 dotychczasowy wiceprezes Wincenty Witos.

Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.

Aresztowany 18 listopada 1939 w Śniatyniu nad granicą polsko-rumuńską przez NKWD. Przewieziono go do Lwowa, gdzie po przesłuchaniu został osadzony w więzieniu „Brygidki”. Na początku 1940 przewieziono go na moskiewską Łubiankę. Skazany na 8 lat za próbę przekroczenia granicy zmarł w więzieniu w Charkowie między 12 lipca a 14 sierpnia 1941. Oficjalną przyczyną zgonu była „niemoc starcza”.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Stronnictwo Narodowe – polska partia polityczna, utworzona w październiku 1928 w wyniku przekształcenia Związku Ludowo-Narodowego, której zadaniem było prowadzenie bieżącej działalności politycznej obozu narodowego (Narodowa Demokracja).

Bibliografia, linki

Stanisław Głąbiński (syn), W cieniu ojca, Warszawa 2001, KiW, ISBN 83-05-13207-2

A. Redzik, Wydział Prawa Uniwersytetu Lwowskiego w latach 1939–1945