Stanisław Pareński - Polski Serwis Naukowy

Płaskorzeźba z grobowca Pareńskich na krakowskich Rakowicach

Stanisław Pareński (ur. 16 listopada 1843 w Krakowie, zm.17 czerwca 1913 pod Szczakową) – lekarz, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, społecznik i mecenas sztuki. Syn radcy sądowego Józefa Pareńskiego i Franciszki z domu Żychowicz.

Edward Leszczyński (ur. 5 czerwca 1880 w Przemyślu – zm. 26 września 1921) – krytyk literacki i poeta. Był mężem Elizy Pareńskiej (córki prof. med. Stanisława Pareńskiego), szwagrem Tadeusza Boya-Żeleńskiego, pochodził ze środowiska ziemiańskiego. Pochowany został na Cmentarzu Rakowickim w grobowcu rodziny Pareńskich.

Jan Grek (ur. w 1875, zamordowany z 3/4 lipca 1941 we Lwowie) – polski lekarz internista, specjalista w zakresie patologii i terapii chorób wewnętrznych.

Po ukończeniu w 1862 Gimnazjum Św. Anny podjął studia lekarskie na Uniwersytecie Jagiellońskim, przerwał je jednak po wybuchu powstania styczniowego, w którym walczył pod komendą kapitana Anastazego Władysława Mossakowskiego. Po rozbiciu jego oddziału pod Jaworznikiem i upadku powstania podjął studia medyczne, kończąc je tytułem doktora wszech nauk lekarskich, który otrzymał 28 lutego 1868.

Witold Wojtkiewicz (ur. 29 grudnia 1879 w Warszawie, zm. 14 czerwca 1909 tamże) – polski malarz, rysownik i grafik okresu Młodej Polski. Przedstawiciel symbolizmu i wczesnego ekspresjonizmu, przez niektórych uznawany za prekursora surrealizmu.

Magister (z nadawany przez wyższe uczelnie po ukończeniu studiów drugiego stopnia (dawniej: studiów jednolitych magisterskich lub magisterskich studiów uzupełniających), a w przypadku niektórych kierunków (farmacja, prawo, psychologia) – studiów jednolitych drugiego stopnia oraz wcześniejszym uzyskaniu absolutorium, złożeniu pracy dyplomowej i zdaniu egzaminu magisterskiego. Jest to również tytuł zwyczajowy używany przez farmaceutów (podobnie jak tytuł doktora używany przez lekarzy).

Do roku 1870 był asystentem w katedrze anatomii patologicznej UJ u prof. Alfreda Biesiadeckiego, po czym uzyskał doktorat z chirurgii, przechodząc na stanowisko sekundariusza Oddziału Wewnętrznego w szpitalu św. Łazarza. W 1871 wyjechał do Wiednia, gdzie studiował u prof. J. Skody i znanego chirurga T. Billrotha. Otrzymał tam tytuł magistra położnictwa, po czym wrócił do Krakowa, gdzie powierzono mu stanowisko asystenta Kliniki Chorób Wewnętrznych UJ, a po śmierci kierownika Kliniki, Karola Gilewskiego - zastępcy profesora (od 17 czerwca 1871 do 1873).

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Stanisław Wyspiański (ur. 15 stycznia 1869 w Krakowie, zm. 28 listopada 1907 tamże) – polski dramaturg, poeta, malarz, grafik, architekt, projektant mebli. Jako pisarz związany z dramatem symbolicznym. Tworzył w epoce Młodej Polski. Nieoficjalnie nazywany Czwartym Wieszczem Polskim.

Habilitację otrzymał w 1872 na podstawie rozprawy O wrzodach przewodu pokarmowego skutkiem zatoru powstających. W tym okresie ciężko zachorował, a kierownictwo Kliniki objął Edward Korczyński. Na początku 1875 Pareński powrócił do pracy w szpitalu św. Łazarza, w którym przez 38 lat od 1 czerwca 1875 aż do śmierci piastował stanowisko prymariusza.

Karol Gilewski (ur. 1832 w Czerniowcach, zm. 1871) - polski lekarz. Wydział lekarski ukończył w Wiedniu, od 1861 profesor medycyny sądowej w Krakowie. Od 1865 kierownik kliniki wewnętrznej. Ogłosił liczne prace naukowe z medycyny.

Położnictwo - dziedzina medycyny zajmująca się fizjologicznym okresem ciąży, porodu i połogu. Ściśle związana z ginekologią. W starożytności położnictwo opierało się wyłącznie na intuicji. Współczesne położnictwo oparte jest na podstawach naukowych rozpoczętych w XVI w. dzięki pracom, m.in. A. Parégo i jego ucznia J. Guillemea

Opracował m.in. powszechnie stosowaną w Krakowie na pocz. XX wieku recepturę lekarstwa przeciwko kaszlowi, zwaną "proszkami doktora Pareńskiego". Żoną profesora była bywalczyni krakowskiej cyganerii, Eliza z domu Mühleisen (1857-1918). Córki doktora Pareńskiego, Zofia i Maria, pojawiły się jako postaci dramatu Wyspiańskiego "Wesele" jako Zosia i Maryna. Pareński miał jeszcze dwoje innych dzieci: syna Jana (zginął jako austriacki lotnik) i najmłodszą córkę Elizę, późniejszą żonę poety Edwarda Leszczyńskiego. Eliza była kilkakrotnie portretowana przez Wyspiańskiego (najbardziej znany jest jej portret podwójny z 1905) i innych artystów (np. W. Wojtkiewicza); do portretów pozowały także pozostałe córki Pareńskiego.

Tadeusz Kamil Marcjan Żeleński, pseudonim literacki Boy (ur. 21 grudnia 1874 w Warszawie, zamordowany 4 lipca 1941 we Lwowie) – polski pisarz, poeta-satyryk, kronikarz, eseista, tłumacz literatury francuskiej, krytyk literacki i teatralny, lekarz, działacz społeczny.

Polski Słownik Biograficzny (PSB) – wielotomowa publikacja mająca na celu gromadzenie biografii sławnych, nieżyjących już osób związanych z Polską, mieszkających w niej oraz poza jej granicami, od czasów Popiela do współczesności.

Linki zewnętrzne

ostatnie dni życia Stanisława Pareńskiego i okoliczności jego śmierci

Marek Sołtysik, "Okoliczności śmierci pozostaną niewyjaśnione", Palestra 5-6/2008.

Przypisy

W ogóle, zgodnie z informacją w PSB, był zwolennikiem przepisywania leków złożonych i twórcą wielu kunsztownych recept
Zofia wyszła za mąż za Tadeusza Boya-Żeleńskiego, a Maria za Jana Raczyńskiego, profesora pediatrii; drugim jej mężem był Jan Grek lekarz internista

Źródła

Polski Słownik Biograficzny (tom XXV, 1980)