Stanisław Potocki - 1776-1830 - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy generała Królestwa Kongresowego. Zapoznaj się również z: Inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Stanisław Potocki

Grobowiec Potockich na Powązkach

Stanisław Potocki herbu Pilawa, Staś Potocki, starościc halicki (ur. 6 maja 1776 w Monasterzyskach, zm. 29 listopada 1830 w Warszawie) – członek rodu Potockich; generał piechoty w Królestwie Polskim, senator-wojewoda Królestwa Polskiego, generał adiutant Jego Cesarskiej Mości.. Z uwagi na niewielki wzrost nazywany Stasiem. Pierwowzór studenta w Krakowiakach i Góralach Wojciecha Bogusławskiego.

Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Wojciech Romuald Bogusławski herbu Świnka (ur. 9 kwietnia 1757 w Glinnie, zm. 23 lipca 1829 w Warszawie), polski aktor, śpiewak operowy, reżyser, pisarz, dramatopisarz, tłumacz; propagator ideologii oświecenia, mason; dyrektor Teatru Narodowego w Warszawie i założyciel teatru w Kaliszu; ojciec teatru polskiego; ojciec Stanisława.

Życiorys

Był wnukiem Józefa Potockiego, bratem Antoniego Potockiego. Jego synem był Leon Potocki, znany polski pamiętnikarz.

Pierwszą jego żoną była Józefa Sołłohub, córka Jerzego Sołłohuba, posła na Sejm 1776 r., którą poślubił w 1798 roku. Była ona matką Leona. Związek ten został zakończony rozwodem, drugą żoną była Marianna Górska, którą poślubił w lutym 1815 roku.

Karierę wojskową rozpoczął jeszcze w czasie powstania kościuszkowskiego, gdzie był adiutantem księcia Józefa Poniatowskiego, uczestnik wojen napoleońskich. Odznaczył się w 1809 roku pod Zamościem i Sandomierzem.

Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale – opera Wojciecha Bogusławskiego z muzyką Jana Stefaniego wystawiona w niedzielę 1 marca 1794 roku w Teatrze Narodowym w Warszawie. Uważana za pierwszą operę narodową.

Od 1811 należał do loży Wielki Wschód Narodowy Księstwa Warszawskiego. Dowódca 1. Dywizji Piechoty Królestwa Kongresowego w latach 1818-1829. W noc 29 listopada 1830 roku usiłował zażegnać wybuch powstania, zginął na mieście od kuli.

Istnieją dwie wersje dotyczące śmierci generała: pierwsza mówi, że został zastrzelony przez powstańców, natomiast druga o tym, że został zastrzelony przez szpiega rosyjskiego, który go rozpoznał.

Wraz z sześcioma innymi Polakami "wiernymi monarsze" gen. Potocki został na rozkaz cara Mikołaja I upamiętniony na nieistniejącym od r. 1917 imponującym obelisku wzniesionym na Placu Saskim.

Loża wolnomularska – podstawowa jednostka organizacyjna wolnomularstwa jak i miejsce spotkań wolnomularzy. Na jej czele stoi Czcigodny Mistrz oraz grupa oficerów lożowych. Dla powołania loży potrzeba przynajmniej siedmiu mistrzów wolnomularskich oraz zgody władz obediencji.

Mikołaj I Pawłowicz (ros. Николай I Павлович) (ur. 6 lipca 1796 w Carskim Siole, zm. 2 marca 1855 w Sankt Petersburgu) – cesarz Rosji od 26 grudnia 1825 (koronowany na cesarza 22 sierpnia 1826 roku), król Polski od 1825 (koronowany na króla Polski 24 maja 1829 roku, zdetronizowany przez polski Sejm w 1831), brat Aleksandra I (1777-1825), trzeci syn Pawła I (1754-1801), z dynastii Romanowów. Nazywany Mikołajem I Pałkinem.

Na grobie na Powązkach umieszczono napis: "Tu spoczywają zwłoki Stanisława Potockiego jenerała piechoty wojsk polskich. Zgon jego był wyobraźnią życia, gdyż tak spokojnie umarł, jak ten, którego żadna zgryzota sumienia nie dręczyła, a na chwilę porzed skonaniem te ostatnie słowa wyrzekł: "Byłem zawsze cnotliwym człowiekiem, i dobrym polakiem".

Antoni Potocki herbu Pilawa (ur. 17 czerwca 1780, zm. 18 października 1850) – członek rodu Potockich; hrabia, generał brygady, senator, tajny radca, właściciel majątku Monasterzyska.

Leon Potocki herbu Pilawa (pseud. Bonawentura z Kochanowa, ur. 14 czerwca 1799 w Kochanowie, zm. 6 grudnia w 1864 w Rydze) – pisarz polski, pamiętnikarz, literat i powieściopisarz. Syn Stanisława, generała w wojsku Królestwa Polskiego. Uczestniczył w powstaniu listopadowym. Był szambelanem dworu Królestwa Polskiego, później urzędnikiem okręgu naukowego w Warszawie.

Przypisy

↑ Aleksander Fredro: Trzy po trzy, pamiętniki z epoki napoleońskiej. 1922, s. 69-70. [dostęp 2011-03-16]. Cytat: Stanisław Potocki, starościc halicki, w młodości swojej stał się wzorem Bogusławskiemu do Studenta wKrakowiakach. Nie był inaczej znanym w Warszawie jak pod nazwiskiem Stasia. Dobry Polak, dobry żołnierz, dobry kolega był powszechnie lubiany. Śmierć jego 29 listopada 1830 r., okropna, bo z rąk tych, których od lat tylu zwykł swymi dziećmi nazywać, jeśli była koniecznością, to nie mniej bolesno dotknęła jego kolegów. Był wzrostu małego, trochę łysy, twarzy ładnej, a zwłaszcza bardzo przyjemnej.. (pol.)
Rocznik Woyskowy Królestwa Polskiego. Na rok 1830, s. 6.
Wójcicki, Cmentarz..., t. II, str. 72

Bibliografia

Kazimierz Władysław Wójcicki, Cmentarz Powązkowski pod Warszawą, Warszawa 1855