Stanisław Rewera Potocki herbu Pilawa (ur. w 1579 w Podhajcach, zm. 27 lutego 1667 w Podhajcach) – polski hetman wielki koronny od 1654, hetman polny koronny od 1652, wojewoda krakowski od 1658, wojewoda kijowski od 1655, wojewoda podolski od 1636, wojewoda bracławski od 1631, kasztelan kamieniecki od 1628, podkomorzy podolski od 1621, starosta halicki, radomski, krasnostawski, ropczycki, medycki, barski, grodecki, kołomyjski, mościcki, drahimski, latyczowski i doliński.

Syn Andrzeja, w młodości przeszedł z kalwinizmu na katolicyzm Po starannych studiach w kraju i zagranicą (we Francji i w Holandii) już w roku 1607 rozpoczął swą świetną karierę wojskową, walcząc przeciwko rokoszanom wraz z ojcem i stryjami: Jakubem, Janem i Stefanem po stronie Zygmunta III w bitwie pod Guzowem. Następnie brał udział w wyprawie stryjów na Wołoszczyznę celem osadzenia na jej tronie Konstantego Mohyły (1608) i w oblężeniu Smoleńska (1611), w czasie wojny polsko-rosyjskiej. Walczył też pod Cecorą (1620) i Chocimiem (1621). Brał udział w wojnie ze Szwecją (1626-1629); zastępując chwilowo Stanisława Koniecpolskiego poniósł klęskę pod Górznem w 1629. W 1628 mianowany kasztelanem kamienieckim, w 1631 – wojewodą bracławskim, w 1636 – wojewodą podolskim. Walczył ze zbuntowanymi Kozakami w latach 1637-1638.

W czasie powstania Chmielnickiego, pod Zborowem uratował Jana Kazimierza z najwyższego niebezpieczeństwa. W 1652 mianowany hetmanem polnym koronnym. Jako hetman wielki koronny od 1654) dowodził armią polską przeciwko Rosjanom i Kozakom Bohdana Chmielnickiego. Król powierzył mu buławę wielką koronną pod naciskiem Sejmu, żądającego likwidacji vacatu na tym stanowisku. Jan II Kazimierz szachował magnatów perspektywą nominacji hetmańskiej. Aby nie utracić tego atutu król mianował hetmanem wielkim Potockiego, licząc, że ze względu na podeszły wiek szybko umrze. Niespodziewanie przeżył on jeszcze 13 lat, niestety często chorując, co negatywnie odbijało się na działaniach armii koronnej. W 1655 stoczył zwycięską bitwę pod Ochmatowem z armią rosyjsko-kozacką. W tym też roku został wojewodą kijowskim. Po inwazji szwedzkiej nadal dowodził na wschodzie, nie angażując się przeciwko Szwedom. Po porażce z armią rosyjsko-kozacką pod Gródkiem Jagiellońskim zmuszony był poddać się Karolowi X Gustawowi. Jednak jako jeden z pierwszych odstąpił od Szwedów w 1656 i przystąpił do konfederacji tyszowieckiej. W kampaniach 1656-1660 nie dowodził jednak całością sił koronnych, a jedynie swoją dywizją. Dowodził prawym skrzydłem polskim w bitwie pod Warszawą w 1656. W 1657 walczył zwycięsko z Jerzym Rakoczym, biorąc udział w osaczeniu jego wojsk pod Czarnym Ostrowem. W 1660, działając wspólnie z Jerzym Lubomirskim, odniósł wielkie zwycięstwo nad armią rosyjską dowodzoną przez Wasyla Szeriemietiewa, zwyciężając ją pod Lubarem i zmuszając ją do kapitulacji pod Cudnowem. Ostatni raz bił się przeciw rokoszanom Lubomirskiego, ponosząc klęskę pod Częstochową 1665. W swej karierze wziął udział w 46 bitwach.

Jego synem był Andrzej Potocki i Feliks Kazimierz Potocki.

Przydomek Rewera został nadany Stanisławowi Potockiemu z powodu częstego używania przez niego łacińskich słów re vera (w rzeczy samej).

Na jego cześć jego syn, późniejszy hetman polny koronny Andrzej Potocki, założył w 1662 roku na Pokuciu miasto Stanisławów.

Zobacz też

Linki zewnętrzne