Stanisław Stączek - Polski Serwis Naukowy

Stanisław Stączek (ur. 22 kwietnia 1864 w Posadzie Jaćmierskiej koło Sanoka, zm. 5 czerwca 1942 w Krakowie) – polski działacz polityczny związany z ruchem ludowym, minister komunikacji w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego.

Życiorys

Pochodził z rodziny chłopskiej. W 1886 ukończył jedno ze lwowskich gimnazjów, a rok później seminarium nauczycielskie w Rzeszowie. Przez dwa lata (1887–1889) pracował jako nauczyciel w Bukowie w powiecie Brzozów, przeszedł następnie do pracy na kolei i do emerytury w 1920 (z przerwą na pełnienie funkcji rządowej) był inspektorem kolejowym kolejno w Jaśle, Skawinie, Suchej, Krakowie i ponownie w Skawinie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Jasło – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim (od 1999), w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich. Znajduje się ono na wysokości od 225 do 380 m n.p.m. na przecięciu rzek Wisłoki, Ropy oraz Jasiołki.

Jeszcze w okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej zbliżył się do radykalnego ruchu chłopskiego w Galicji pod przywództwem Jana Stapińskiego. Od 1912 publikował na łamach pisma "Przyjaciel Ludu". W 1914 wszedł w skład Wydziału Rady Polskiego Stronnictwa Ludowego – Lewica, w 1918 z rekomendacji tejże partii pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Nieustającej Komisji Zjazdowej Inteligencji Ludowej PSL Królestwa Polskiego, Galicji i Śląska.

Rzeszów (łac. Resovia, czes. Řešov, jid. רײַשע, ros. Жешув, ukr. Ряшiв, niem. Reichshof) – miasto w południowo-wschodniej Polsce, stolica województwa podkarpackiego oraz diecezji rzeszowskiej. Rzeszów stanowi powiat grodzki, a także jest siedzibą ziemskiego powiatu rzeszowskiego.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

29 grudnia 1918 został powołany na stanowisko ministra komunikacji w rządzie Jędrzeja Moraczewskiego, przejmując tekę z rąk premiera, który wcześniej łączył obie funkcje. Stał na czele resortu komunikacji zaledwie do 16 stycznia 1919, niemniej jednak przyczynił się wspólnie z Moraczewskim do stworzenia centralnego nadzoru nad wszystkimi rodzajami transportu w niepodległej Polsce. Wobec licznych raportów o problemach z komunikacją między dawnymi zaborami Stączek wnioskował o unifikację polskiego kolejnictwa oraz rozbudowanie istniejących linii; nie zdążył już przed dymisją gabinetu zareagować na bieżące problemy z żeglugą rzeczną.

Polskie Stronnictwo Ludowe Lewica – działające od 13 grudnia 1913 do 11 maja 1924 stronnictwo polityczne o charakterze ludowym. Założycielem stronnictwa był Jan Stapiński. Było to ugrupowanie o wpływach raczej lokalnych nie wykraczających poza granice Galicji, o radykalnym społecznie programie politycznym. Związane z partią było czasopismo polityczno-społeczne "Przyjaciel Ludu", pełniące rolę trybuny koncepcji i poglądów partii, a także informatora o bieżących jej działaniach.

Chłopi, włościanie – warstwa społeczna zamieszkująca tereny wiejskie, dominująca w społeczeństwach przedprzemysłowych, zajmująca się produkcją rolną. Chłopów charakteryzuje odrębność warunków życia, obyczajów i tradycji, wynikająca z powiązania miejsca pracy z gospodarstwem domowym oraz uzależnienie procesu produkcji od warunków naturalnych. W przedindustrialnym społeczeństwie chłopi dzielili się na gospodarzy, zagrodników i komorników.

W 1922 bez powodzenia ubiegał się o mandat poselski. W latach 1922–1923 był członkiem Wydziału Wykonawczego Naczelnej Rady Chłopskiej PSL-Lewica, potem działał kolejno w Związku Chłopskim (1924–1925), Stronnictwie Chłopskim (1926) i wreszcie prosanacyjnym Związku Chłopskim (od 1928), do którego przeszedł wspólnie z Janem Stąpińskim. W Związku Chłopskim zasiadał w prezydium Zarządu Głównego, nie odgrywając jednak już większej roli politycznej.

Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza – wydawnictwo założone w 1949 roku w Warszawie przez połączenie Wydawnictwa Ludowego i Spółdzielni Wydawniczej "Chłopski Świat", które istniały od 1946 roku. Wydawnictwo publikowało prace z dziedziny historii, literatury społeczno-politycznej, literatury pięknej (seria wydawana od 1967 roku "Biblioteka Poetów"), zwłaszcza o tematyce wiejskiej. Poza działalnością wydawniczą Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza podejmowała inicjatywy zmierzające do szerzenia czytelnictwa. Łączny nakład książek wydanych przez wydawnictwo przekroczył 75 milionów egzemplarzy.

Jędrzej Moraczewski, ps. E. K. Pomorski, Edward (ur. 13 stycznia 1870 w Trzemesznie k. Mogilna w Wielkopolsce, zm. 5 sierpnia 1944 w Sulejówku) – inżynier kolejowy, działacz związkowy, polityk i publicysta, jeden z przywódców Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej i Polskiej Partii Socjalistycznej.

Źródła

Słownik biograficzny działaczy ruchu ludowego, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza Warszawa 1989

Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej (pod redakcją Jacka Majchrowskiego), Polska Oficyna Wydawnicza "BGW" Warszawa 1994

Antoni Giza: Stanisław Stączek, [w:] Ministrowie Polski Niepodległej 1918-1945 (pod redakcją Marka Baumgarta, Henryka Walczaka i Adama Wątora), Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego Szczecin 2001