Stanisław Sylwester Szarzyński - Polski Serwis Naukowy

Stanisław Sylwester Szarzyński (XVII/ XVIII wiek) – polski kompozytor epoki baroku, ksiądz katolicki. Informacje o jego życiu są ułamkowe, nieznane są nawet daty urodzin i śmierci. Wiadomo, że należał do zakonu cystersów. Prawdopodobnie był dalekim krewnym poety Mikołaja Sępa Szarzyńskiego i urodził się na terenie dawnej Rusi Czerwonej, gdzie leżały dobra Szarzyńskich.

Sonata da Chiesa (po włosku sonata kościelna) jest kompozycja instrumentalna datowana na okres baroku, składająca się z czterech części. Często używano więcej niźli jednej melodii i części były uporządkowane wolna-szybka-wolna-szybka biorąc pod uwagę tempo. Druga część była zazwyczaj fugowanym allegro, a trzecia i czwarta przypominały sarabandę i gigue.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Zachowane utwory Szarzyńskiego noszą daty 1692-1713. Zapewne autor był związany z kapelą prymasowską w Łowiczu, gdzie zachowały się rękopisy jego utworów. Mógł też długo przebywać za granicą, gdyż w polskich rejestrach klasztornych brak o nim informacji.

Pozostawił 10 zachowanych do dziś utworów. Są to głównie kompozycje wokalno-instrumentalne do łacińskich tekstów religijnych, m.in. koncerty na głos solowy, dwoje skrzypiec i organy (Jesu, spes mea, Pariendo non gravaris, Ave Regina, Veni Sancte Spiritus) oraz utwory na chór z towarzyszeniem instrumentów (Litania Cursoria, Completorium, motet Ad hymnos, ad cantus). Szarzyński jest także autorem najstarszej znanej w Polsce pastorałki, napisanej jeszcze do tekstu łacińskiego pt. Motetto de Nativitate. Jedynym zachowanym utworem instrumentalnym Szarzyńskiego jest Sonata na 2 skrzypiec i basso continuo (realizowane tu zwykle przez organy), napisana w formie sonaty da chiesa, ale jeszcze z cechami dawnej canzony. Sonata ta należy do najwybitniejszych utworów instrumentalnych polskiego baroku, zachowała się w rękopiśmiennej kopii z roku 1706.

I nie miłować ciężko, i miłować Nędzna pociecha, gdy żądzą zwiedzione Myśli cukrują nazbyt rzeczy one, Które i mienić, i muszą się psować. (Sonet V)

Chór – zespół muzyczny składający się z wokalistów wykonujący utwór jedno- lub wielogłosowy, a capella bądź z akompaniamentem. Najczęściej prowadzony przez dyrygenta lub chórmistrza.

Przypisy

Bolesław Kumor, Zdzislaw Obertyński: Historia Kościoła w Polsce: Do roku 1764. cz. 1. Do r. 1506. cz. 2. Od r. 1506. Pallottinum, 1974, s. 379. OCLC 2573382.