Stanisław Thugutt - Polski Serwis Naukowy

Stanisław August Thugutt (ur. 30 lipca 1873 w Łęczycy, zm. 15 czerwca 1941 w Sztokholmie) – polski polityk dwudziestolecia międzywojennego i publicysta, działał w ruchu ludowym, spółdzielczym, Lidze Obrony Praw Człowieka i Obywatela (której był współzałożycielem) oraz Polskim Towarzystwie Krajoznawczym. W młodości członek, a następnie skarbnik Polskiej Organizacji Wojskowej (POW), a później żołnierz Legionów Polskich, wolnomularz; działał także na rzecz obrony Pomorza przed germanizacją, w Kole Przyjaciół Kaszub.

Rząd Ignacego Jana Paderewskiego – gabinet pod kierownictwem premiera Ignacego Jana Paderewskiego, utworzony 16 stycznia 1919 roku przez Józefa Piłsudskiego po ustąpieniu rządu Jędrzeja Moraczewskiego. Rząd ustąpił 9 grudnia 1919.

Politechnika Warszawska (PW) – państwowa wyższa uczelnia w Warszawie. Jest jedną z największych i najlepszych wyższych uczelni technicznych w Polsce oraz w Europie Środkowo-Wschodniej. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 3. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 604. pośród wszystkich typów uczelni..

Życiorys

Absolwent Uniwersytetu Dorpackiego (obecnie Tartu w Estonii). W 1917 wstąpił w szeregi PSL "Wyzwolenie". W 1918 otrzymał tekę ministra spraw wewnętrznych w rządzie Ignacego Daszyńskiego, a później także Jędrzeja Moraczewskiego. Po utworzeniu rządu Ignacego Paderewskiego oddelegowany przez Naczelnika Państwa do składu Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu – członek polskiej delegacji na paryską konferencję pokojową. W czasie wojny polsko bolszewickiej zgłosił się latem 1920 na ochotnika w szeregi Wojska Polskiego i uczestniczył w walkach, odnosząc ciężką ranę.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

Liga Obrony Praw Człowieka i Obywatela – organizacja społeczna w II Rzeczypospolitej, założona w 1921. Jej celem była obrona swobód demokratycznych. Działała przeciw prześladowaniom politycznym, a także nietolerancji. Występowała m.in. w obronie więźniów politycznych. Domagała się likwidacji obozu w Berezie Kartuskiej. W latach 1935–1936 współpracowała z Polską Partią Socjalistyczną oraz Komunistyczną Partią Polski. W 1937 została rozwiązana przez władze państwowe. W organizacji działali m.in. Andrzej Strug, Teodor Duracz, Krystyna Krahelska, Stanisław Thugutt, Herman Lieberman, Witold Wyspiański, Ludwik Śledziński, Stanisław Więckowski, Halina Górska i Stanisława Lenk-Aletowa.

W 1921 został prezesem PSL "Wyzwolenie", a w 1922 w wyniku wyborów parlamentarnych został wybrany posłem na Sejm I kadencji. Objął funkcję przewodniczącego klubu PSL "Wyzwolenie". Był jednym z głównych zwolenników wyboru Józefa Piłsudskiego na prezydenta RP. W 1923 był kandydatem na premiera, ale jego kandydatury nie poparło Polskie Stronnictwo Chrześcijańskiej Demokracji. W 1924 przestał być przywódcą partyjnym oraz posłem, jednak objął stanowisko ministra bez teki i wicepremiera w gabinecie Władysława Grabskiego. W tym samym roku wystąpił z PSL "Wyzwolenie", ponieważ nie zezwoliło mu ono na zostanie szefem MSZ. W latach 1925–1926 należał do Partii Pracy, a w 1928 do swej starej partii powrócił do PSL "Wyzwolenie". Był współtwórcą Centrolewu i przeciwnikiem sanacji. Od 1931 należał do Stronnictwa Ludowego, gdzie w latach 1931–1935 był członkiem rady naczelnej, a od 1936 do 1938 prezesem RN. W okresie 1932–1939 kierował Towarzystwem Kooperatystów. W wyniku klęski wrześniowej wyemigrował do Szwecji (przebywał tam od 1940), gdzie zmarł.

Germanizacja – proces przyswajania języka lub kultury niemieckiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Germanizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego) jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją. Często rozumiana obecnie jako proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej, a także proces rozprzestrzeniania się języka, kultury i ludności poprzez asymilację lub adaptacje obcojęzycznych słów.

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Został odznaczony m.in. estońskim Krzyżem Wolności I klasy.

Życie prywatne

Jego brat to znany polski mineralog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej Stanisław Józef Thugutt (1862–1956).

Publikacje

Krótki Przewodnik po Warszawie i okolicach napisał Stanisław Thugutt z 13 ilustracyami i planem miasta. Warszawa 1914.

Wykłady o spółdzielczości, Londyn 1945

Autobiografia, Warszawa 1984, ISBN 83-205-3614-6

Listy do młodego przyjaciela, Warszawa 1939 i 2002, ISBN 83-87838-57-8

Wyznania demokraty: publicystyka z lat 1917-1939 (oprac. Jan Sałkowski), Warszawa 1986, ISBN 83-205-3786-X

Stanisław Thugutt o demokracji i ustroju Polski (oprac. Władysław Wic), Warszawa 1998, ISBN 83-7059-370-4

Przypisy

Przemysław Waingertner: Mason ofiarny (pol.). [dostęp 24 maja 2008].

Linki zewnętrzne

Stanisław August Thugutt – krajoznawca, publicysta, wybitny działacz Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (Janina Barbara Twaróg)

Stanisław Thugutt, Rząd ludowy w Lublinie – jak powstał i czym był

Stanisław Thugutt, Dwie zasady

Stanisław Thugutt, W sprawie komunizmu