Stanisław Wójtowicz - Polski Serwis Naukowy

Stanisław Wójtowicz (ur. 29 września 1899 w Józwowie, zm. 1 stycznia 1936 w Piotrkowie) – polski polityk, działacz ludowy, członek Stronnictwa Chłopskiego, współzałożyciel i przywódca Zjednoczenia Lewicy Chłopskiej „Samopomoc”.

Działalność polityczną rozpoczął w popularnym wówczas na Lubelszczyźnie Chłopskim Stronnictwie Radykalnym. Po wykluczeniu z partii ks. Eugeniusza Okonia 31 stycznia 1926 został członkiem 25-osobowej komisji mającej na celu opracowanie dalszego programu Stronnictwa oraz objął funkcję redaktora naczelnego wydawanego przez rozłamowców organu prasowego „Głos Chłopski”.

Krzczonów – wieś w Polsce, położona w województwie lubelskim, w powiecie lubelskim w gminie Krzczonów. Miejscowość jest siedzibą gminy Krzczonów i składa się z 6 części: Krzczonów-Folwark, Krzczonów-Sołtysy, Krzczonów-Wójtostwo, Lipniak, Rynek i Skałka.

Chłopskie Stronnictwo Radykalne – polska lewicowa partia polityczna powstała w 1919 na skutek secesji z Polskiego Stronnictwa Ludowego Lewicy dokonanej przez posłów Eugeniusza Okonia i Tomasza Dąbala. W roku następnym ze stronnictwa wystąpił Dąbal, tworząc wraz z Stanisławem Łańcuckim Komunistyczną Frakcję Poselską. W wyborach parlamentarnych w 1922 ugrupowanie zdobyło 4 mandaty poselskie. Na początku 1926 dwóch posłów partii wstąpiło do powstałego w tym czasie Stronnictwa Chłopskiego. W wyborach, które odbyły się dwa lata później, stronnictwo poniosło klęskę. Organem partii była Chłopska Sprawa.

W lutym 1926 przeszedł do Stronnictwa Chłopskiego, w którym pełnił funkcję sekretarza lubelskiego Zarządu Wojewódzkiego. W drugiej połowie 1926 nawiązał współpracę z działaczami Niezależnej Partii Chłopskiej, organizując wspólne wiece i zebrania organizacyjne kół NPCh i SCh; działalność ta doprowadziła do narastającego konfliktu z liderem Stronnictwa Chłopskiego w województwie lubelskim, Stefanem Tatarczakiem. W sierpniu 1927 założył spółdzielnię rolniczą „Związek Samopomocy Chłopskiej” działającą przy Zarządzie Wojewódzkim SCh w Lublinie, a podczas odbywającego się w dniach 6-7 listopada zjazdu Zrzeszenia Gmin Wiejskich był jednym z 18 założycieli Komitetu Lewicy Chłopskiej.

Alfred Fiderkiewicz (ur. 2 sierpnia 1886 w Horodence na Ukrainie, zm. 8 czerwca 1972 w Warszawie) – działacz ruchu robotniczego i ludowego, poseł na Sejm I kadencji w II RP, prezydent Krakowa.

Międzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką) w skrócie Komintern (od ros. Коммунистический Интернационал, Kommunisticzeskij Internacionał) – międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie w dniach 2–6 marca 1919. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także KPP.

23 grudnia 1927 Zarząd Główny Stronnictwa Chłopskiego wykluczył go z partii, w związku z czym założony przez Wójtowicza Związek Samopomocy Chłopskiej przekształcił się w odrębną partię polityczną – Zjednoczenie Lewicy Chłopskiej „Samopomoc”. W wyborach z 4 marca 1928 roku uzyskał 18 122 głosy, obejmując w okręgu lubelskim jedyny dla Zjednoczenia mandat poselski. W sierpniu 1928 wziął udział w zjeździe III Międzynarodówki, chcąc przeprowadzić rozmowy z przebywającymi wówczas w Moskwie byłymi działaczami Niezależnej Partii Chłopskiej (m.in. Sylwester Wojewódzki, Alfred Fiderkiewicz), a 14 września objął funkcję prezesa Zarządu Głównego ZLCh Samopomoc.

Eugeniusz Okoń (ur. 25 grudnia 1881 w Radomyślu nad Sanem, zm. 19 stycznia 1949 w Olszanach) – ksiądz katolicki, działacz polskiego ruchu ludowego, prezes Chłopskiego Stronnictwa Radykalnego (ChSR), poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I kadencji w II RP.

W dniach 3-4 lipca 1929 roku wziął udział w Europejskiej Konferencji Chłopskiej w Berlinie, pełniąc funkcję przewodniczącego konferencji; w roku 1930 wziął także udział w odbywającym się od 27 do 29 marca Europejskim Kongresie Chłopskim. W połowie 1930 roku zachorował na gruźlicę płuc, którą leczył w sanatoriach w Szwajcarii i Francji. Po wyborach brzeskich w obawie o represje związane z działalnością polityczną wyemigrował do Związku Radzieckiego, z którego powrócił w 1935 roku. Został aresztowany na granicy polsko-radzieckiej i uwięziony w więzieniu na Zamku Królewskim w Lublinie. Ze względu na stan zdrowia został zwolniony z więzienia i skierowany do domu rodzinnego w Piotrkowie, gdzie do śmierci pozostawał pod dozorem policji.

Stanisław Wójtowicz zmarł 1 stycznia 1936 i został pochowany na cmentarzu w Krzczonowie.

Bibliografia

Józef Ryszard Szaflik: Stanisław Wójtowicz (1899-1936). W: Przywódcy ruchu ludowego: szkice biograficzne. Red. Alicja Więzikowa. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1968.