Stany Zjednoczone Wielkiej Austrii - Polski Serwis Naukowy

Stany Zjednoczone Wielkiej Austrii (Die Vereinigten Staaten von Gross-Österreich) - książka wydana w 1906 przez Aurela Popovici, postulująca gruntowną reformę Austro-Węgier i przekształcenia ich w państwo federalistyczne.

Postulował on podział państwa na 15 okręgów (stanów), według kryterium etnicznego:

kraje alpejskie, zachodnia część Węgier i część południowych Czech i Moraw (Niemcy)

część Moraw i Śląska (Niemcy)

część północno-zachodnich Czech (Niemcy)

pozostała część Czech i Moraw (Czesi)

Galicja zachodnia (Polacy)

Galicja Wschodnia, część Bukowiny i Ruś Podkarpacka (Ukraińcy)

Siedmiogród, południowa część Bukowiny, południowo-wschodnia część Węgier (Rumuni)

Dalmacja, Chorwacja i Fiume (Chorwaci)

ziemie Słoweńców, Kraina i część Austrii i Węgier (Słoweńcy)

tereny Słowacji (Słowacy)

Wojwodina (Serbowie)

centralna część Węgier (Węgrzy)

część Siedmiogrodu (Seklerzy)

Południowy Tyrol (Włosi)

Triest z częścią Istrii i Gorycji (Włosi)

Autor przewidywał ochronę mniejszości narodowych, autonomię kulturalną dla Żydów. Postulował wprowadzenie silnego rządu centralnego pod prezydencją kanclerza, z pięcioma komisjami: spraw zagranicznych, spraw wojskowych, spraw finansowych, spraw wewnętrznych, do spraw Bośni i Hercegowiny. W każdej z komisji powinni zasiadać przedstawiciele co najmniej 3 okręgów. Rządy poszczególnych okręgów zajmowałyby się wszystkimi sprawami nie zastrzeżonymi dla rządu centralnego.

Galicja Wschodnia – to określenie używane po 1850 roku dla wschodnich terenów Królestwa Galicji i Lodomerii ze Lwowem, Stanisławowem, Tarnopolem, Przemyślem, Sanokiem i Krosnem. Stolicą tego regionu był Lwów.

Bukowina (rum. Bucovina, ukr. Буковина) – kraina historyczna położona pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem, obecnie, od II wojny światowej dzieli się na:

Okręgi posiadałyby osobne sejmy stanowe, uchwalające własne konstytucje, pozostające w zgodzie z ogólną konstytucją państwa. Każdy z okręgów miałby na czele namiestnika, mianowanego przez cesarza, ale odpowiadającego przed sejmem stanowym.

Parlament ogólnopaństwowy miał składać się z dwu izb. Izba niższa miałaby być wybierana w powszechnym i tajnym glosowaniu bezpośrednim, przez dorosłych mężczyzn całego państwa.

Była to najbardziej rozbudowana koncepcja reformy państwa, nie wprowadzona jednak w życie.

Dalmacja (chorw. Dalmacija, wł. Dalmazia, serb. Далмација) – kraina historyczna w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie oraz Czarnogórze na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.

Istria (słń. i chor. Istra, wł. Istria) - półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).

Literatura

Henryk Wereszycki - "Pod berłem Habsburgów. Zagadnienia narodowościowe", Kraków 1975