Star Trek (w dosłownym tłumaczeniu Gwiezdna Wędrówka, wyrażenie niestosowane przez polskich fanów) – seria sześciu fantastycznonaukowych seriali telewizyjnych, 11 filmów pełnometrażowych, a także dziesiątki książek, komiksów i gier komputerowych dziejących się w tym samym fikcyjnym uniwersum stworzonym przez Gene'a Roddenbery'ego w latach 60. Prawnym właścicielem nazwy Star Trek, znaków graficznych oraz postaci jest wytwórnia filmowa Paramount Pictures.

Wizja wykreowanego przez Gene'a Roddenberry'ego świata przyszłości napawa optymizmem. Ludzkość po zakończeniu III wojny światowej rozkwita. Po usunięciu z Ziemi chorób, rasizmu, biedy, konfliktów czy agresji udało się wraz z częścią inteligentnych ras naszej galaktyki stworzyć Zjednoczoną Federację Planet – międzygatunkową unię, której celem jest pokojowe współistnienie oraz eksploracja galaktyki.

Mottem wszystkich produkcji spod znaku Star Trek jest sentencja "Śmiało kroczyć tam, gdzie nie dotarł jeszcze żaden człowiek" (ang. To boldly go where no man has gone before).

Seriale telewizyjne

Star Trek został pierwotnie stworzony jako serial telewizyjny, który został po raz pierwszy wyemitowany w telewizji amerykańskiej 8 września 1966 r. Ogółem do dziś stworzono 6 seriali, w tym jeden animowany. W sumie obejmuje to 726 pojedynczych epizodów podzielonych na 30 serii.

Star Trek (1966-1969, Star Trek: The Original Series)

 Osobny artykuł: Star Trek: Oryginalna Seria.

Oryginalny serial Star Trek, w skrócie nazywany TOS (ang. Star Trek: The Original Series) został zakończony po trzech sezonach, w roku 1969 z powodu niskiej oglądalności. Popularność zyskał dopiero po emisji powtórek na antenie kilku stacji telewizyjnych.

Kapitanem Enterprise był James Tiberius Kirk, grany przez kanadyjskiego aktora Williama Shatnera. Akcja skupiała się głównie na nim, na pierwszym oficerze, Wolkanie o imieniu Spock, którego grał Leonard Nimoy oraz na medyku okrętowym Leonardzie McCoy (DeForest Kelley). Znamienne jest, że skład załogi Enterprise przeciwstawiał się uprzedzeniom społecznym i politycznym lat 60. Sternikiem był japońskiego pochodzenia Hikaru Sulu (George Takei), nawigatorem Rosjanin Pavel Chekov (Walter Koenig), oficerem łącznościowym czarnoskóra Nyota Uhura (Nichelle Nichols), a głównym mechanikiem pokładowym Szkot Montgomery Scott (James Doohan).

Star Trek: Animowana Seria (1973-1974, Star Trek: The Animated Series)

 Osobny artykuł: Star Trek: Animowana Seria.

Na motywach oryginalnej serii powstała seria animowana Star Trek: Animowana Seria, która nie jest częścią Kanonu Star Trek. Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Star Trek: Następne pokolenie (1987-1994, Star Trek: The Next Generation)

 Osobny artykuł: Star Trek: Następne pokolenie.

Seria "Star Trek: Następne pokolenie" (ang. Star Trek: The Next Generation, TNG) dała Roddenberry'emu większą swobodę twórczą i możliwość realizacji pewnych założeń odrzuconych przez stacje telewizyjne w trakcie realizacji oryginalnej serii. Klimat serialu jest bardziej pokojowy, nastawiony na dyplomację, eksplorację i rozstrzyganie problemów natury moralno-społecznej. Nowy Enterprise jest okrętem flagowym Zjednoczonej Federacji Planet. Poza załogą na pokładzie przebywają cywile.

Kapitanem Enterprise jest Jean-Luc Picard (Patrick Stewart), zaś pierwszym oficerem William Riker (Jonathan Frakes). Do postaci pierwszoplanowych należą ponadto: ciekawy świata android Data (Brent Spiner), pełniąca rolę doradcy i okrętowego psychologa, empatka Deanna Troi (Marina Sirtis), niewidomy inżynier, główny mechanik Geordi La Forge (LeVar Burton), jedyny Klingon w Gwiezdnej Flocie, oficer taktyczny – Worf (Michael Dorn) oraz główny lekarz pokładowy Beverly Crusher (Gates McFadden) wraz z synem – Wesleyem (Wil Wheaton). W pierwszej serii w roli szefa ochrony Tashy Yar występuje Denise Crosby. Niestety odchodzi ona na własne życzenie, a jej postać zostaje uśmiercona w odcinku Skin of Evil.

Oprócz głównej załogi, epizodyczne role odgrywa tajemnicza Guinan (Whoopi Goldberg), której gromadzona przez setki lat mądrość życiowa cieszy się uznaniem kapitana.

Serial Następne pokolenie zaczyna i kończy spotkanie z wszechpotężnym Q (John de Lancie), który dysponując nieograniczoną mocą, bawi się załogą Enterprise, oskarżając ją początkowo o przynależność do barbarzyńskiej rasy ludzi. Gdy załodze udaje się wykazać, iż gatunek ludzki wyszedł poza etap brutalności i wojen i zasługuje na możliwość eksplorowania wszechświata (Encounter at Farpoint), Q podstępnie kusi Williama Rikera oferując mu swoje moce i przyłączenie się do Q Continuum (Hide and Q). Gdy jego plan się nie powiódł, Q konfrontuje załogę Enterprise z cybernetyczną rasą Borg, której głównym celem jest asymilacja lub zniszczenie wszelkich form życia (Q Who?). Osądzony za swoje występki przez własną rasę Q zostaje wygnany i pozbawiony swoich mocy. Szuka schronienia na pokładzie Enterprise (Deja Q). Nawiązuje wtedy znajomość z Datą, który narażając własne życie ratuje Q od zemsty jednej z ras, nad którą pastwił się wszechmocny Q. Pod koniec odcinka Q odzyskuje swoje moce, ofiarowując w nagrodę dla Daty gwałtowny wybuch śmiechu, którego android nigdy wcześniej nie doświadczył. Q pojawia się jeszcze kilkakrotnie w Następnym Pokoleniu (Q-Pid, True Q, Tapestry). W ostatnim odcinku serialu All Good Things... pomaga kapitanowi Picardowi naprawić błąd, który doprowadziłby do zagłady całego życia na Ziemi.

Star Trek: Stacja kosmiczna (1993-1999, Star Trek: Deep Space Nine)

 Osobny artykuł: Star Trek: Deep Space Nine.

Akcja "Star Trek: Stacja kosmiczna" (ang. Star Trek: Deep Space Nine, DS9) rozpoczyna się między czwartą a piątą serią "Następnego pokolenia". Serial łamie wiele utartych tradycji Star Trek. Tytułowy Deep Space 9 to stacja kosmiczna wybudowana przez Kardasjan na orbicie okupowanej przez nich planety Bajor. Po wycofaniu się sił okupacyjnych, rząd tymczasowy planety postanowił poprosić Federację o objęcie posterunku na stacji. Dzięki sąsiadującemu tunelowi przestrzennemu, który nadaje stacji ogromne znaczenie strategiczne, DS9 staje się teatrem wojen, konfliktów i wielu innych nietypowych sytuacji, rzadko spotykanych w dotychczasowych serialach Star Trek.

Stacją dowodzi Benjamin Sisko (Avery Brooks) początkowo w randze komandora (ang. commander), awansowanego później do rangi kapitana. Jego pierwszym oficerem jest Bajoranka major (później awansowana do rangi pułkownika) Kira Nerys (Nana Visitor), której terrorystyczna przeszłość rzutuje znacznie na rozwój wypadków na stacji. Za porządek na DS9 odpowiada zmiennokształtny Odo (Rene Auberjonois), którego rasa doprowadza do wybuchu największej wojny w historii Zjednoczonej Federacji Planet. Rolę oficera naukowego pełni Jadzia Dax (Terry Farrell), przedstawicielka symbiotycznej rasy Trill. W ostatniej serii zamordowaną Jadzię zastępuje Ezri (Nicole de Boer), która przejmując symbionta Dax, dysponuje wszelką wiedzą i wspomnieniami Jadzii. Lekarzem stacji jest genetycznie poprawiany Julian Bashir (Alexander Siddig). Głównym inżynierem, jest znany z serialu Następne Pokolenie Miles O'Brien (Colm Meaney). W czwartej serii serialu do załogi dołącza Worf, który stracił stanowisko oficera taktycznego na Enterprise wraz ze zniszczeniem statku w pełnometrażowym filmie Star Trek: Pokolenia.

Na stacji przebywają również cywile, m.in. syn kapitana Jake Sisko (Cirroc Lofton), chciwy barman, Ferengi, Quark (Armin Shimerman), tajemniczy Kardasjanin, krawiec Garak (Andrew Robinson).

Klimat serii DS9 początkowo charakteryzował się baśniową, senną, przez większość fanów uznawaną za nudną, fabułą. Dopiero gdy twórcy, wykonując śmiały ruch, umieścili stację w centrum zbrojnego konfliktu, wyposażając ją w statek bojowy Defiant, serial zyskał na rozmachu a w oczach wielu fanów urósł do najbardziej dojrzałego i interesującego ze wszystkich seriali spod znaku Star Trek. Dużą rolę w poprawie oglądalności DS9 odegrał Ronald D. Moore, wprowadzając, charakterystyczny dla swojej twórczości, mroczny klimat ciągłego zagrożenia i nieuniknionej zagłady wiszącej nad bohaterami.

Star Trek: Voyager (1995-2001, Star Trek: Voyager)

 Osobny artykuł: Star Trek: Voyager.

Tytułowy "Voyager" (ang. Star Trek: Voyager – dosłownie "Podróżnik",VOY) to zaawansowany technicznie okręt Federacji, który za sprawą potężnej istoty, w trakcie swojego dziewiczego rejsu zostaje przeniesiony w odległy kraniec galaktyki. Do zdziesiątkowanej załogi Voyagera dołącza grupą ściganych przez Federację partyzantów, zwanych Maquis, by razem odnaleźć drogę do domu.

Kapitanem Voyagera jest opiekuńcza, ale stanowcza Kathryn Janeway (Kate Mulgrew). Pierwszym oficerem zostaje przywódca Maquis, Chakotay (Robert Beltran), były oficer Floty. Stanowisko głównego inżyniera obejmuje pół-Klingonka B'Elanna Torres (Roxann Dawson) należąca wcześniej również do Maquis. Szefem ochrony oraz oficerem taktycznym jest Wolkan Tuvok (Tim Russ). Sternikiem okrętu jest Tom Paris (Robert Duncan McNeill), przebywający na zwolnieniu warunkowym, które uzyskała dla niego kapitan werbując go na niebezpieczną pierwszą misje Voyagera. Oficerem operacyjnym okrętu jest Harry Kim (Garrett Wang), pozostający przez cały serial w randze chorążego. Rolę okrętowego medyka przejąć musiał Awaryjny Hologram Medyczny, grany przez Roberta Picardo.

W pierwszym odcinku do załogi dołączył Neelix (Ethan Phillips), przedstawiciel lokalnej rasy Talaxian, oraz jego wybranka, Kes (Jennifer Lien), młoda Ocampa o wielu przydatnych umiejętnościach. Po trzech seriach Kes opuszcza załogę (by powrócić w: VOY 06x23 Fury). Niejako na jej miejsce scenarzyści wprowadzają Siedem z Dziewięciu (ang. Seven of Nine, Jeri Ryan), którą kapitan wydziera z rąk kolektywu Borg. W pierwszych dwóch seriach ważną rolę odgrywa demoniczna Seska, kardasjańska agentka, chirurgicznie zmieniona w Bajorankę, której zadaniem było infiltrowanie Maquis.

Seria Voyager, choć jej akcja dzieje się w innym kwadrancie galaktyki, porusza nie tylko znane z wcześniejszych serii problemy, ale też pokazuje znane rasy (Ferengi) i zdaje się "odgrzewać" całe wątki fabuły znane z "Następnego pokolenia" i oryginalnej serii. Mimo to, charakter Voyagera przyciągnął do świata Star Trek rzesze nowych fanów, a obsada, podobnie jak obsada Następnego pokolenia, zaznaczyła się w folklorze Star Trek reżyserując liczne odcinki późniejszej serii.

Star Trek: Enterprise (2001–2005, Star Trek: Enterprise)

Kapitan Jonathan Archer – dowódca Enterprise

 Osobny artykuł: Star Trek: Enterprise.

Akcja serialu Star Trek: Enterprise (ENT) rozpoczyna się w roku 2151 (około 10 lat przed założeniem znanej z późniejszych chronologicznie seriali Federacji Zjednoczonych Planet, sto lat przed oryginalną serią). Tytułowy Enterprise NX-01, jest pierwszym statkiem kosmicznym zbudowanym przez Ziemian wyposażonym w napęd pozwalający na lot z prędkością warp 5. W założeniu scenarzystów technologia, którą dysponowała załoga Enterprise miała być prymitywniejsza niż przedstawiona w oryginalnej serii. Niestety pomysł ten okazywał się często zupełną fikcją, a autorzy starając się uatrakcyjnić fabułę wprowadzali co chwila znane wszystkim z poprzednich seriali gadżety. I tak dla większości fanów zupełnie sztucznym było wprowadzenie tzw. pistoletów i działek fazowych (prototypów, znanych z innych trekowych seriali, fazerów), które w działaniu niejednokrotnie im dorównywały. Sam okręt nie został wyposażony w pola siłowe chroniące go przed ostrzałem, a jego jedyną osłoną był spolaryzowany pancerz. Pierwszy Enterprise nie dysponował również tzw. wiązką holowniczą i zamiast niej używał harpunów i lin holowniczych. Komunikatory załogi przypominają kształtem telefony komórkowe nawiązując do stosowanych w TOS. Drzwi na okręcie nie zostały wyposażone w fotokomórki, a konsole komputerowe upstrzone są dziesiątkami pokręteł, suwaków i przycisków. Dla kontrastu, większość ras, które napotkał Enterprise, stoi na wyższym poziomie rozwoju technicznego.

Kapitana Enterprise, Jonathana Archera, gra znany z serii Zagubiony w czasie Scott Bakula. Rolę pierwszego oficera i oficera naukowego zarazem pełni Wolkanka T'Pol (Jolene Blalock), początkowo zdystansowana, w trakcie rozwoju serialu powoli przekonuje się do Ziemian. Głównym inżynierem jest Charles Tucker (Connor Trinneer), dobry przyjaciel kapitana. Oficerem taktycznym jest brytyjskiego pochodzenia Malcolm Reed (Dominic Keating), oficerem komunikacyjnym i tłumaczem – Japonka Hoshi Sato (Linda Park), a za sterem zasiada, wychowany na transportowcu, młody pilot Travis Mayweather (Anthony Montgomery). O zdrowie załogi Enterprise dba Denobulanin, Doktor Phlox (John Billingsley), ekspert egzotycznej medycyny naturalnej.

Oprócz siódemki głównych bohaterów, reszta załogi pozostaje praktycznie bezimienna, pojawiając się w epizodycznych rolach. Wyjątkiem jest podróżujący w czasie chorąży Daniels (Matt Winston), którego należy raczej uznać za jedną z licznych powracających postaci drugoplanowych.

Choć główną rolą Enterprise jest pionierska misja, mająca na celu zbadanie kosmicznego sąsiedztwa Ziemi i sąsiadujących ras, motywem przewodnim serialu przez pierwsze trzy serie była temporalna zimna wojna, w którą wmieszana zostaje załoga pierwszego Enterprise. Trzecia seria serialu jest metaforą walki z terroryzmem, ale pozostaje pełna nawiązań do podróży w czasie i samej wojny czasowej. Wątek temporalnej zimnej wojny został definitywnie zakończony na początku czwartej serii, który zamiast pokazuje ciąg wydarzeń, doprowadzających do powstania Zjednoczonej Federacji Planet. Scenarzyści za wszelką cenę starają się załatać wszelkie braki spójności z ustalonym kanonem Star Trek, nagromadzone we wcześniejszych seriach. W czwartej serii można spotkać bezpośrednie nawiązania do oryginalnej serii, jak też serii Następne Pokolenie.

Enterprise balansuje między utrzymywaniem charakteru Star Trek, a walką o nowych widzów, między nowymi miejscami i rasami, a nie wykraczaniem poza fakty "historyczne" ustalone we wcześniejszych seriach. Według krytyków, doprowadziło to do wielu niespójności i paradoksalnych sytuacji. Typową "sztuczką" stosowaną przez producentów Enterprise jest wprowadzanie do serialu rasy poznanej w innej serii, z pominięciem jej nazwy (Ferengi, Borg). Miłośnicy Enterprise zwracają uwagę, że nowy serial dał Star Trek bardziej ożywioną akcję niż TOS i lepsze efekty specjalne niż Voyager czy DS9. Przeciwnicy pokazują, że elementy akcji nie wynagradzają braku inteligentnej dyskusji i głębokiego rozwoju postaci znanego z innych seriali.

Paramount i amerykańska telewizja UPN, ze względu na niską oglądalność, zdecydowały się zakończyć serial po czterech seriach, przerywając tym samym trwający od osiemnastu lat łańcuch kolejnych seriali Star Trek. Liczne protesty fanów i akcja zbiórki pieniędzy na kontynuację nie odniosły sukcesu: studia, w których od lat znajdowały się dekoracje wnętrz mostków i korytarzy statków kosmicznych Federacji opustoszały.