Stare Miasto - Praga - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 50°05′N 14°25′E / 50.083, 14.417

Rynek staromiejski z pomnikiem Jana Husa

Stare Miasto (czes. Staré Město, niem. Prager Altstadt) - zabytkowa dzielnica Pragi, centrum kulturalne i handlowe stolicy Czech. Do 1784 samodzielne miasto. Otacza ze wszystkich stron dawną dzielnicę żydowską - Josefov.

Pierwsze wzmianki o Starym Mieście pojawiają się w VIII wieku n.e., natomiast trwalsze budowle (być może związane z religią chrześcijańską) w wieku IX. Najprawdopodobniej już wtedy z terenu Starego Miasta można było przedostać się przez Wełtawę drewnianym mostem.

Wolfgang Amadeusz Mozart (ur. 27 stycznia 1756 w Salzburgu, zm. 5 grudnia 1791 w Wiedniu) – austriacki kompozytor i muzyk, razem z Haydnem i Beethovenem należący do grona klasyków wiedeńskich.

Josefov (pol. Józefów, niem. Josefstadt) to obszar w centralnej części Pragi, na prawym brzegu Wełtawy, dawna dzielnica żydowska. Wchodzi w skład obwodu Praga I. Ze wszystkich stron otoczone jest przez Stare Miasto.

Większe znaczenie zyskało po wybudowaniu zamków na Hradczanach oraz Wyszehradzie. W XII wieku powstał Most Judyty, w mieście pojawiło się też coraz więcej murowanych budynków mieszkalnych i kościołów. W latach 20. XIII wieku Stare Miasto otrzymało prawa miejskie; jego mieszkańcy byli przeważnie Niemcami, rosła też liczba ludności żydowskiej. Od samego początku wyznawców judaizmu spotykały represje i prześladowania - od obowiązków noszenia charakterystycznego ubrania poprzez pogromy, skończywszy na wysiedleniach do specjalnego miasta za murami - późniejszego Josefova.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Asanacja praska – radykalna przebudowa centralnych dzielnic Pragi na przełomie XIX i XX wieku. Była jedną z największych spośród podobnych akcji w innych europejskich miastach w tym czasie.

Okresem największej świetności Starego Miasta było XIV stulecie - wtedy powstał m.in. ratusz staromiejski. W XV wieku teren miasta był centrum ruchu husyckiego wszystkich miast praskich.

W 1689 wielki pożar zniszczył spore połacie miasta, nie naruszył jednak średniowiecznego układu ulic oraz wielu cennych, zabytkowych budowli. Z wyjątkiem okolic siedziby jezuickiego Clementinum zabudowa jest bardzo podobna do tej sprzed wieków.

W 1784 Stare Miasto włączono jako dzielnicę do Królewskiego Miasta Pragi.

Klasztor norbertanów na Strahowie (czes. Strahovský Klášter) – klasztor premonstratensów, na Hradczanach w Pradze, założony w 1140 na regule benedyktyńskiej, ufundowany przez księcia Władysława II. Położony na szczycie wzgórza, na zachód-południowy zachód od Zamku Praskiego. Jeszcze w tym samym roku (1140) zmieniono go na premonstratensów, których siedzibą pozostaje (z przerwą w latach 1950-1989) do dnia dzisiejszego. W roku uroczystego przeniesienia relikwii św. Norberta (1627) z Magdeburga, Strahow stał się głównym klasztorem premonstratensów. Obecne założenie klasztorne reprezentuje styl barokowy z 2. połowy XVII w. i należy do najstarszych budowli romańskich w Europie.

Stavovské divadlo (Teatr Stanowy) – jeden z teatrów w Pradze, wchodzący w skład zrzeszającego obecnie pięć scen Teatru Narodowego, uznawany za najsłynniejszy teatr w mieście. Wpisany pod numerem 107. na listę Narodowych zabytków kultury Republiki Czeskiej. Położony jest przy Ovocném trhu (Owocowy Targ) w dzielnicy Praha 1 (Staré Město).

Na przełomie XIX i XX wieku północna część Starego Miasta została całkowicie przebudowana w ramach asanacji praskiej. Niestety, pod neostylową i secesyjną zabudowę wyburzono wiele już wtedy zabytkowych obiektów.

Najciekawsze miejsca i obiekty

Rynek staromiejski - najbardziej reprezentacyjny plac miasta. Od XI wieku targowisko miejskie, miejsce wielu ważnych dla Pragi wydarzeń. Rynek otaczają kilkusetletnie kamienice, reprezentujące głównie barok, ale często pochodzące z okresu średniowiecza. Na rynku znajduje się pomnik Jana Husa, odsłonięty w 1915 oraz ratusz staromiejski, którego początki sięgają XIV wieku. Z powodów finansowych nie powstał nowy budynek, lecz rozbudowano istniejący dom, do którego dobudowano w późniejszym okresie następnę oraz wieżę w kształcie klina. W maju 1945 ratusz został częściowo zniszczony przez wycofujących się Niemców (jako jeden z nielicznych obiektów w mieście) - wieżę odbudowano, lecz po neogotyckim skrzydle wschodnim pozostał jedynie niewielki fragment. Na wieży ratusza znajduje się ruchomy zegar astronomiczny "Orloj" z XV wieku.

Carolinum - Uniwersytet Karola z 1348, najstarszy w tej części Europy. Rektorem był tutaj m.in. Jan Hus.

Clementinum - dawne kolegium jezuickie z XVII wieku. Jezuici, sprowadzeni w XVI wieku w celu walki z reformacją przejęli uniwersytet i wyburzyli wiele domów w pobliżu kościoła św. Klemensa, po czym wybudowali okazały gmach nowego kolegium. Wkrótce po ukończeniu budowy zostali wyrzuceni z Czech, a budynek przejął uniwersytet. Obecnie mieści się tutaj zbiór Biblioteki Narodowej, liczące 5 milionów woluminów. W kompleksie znajduje się wieża obserwacyjna, z której niemiecki astronom Johannes Kepler oglądał gwiazdy.

Kościół Najświętszej Marii Panny przed Tynem - gotycka świątynia z XIV wieku.

Kościół św. Marcina w Murze w Pradze

Most Karola powstały w XIV wieku na miejscu starszego mostu Judyty.

Stavovské divadlo (Teatr Stanowy) – zbudowany w XVIII wieku w stylu klasycystycznym, znany miłośnikom opery na całym świecie przede wszystkim z tego, że to na jego scenie po raz pierwszy w historii został wystawiony Don Giovanni (KV 527) Wolfganga Amadeusza Mozarta.

Zespół klasztorny św. Agnieszki - najstarsza gotycka świątynia Pragi z XIII wieku.

Stare Miasto to dzielnica wąskich uliczek, niewielkich sklepików oraz knajpek ukrytych często w podziemiach budynków, sięgających średniowiecza. Jest również, obok Hradczan, ulubionym miejscem dla tłumów turystów.

Kościół Najświętszej Marii Panny przed Tynem (czes. Kostel Matky Boží před Týnem, potocznie Týnský chrám) – gotycki kościół w Pradze, we wschodniej części Starego Miasta, należący do świątyń z zakorzenioną tradycją reformatorską. Wygłaszali tu kazania poprzednicy Husa: Konrad Waldhauser, Jan Milíč z Kroměříža i Thomas Munzer, przedstawiciele radykalnego skrzydła reformacji niemieckiej. Mistrzowskim wytworem architektonicznym jest północny portal kościoła, będący dziełem warsztatu Parlera. Wewnątrz znajduje się m.in. grobowiec astronoma Tycho Brahe oraz arcybiskupa Jana Rokycany.

Carolinum (także Karolinum) – kompleks budynków - najstarsze kolegium uniwersyteckie w Europie Środkowej - mieści się na Starym Mieście w Pradze, rogu Targu Owocowego i ulicy Żelaznej, na południe od Rynku Staromiejskiego.

Widok z Mostu Karola na Stare Miasto

Widok na Stare Miasto z Žižkova

Panorama Starego Miasta z Bramy Prochowej. W głębi Strahov i Hradczany

Widok na nabrzeże Starego Miasta z wieżą wodną

Ratusz Starego Miasta

Kaplica Betlejemska

Kościół Świętego Marcina w Murze (czes. kostel sv. Martina ve zdi) - praski kościół w dzielnicy Stare Miasto. Wzniesiony w I połowie XII wieku w stylu romańskim, na przełomie XIV i XV wieku przebudowany w tylu gotyckim. Zrekonstruowany w roku 1905. Tablica na ścianie kościoła upamiętnia rodzinę Brokoffów, słynnych czeskich rzeźbiarzy, której członkowie zostali pochowani na ówczesnym przykościelnym cmentarzu.

Žižkov – jedna z dzielnic Pragi, położona na prawym brzegu Wełtawy, na wschód od centrum miasta. Jej nazwa pochodzi od Jana Žižki i stoczonej przez niego w 1420 roku bitwy o Witkową Górę.

Karolinum

Klasztor św. Agnieszki

Stavovské divadlo
(Teatr Stanowy)

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Stare Miasto (Praga)