Stare Miasto w Bydgoszczy

Fragment południowej pierzei Starego Rynku

Stare Miasto - waterfront

Staromiejski odcinek Brdy

Stare Miasto nocą

Brda na Starym Mieście w Bydgoszczy

Wyspa Młyńska

Międzywodzie

Widok Bydgoszczy i zamku (w ruinie) – wyobrażenie współczesne wzorowane na sztychu Erika Dahlberga z 1656-1657 r.

Plan Bydgoszczy por. Lindnera z 1800 r. z oznaczonymi ciekami wodnymi istniejącymi i zanikłymi oraz drogami

Płaskorzeźba Bydgoszczy z okresu przedrozbiorowego, stojąca przy spichrzach

Taniec zespołu „Ziemia Bydgoska” na tle północnej pierzei Starego Rynku

Stare Miasto w Bydgoszczy – najstarsza część Bydgoszczy, wywodząca się z czternastowiecznego miasta lokacyjnego wraz z najbliższym otoczeniem.

Polska pod zaborami – zestawienie obejmuje historię ziem Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie od III rozbioru I Rzeczypospolitej w 1795 r. do powstania II Rzeczypospolitej w 1918 r.
Stary Rynek – prostokątny (ok. 100 x 125 m), główny plac miejski w Bydgoszczy usytuowany w pobliżu ścisłego centrum miasta. Przy rynku znajduje się ratusz i katedra.

Centrum Starego Miasta stanowi Stary Rynek, a przybliżonymi granicami są ulice:

od północy ul. Jagiellońska

od południa tzw. Skarpa Południowa

od wschodu ul. Bernardyńska

od zachodu ul. Św. Trójcy

Należy zaznaczyć, że Stare Miasto jest niewielkim elementem składowym dużej dzielnicy staromiejskiej Bydgoszczy, jaką jest Śródmieście.

O wartości turystycznej i zabytkowej strefy staromiejskiej Bydgoszczy decyduje w co najmniej równym stopniu zabudowa XIX-wiecznego Śródmieścia. O ile Starówka w obrębie miasta lokacyjnego oferuje krajobraz nadrzeczny oraz historycznie rozplanowane ulice i place miejskie wraz z reliktami gotyckimi i barokowymi, to Śródmieście oferuje rozległą malowniczą zabudowę w stylach historyzujących (eklektyzm, neorenesans, neobarok, neogotyk, historyzm malowniczy, secesję i modernizm) wpisaną w zieleń parków.

Okupacja niemiecka w Polsce 1939–1945 – system policyjno-wojskowej administracji niemieckiej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, zajętym w wyniku agresji zbrojnej przeciwko Polsce podjętej przez III Rzeszę w dniu 1 września 1939 oraz po podziale terytorium RP w wyniku niemiecko-sowieckiego układu o przyjaźni i granicy z dnia 28 września 1939 (będącego nawiązaniem do paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939).
Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.

Charakterystyka

Panorama z mostu Staromiejskiego

”Bydgoska starówka” obejmuje obszar trzech dawnych wysp:

miejskiej – obszar miasta lokacyjnego otoczonego do XVIII wieku ciekami wodnymi: rzeką Brdą, Młynówką, fosą zamkową i fosą miejską,

zamkowej – dawna wyspa grodowa, na której znajdował się zamek królewski,

Młyńskiej – dawna wyspa królewska, na której znajdowały się młyny, tartak, folusze oraz mennica.

Cechą charakterystyczną bydgoskiego starego miasta jest malownicze rozlokowanie nad Brdą oraz innymi ciekami wodnymi (Młynówka, Międzywodzie). Z tego wynika stosunkowo duża liczba bulwarów oraz budowli stojących w bezpośrednim sąsiedztwie rzek, które odbijają w przepływającym nurcie swoje wizerunki.

Stary kościół św. Trójcy w Bydgoszczy – historyczny (1550-1829), nieistniejący obecnie kościół w Bydgoszczy. Na jego miejscu w latach 1910-1912 zbudowano neobarokowy Kościół św. Trójcy.
Opera Nova – teatr operowy, pełniący również rolę teatru muzycznego, zlokalizowany w Bydgoszczy, założony w 1956 r., upaństwowiony w 1960 r. Jest jedną z 10 scen operowych w Polsce oraz jedynym tego typu teatrem na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Budynek Opery mieści również Regionalne Centrum Kongresowe, a od 2010 r. użycza także scenę kameralną Bydgoskiemu Teatrowi Lalek Buratino.

Godny zauważenia jest efektowny „waterfront”, jaki prezentują nabrzeża Brdy. W wodzie odbijają się zarówno:

stare bydgoskie zabytki (np. katedra, spichrze),

budynki municypalne (np. Poczta Główna, była Dyrekcja Kolei Wschodniej),

budynki poprzemysłowe (np. Młyny Rothera, garbarnia Buchholza, obecny gmach PZU),

budowle nowoczesne (Opera Nova, „nowe spichrze” i inne),

liczne kamienice nad Brdą oraz Młynówką (Wenecja Bydgoska, ul. Przyrzecze, ul. Stary Port).

Nie ma natomiast na obszarze starówki wielu zabytków z okresu staropolskiego. Zachowały się jedynie relikty w postaci:

Ulica Jatki w Bydgoszczy – nieistniejąca ulica na terenie miasta lokacyjnego Bydgoszczy. Obecnie trwają przygotowania do jej odbudowy, planowanej na lata 2011-2013.
Jezioro Jezuickie - jezioro wytopiskowe, położone w środkowej części województwa kujawsko-pomorskiego, w powiecie bydgoskim i gminie Nowa Wieś Wielka, ok. 3,5 km na południowy wschód od miejscowości Brzoza i 10 km na południe od granic miasta Bydgoszczy. Znajduje się na terenie Obszaru Chronionego Krajobrazu Wydm Kotliny Toruńsko-Bydgoskiej.

trzech gotyckich świątyń:

katedry pw. św. Marcina i Mikołaja,

kościoła pobernardyńskiego,

kościoła Klarysek,

gmachu byłego kolegium jezuickiego z XVII w.

fragmentów murów obronnych.

Kilkanaście kamienic i spichlerzy pochodzi z XVIII wieku. Zachowały się również w wielu miejscach gotyckie sklepienia, fundamenty, piwnice, a także miejscami XVII-wieczne stropy, oraz ściany kamienic wzniesionych na nowo w XIX wieku.

Władysław II Jagiełło, , zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377-1381 i 1382-1392, król Polski i najwyższy książę litewski w latach 1386-1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.
Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .

Większość zabudowy Starego Miasta pochodzi z XIX wieku. Generalne przekształcenie zabudowy Bydgoszczy w duchu wielkomiejskim, jakie miało miejsce w latach 1890-1914 dotyczyło przede wszystkim „Nowego Miasta” (Śródmieścia). Na obszarze przyległym do najstarszej części miasta częściowo zmodernizowano jednie ul. Mostową, plac Teatralny, a także powstało wiele monumentalnych budowli na obrzeżach Starego Miasta (Sąd Okręgowy, fara ewangelicka, synagoga i inne).

Neobarok – nurt w architekturze historyzmu, nawiązujący formalnie do baroku, szczególnie w dekoracji elewacji, rozpowszechniony w końcu XIX wieku (od 1880).
Kolejny, po renesansie, styl w architekturze nowożytnej nazywany jest barokiem. Wyodrębniony został w latach późniejszych, bowiem twórcy żyjący w tym okresie uważali się raczej za kontynuatorów renesansu. Kierunek ukształtował się w Rzymie z odmiany późnego renesansu nazywanej stylem dekoracyjnym (tzw. barok rzymski). Umowny czas trwania baroku to okres od połowy XVI do połowy XVIII wieku.

W związku z tym, że większość zabudowy Starówki pochodzi z I i II połowy XIX wieku, elewacje kamienic są zwykle klasycyzujące, eklektyczne, neorenesansowe i neobarokowe.

Historyczne ulice

Stare Miasto lokacyjne zachowało do dzisiaj średniowieczne rozplanowanie. Główne ulice miasta schodzą się na Starym Rynku.

Najdłuższą ulicą Starego Miasta jest ulica Długa, która niegdyś łączyła ze wschodu na zachód bramy Kujawską i Poznańską. Drugą najważniejszą ulicą staromiejską jest ulica Mostowa łącząca rynek z mostem na Brdzie i dawną Bramą Gdańską.

Fortyfikacja (z łac. fortificatio – umocnienie) – zespół obiektów wojskowych w postaci odpowiednich budowli i urządzeń, przeznaczonych do prowadzenia działań obronnych.
Patrymonium (in. Monarchia Patrymonialna, z łac. patrimonium - rodowy majątek, dziedzictwo) - terytorialna jednostka feudalna, państwo, w którym naczelną rolę opiekuna i dziedzicznego właściciela - władcy, odgrywa jedna osoba lub jej ród. Pierwszą monarchię patrymonialną stworzyli Merowingowie w V wieku na terenie Galii w osobie Chlodwiga - pierwszego króla Franków (481 - 511).

Ulicę Długą z rynkiem łączą ulice: Jana Kazimierza oraz Stefana Batorego.

Rynek opasują ponadto inne uliczki:

z północy ul. Grodzka,

ze wschodu ul. Podwale,

z zachodu ul. Jezuicka

Najbardziej wysunięta na południe ul. Pod Blankami graniczyła niegdyś z murem obronnym.

Place miejskie

Stare Miasto w Bydgoszczy posiada kilka historycznych placów miejskich. Najstarszym i największym jest jak nazwa wskazuje Stary Rynek, którego geneza sięga lokacji miasta w 1346 r.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Podobną metrykę chronologiczną posiadają:

Rybi Rynek – plac służący do handlu i rozładunku towarów spławianych Brdą,

Zbożowy Rynek – dawne skrzyżowanie szlaków drogowych pod miastem, na którym z czasem rozpoczęto handel zbożem,

Wełniany Rynek – trójkątny plac wykształcony w miejscu skrzyżowania dróg u zachodniego wylotu ul. Długiej.

Z początkiem XIX wieku, na północ od rzeki Brdy w związku z wyburzeniem kościoła karmelitów i budową teatru powstał plac Teatralny. Z kolei w 1838 r. na południe od ul. Długiej wytyczono Nowy Rynek, który początkowo służył do defilad wojskowych. Metrykę z początku XX wieku posiada plac Kościeleckich wytyczony w czasie budowy fary ewangelickiej.

Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sztuki „Stara Ochronka” w Bydgoszczy - samorządowa instytucja kultury utworzona w 1956 roku. Nazwa nawiązuje do historycznej funkcji zabytkowego budynku, w którym mieści się obecna siedziba ośrodka. WOKiS jest placówką upowszechniania kultury, która swoją działalnością obejmuje obszar województwa kujawsko-pomorskiego. Wypełniając swoje zadania statutowe podejmuje szereg działań z zakresu animacji kulturalnej: wspiera amatorski ruch artystyczny, prowadzi działalność edukacyjną i instrukcyjno-metodyczną, współpracuje z placówkami kultury, środowiskami twórczymi, stowarzyszeniami kulturalnymi.
Budynek Plac Kościeleckich 8 w Bydgoszczy – zabytkowy budynek oświatowy w Bydgoszczy, początkowo szkoła powszechna, od 2010 r. w gestii Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego.

Po sąsiedzku do Rybiego Rynku, nad Brdą znajduje się poza tym plac Solny.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)