Stare Państwo - Polski Serwis Naukowy

Stare Państwo – okres w dziejach Starożytnego Egiptu obejmujący lata ok. 2675-2170 p.n.e., przypadający na rządy III-VI dynastii.

Podstawy potęgi politycznej i ekonomicznej Starego Państwa stworzył Dżoser, założyciel III dynastii. W ramach reformy administracyjnej poddał cały obszar kraju sprawnej i scentralizowanej strukturze urzędniczej. Jego najbliższym współpracownikiem był Imhotep, uzdolniony inżynier, architekt, lekarz, który wzniósł dla Dżosera wielki kompleks grobowy z piramidą schodkową w Sakkara. Faraon rozpoczął systematyczną penetrację Dolnej Nubii oraz ziem na półwyspie Synaj.

Menkaure (egip. Men-Kau-Re - „Trwała-jest-moc-duszy-Re (boskiej-światłości)” ; egip. Horus Ka-Chet - egip. „Horus-o-ciele-Byka”; gr. Mykerinos) - władca starożytnego Egiptu z okresu IV dynastii (III tysiąclecie p.n.e.).

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

Apogeum świetności osiągnął Starożytny Egipt za czasów IV dynastii, założonej przez Snofru energicznego zdobywcę (zwycięskie ekspedycje do Libii, Nubii oraz na Synaj, podbój Dolnej Nubii) i sprawnego administratora. Snofru doprowadził do całkowitej centralizacji proces zarządzania krajem. Z osiągnięć faraona korzystali jego następcy, Cheops, Chefren i Mykerinos (budowniczy piramid w Gizie), którzy skupili się na sprawach wewnętrznych i zaniechali dalszych podbojów. Egipt cieszył się wówczas wewnętrznym i zewnętrznym spokojem.

Nubia - kraina historyczna znajdująca się w północno-wschodniej Afryce, w południowym Egipcie i północnym Sudanie. Zajmuje środkowy bieg Nilu pomiędzy Asuanem a Chartumem (między VI a I kataraktą). W starożytności zwana Kusz, zamieszkana była przez lud spokrewniony z Egipcjanami, który w połowie II tysiąclecia p.n.e. uległ wymieszaniu z napływającymi od południa plemionami.

Heliopolis (z gr. Ἡλιούπολις lub Ἡλίουπόλις – "miasto słońca"; egip. Iunu lub Junu – "słupy", "miasto słupów"; hebr. On; arab. مصر الجديدة = Misr al-Dżadida) – prastare miasto w starożytnym Egipcie, stolica XIII nomu Dolnego Egiptu, ważny ośrodek religijny, centrum kultu Re, później Atuma-Re-Chepri i Re-Horachte, oraz miejsce ukształtowania się tzw. kosmogonii heliopolitańskiej, będącej podstawą wiary starożytnych Egipcjan.

Ogromne koszty ekonomiczne poniesione na wzniesienie piramid nadwyrężyły gospodarkę kraju, skutki ujawniły się w czasach V dynastii np. w postaci osłabienia wszechwładzy faraonów i uzyskania ogromnych wpływów kapłanów świątyni boga Re w Heliopolis. Najwybitniejszym przedstawicielem dynastii „heliopolitańskiej” był Sahure, doprowadził on na krótko do zrównoważenia ekonomiki kraju (zaprzestał ogromnych rujnujących robót publicznych, przeprowadził udane wyprawy do Libii, Nubii i na Synaj). Pod koniec panowania dynastii zaznaczyły się negatywne skutki osłabienia władzy centralnej i nadmierne umocnienie się naczelników poszczególnych nomów.

Imhotep (czasami wymawiane jako A.mhotep lub Ii-em-Hotep, egip. ii-m-ḥtp) – pierwszy architekt i lekarz znany z imienia z pisanych źródeł historycznych. Jest też uznawany za pierwszego znanego światu geniusza. Wysoki urzędnik na dworze faraona Dżesera. Jest twórcą piramidy schodkowej w Sakkarze w Egipcie datowanej na ok. 2630-2611 p.n.e. za panowania III dynastii. Zespół grobowy Dżesera zaprojektował wzorując się na wcześniejszych konstrukcjach, wprowadzając jednak także wiele innowacji. Przykrywając pierwotną mastabę czterostopniową piramidą, podwyższoną następnie do sześciu stopni, wzniósł budowlę o wysokości około 60 metrów. Typowe dla architektury ceglano-trzcinowej motywy odtworzył w nowatorski sposób m.in. zwieńczając kolumny imitacją kwiatów lotosu. Nowością, także zastosowaną po raz pierwszy przez Imhotepa, była integracja w jedną całość, dotychczas rozdzielanego, grobowca i okręgu kultu grobowego.

Pierwszy Okres Przejściowy (ok. 2250 – ok. 2050 p.n.e.) – okres w historii starożytnego Egiptu między istnieniem Starego i Średniego Państwa charakteryzujący się upadkiem silnej, scentralizowanej władzy, wewnętrznymi walkami o panowanie nad całym krajem i niepokojami społecznymi wywołanymi pogorszeniem się sytuacji uboższych warstw społeczeństwa.

Przejęcie władzy przez VI dynastię początkowo nie zapowiadało większych zmian ani nadchodzącego upadku. Postępowało jednak od pewnego czasu uniezależnienie nomarchów od władzy centralnej w połączeniu z coraz częstszym dziedziczeniem tego stanowiska, zaczęło to z wolna doprowadzać do powstawania na prowincji układów quasi-dynastycznych. Nawet osiągane pewne sukcesy w polityce zewnętrznej nie zatrzymały tego procesu. Katastrofa nastąpiła w czasach panowania Pepi II (wg tradycji trwało ono 94 lata), upadek autorytetu władcy, paraliż administracji centralnej, faktyczne uniezależnienie się nomarchów doprowadziły do anarchii społecznej, utraty wszystkich zdobyczy terytorialnych oraz ostatecznego upadku kraju, który pogrążył się w chaosie ciemnych wieków Pierwszego Okresu Przejściowego.

Piramida – grobowiec osoby prywatnej albo podbudowa dla świątyni. Kształt piramidy to najczęściej ostrosłup lub forma w ogólnych zarysach do niego zbliżona. Piramidy spotykane są m.in. w Egipcie i prekolumbijskiej Ameryce.

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

Bibliografia

Jaczynowska M., Musiał D., Stępień M.; Historia starożytna, Wyd. 7, Warszawa 2008