Starożytny Egipt – egip. Kemet – Czarna Ziemia.

Cywilizacja egipska lub też cywilizacja starożytnego Egiptu to wysoko rozwinięta kultura w dolinie Nilu z całym wachlarzem osiągnięć technicznych, naukowych, politycznych i kulturowych, która trwała ponad 3500 lat. Państwo to rozwinęło się dzięki corocznym, regularnym (a co za tym idzie dającym się przewidzieć) wylewom Nilu, który przynosił żyzne muły zapewniające przy odpowiednim nakładzie sił i środków oraz odpowiedniej organizacji dwukrotne, wysokie plony w ciągu roku. Dzięki tak sprzyjającym warunkom rolnictwo, które stanowiło podstawowe zajęcie ludności, zapewniało nadwyżki żywności, co pozwalało na jej magazynowanie na okresy nieurodzaju oraz na eksport. Równocześnie, od początku IV tysiąclecia p.n.e., posługiwano się w Egipcie żaglowymi łodziami do transportu materiałów po Nilu i opanowano obróbkę miedzi. Pod koniec tego tysiąclecia zaczęto stosować pismo hieroglificzne, które zostało ponownie odczytane w 1822 r. przez Jeana-François Champolliona, dzięki czemu historia starożytnego Egiptu jest już dobrze znana.

Władcy, grobowce i sąsiedzi

Sakkara – piramidy Userkafa (bliżej) i Dżesera (w głębi)

Państwem kierowali dynastyczni władcy – faraonowie, którym przydawano boskie pochodzenie, uznając ich za synów boga-słońca Re (Ra). Wierzono iż ich dusze żyją tak długo aż ich ciała się nie rozłożą bądź dopóki nie zniknie imię zmarłego i dlatego mumifikowano ciała zmarłych władców, umieszczając je w specjalnie w tym celu budowanych grobowcach (mastabach). Z biegiem lat grobowce te przekształciły się w monumentalne, kamienne piramidy (w okresie Starego i Średniego Państwa), aby następnie w czasach Nowego Państwa przekształcić się w wyryte w skale albo podziemne kompleksy grobowe.

Państwo zorganizowane było sprawnie i rozwijało się przez wiele wieków bez poważnych zagrożeń zewnętrznych, dzięki pustyniom, które odgradzały je ze wszystkich stron od innych państw i ludów.

Religia

 Osobny artykuł: Religia starożytnego Egiptu.

Posąg Horusa z Edfu

Set, trzymający symbol nieśmiertelności

Religia odgrywała dużą rolę w życiu przeciętnego mieszkańca starożytnego Egiptu. Charakteryzował ją dualizm, czyli podział na dobro i zło. Wierzono w życie pozagrobowe, zależne od uczynków danego człowieka w życiu doczesnym, które było indywidualnie oceniane podczas Sądu Ozyrysa. Egipcjanie wierzyli w wielu bogów (politeizm). Czczono siły przyrody. Kultem otaczano Nil i Słońce oraz bóstwa kosmologiczne stanowiące o równowadze i porządku Wszechświata (Maat, Nut), czy bogów decydujących o losie człowieka (Amon, Ozyrys, Izyda). Oprócz tego wierzono w pomniejsze, ludowe bóstwa (Bes). Bogów przedstawiano w trojaki sposób: w postaciach ludzkich z głowami zwierzęcymi (Hathor, Horus, Thot, Anubis, Bastet), jako postacie o ciałach ludzkich (Amon, Ozyrys, Hathor, Izyda, Horus) lub pod postacią symbolicznego zwierzęcia (Horus, Thot, Hathor, Bastet). Wierzono, że niektóre zwierzęta mogą zawierać w sobie pierwiastek boski, reprezentujący niektóre aspekty danego boga (krowa – Hathor, sokół – Horus, ibis lub pawian – Thot, baran – Chnum, szakal – Anubis, kot – Bastet, lwica – Sachmet). Ku czci bogów wznoszono gigantyczne kamienne świątynie, którymi opiekowali się kapłani. Staroegipskie świątynie były nie tylko miejscami kultu religijnego, lecz także ośrodkami wiedzy, nauki i medycyny. Świątynni kapłani posiadali wiedzę o zjawiskach przyrody, wprowadzili podział roku na 12 miesięcy i 365 dni (zobacz: kalendarz egipski), potrafili przewidzieć zaćmienie Słońca i wylewy Nilu, kierowali pracami nawadniającymi i budowlanymi. W niektórych okresach kapłani, obok faraonów, stanowili również istotny czynnik w sprawowaniu władzy, szczególnie kler Amona w Tebach.