Starożytny Kościół Wschodu (t. "Dawny Kościół Wschodu") - kościół wschodni powstały w 1968 na skutek schizmy w kościele nestoriańskim.

W 1940, na fali prześladowań Asyryjczyków w Iraku, rząd iracki wygnał z tego kraju patriarchę kościoła nestoriańskiego Mar Iszaję Szymona XXIII (Ishaya Shimoun XXIII). W Iraku pozostała jednak część wiernych i hierarchii tego kościoła. Przeciwko rezydującemu na emigracji patriarsze narastała opozycja, uznająca, że miejsce patriarchy jest z jego ludem w Iraku. Dodatkowym powodem do niezadowolenia był sposób elekcji Iszai Szymona XXIII - zgodnie z zasadami narzuconymi w połowie XV wieku godność patriarchy nestoriańskiego była dziedziczna i przechodziła z wuja na siostrzeńca, co prowadziło niejednokrotnie do wyborów nie licujących z godnością kościoła (np. Iszaja Szymon XXIII został patriarchą jako dwunastoletni chłopiec). Był to czynnik istotny - właśnie (między innymi) sprzeciw wobec dziedziczności patriarchatu doprowadził do oddzielenia się kościoła chaldejskiego od kościoła nestoriańskiego. Wreszcie niezadowolenie budziła - jak się wydaje - sama osoba patriarchy Iszai Szymona XXIII, który, co warto wspomnieć, w 1973 porzucił stan duchowny wraz z godnością patriarszą i się ożenił. Mimo namów ze strony biskupów nestoriańskich Iszaja Szymon XXIII nie podjął z powrotem swych obowiązków i w 1975 został w niejasnych okolicznościach zamordowany w San José (USA).

Punktem zapalnym schizmy i jej bezpośrednią przyczyną stała się kwestia kalendarza kościelnego. W 1964, szukając porozumienia z rosnącym w siłę kościołem chaldejskim, patriarcha Iszaja Szymon XXIII wprowadził w kościele nestoriańskim kalendarz gregoriański. Przeciwko tej decyzji ostro zaprotestowała wewnątrzkościelna opozycja, której przewodził wówczas nestoriański metropolita Indii Mar Tomasz Darmo (Thooma Darmo). W odpowiedzi, 10 stycznia 1964, patriarcha zasuspendował metropolitę.

W 1968 metropolita Darmo przyjechał do Bagdadu i spośród opozycyjnych księży w ciągu miesiąca wyświęcił trzech biskupów. Biskupi ci następnie utworzyli synod, który obrał metropolitę Tomasza Darmo patriarchą pod imieniem Tomasza II. W ten sposób powstał nowy kościół, który od razu zdobył poparcie władz irackich, dążących do rozbicia solidarności chrześcijan w tym kraju. Władze Iraku odebrały kościoły nestoriańskie dotychczasowym dysponentom i przekazały je nowemu kościołowi. Dopiero w 1970, po zmianie kursu wobec chrześcijan, kościoły zostały zwrócone kościołowi nestoriańskiemu.

Patriarcha Tomasz II zmarł 7 września 1969. Dopiero w 1973 (inne źródła podają 1970 i 20 lutego 1972) wybrano jego następcę, którym został dotychczasowy schizmatycki metropolita Iraku Tadeusz (Addai), liczący wówczas zaledwie 25 lat. Patriarcha ten - Tadeusz II - panuje do dzisiaj. Jego zwierzchnictwo uznaje 50 - 70 tysięcy wiernych w siedmiu diecezjach: czterech na Bliskim Wschodzie (patriarchalna diecezja Bagdadu i Basry oraz metropolie Kirkuku, Mosulu i Syrii) i po jednej w Europie, Ameryce Północnej i w Australii wraz z Nową Zelandią.

Wybór nowego patriarchy Mar Khananii Dinkhy IV, który pochodził spoza dynastii patriarszej, oznaczał zerwanie z dziedzicznością tronu patriarszego. Zniknął więc bodaj najbardziej drażliwy punkt sporny między skłóconymi kościołami. Hierarchie obu kościołów utrzymują kontakty i prowadzą rozmowy w celu przełamania schizmy. W tym celu kontaktują się również obaj patriarchowie. Istnieją więc perspektywy zjednoczenia kościoła. W listopadzie 1995 doszło do zjednoczenia obu kościołów w metropolii Indii, dla którego obaj patriarchowie mianowali uprzednio własnych metropolitów. W wyniku negocjacji mianowany przez Tomasza II metropolita Mar Aprem pozostał przy swej godności, natomiast mianowany przez Iszaję Szymona XXIII metropolita Mar Tymoteusz został delegatem patriarszym. Indyjski kościół nestoriański opowiedział się w całości za patriarchą Mar Khananią Dinkhą IV i przyjął kalendarz gregoriański.

Linki zewnętrzne