Staromiejski zespół urbanistyczny Kalisza

Ten artykuł dotyczy historycznej dzielnicy Kalisza. Zapoznaj się również z: Nowe Miasto.

Nowe Miasto, widok z Warszawskiego Przedmieścia

Staromiejski zespół urbanistyczny Kalisza – historyczny obszar Kalisza położony na prawym brzegu Prosny, otoczony Plantami i Parkiem Miejskim, współcześnie centralna część Śródmieścia; układ urbanistyczny dzielnicy został wpisany do rejestru zabytków w 1956.

Główny Rynek w Kaliszu – najstarszy plac w Kaliszu, znajdujący się w Śródmieściu. Wokół niego znajdują się zabytkowe, odbudowane lub zbudowane na nowo po zniszczeniu przez Niemców miasta w sierpniu 1914 r. kamienice, z których kilka jest odnowionych, a na środku znajduje się trzeci z kolei, wybudowany po I wojnie światowej Ratusz wraz z urzędem miejskim. W parterach kamienic mieszczą się liczne sklepy, kawiarnie i banki, a w Ratuszu restauracja.

Henryk I Brodaty (Jędrzych I Brodaty) (ur. pomiędzy 1165/1170 [1], zm. 19 marca 1238 [2] w Krośnie Odrzańskim) – książę wrocławski w latach 1201-1238, opolski 1201-1202, kaliski 1206-1207 i od 1234, władca ziemi lubuskiej do 1206, 1210-1218 i od 1230, od 1232 książę krakowski, od 1234 w południowej Wielkopolsce po rzekę Wartę, od 1230 opieka nad Opolem, od 1232 opieka nad Sandomierzem, od 1234 pełnia władzy nad Opolszczyzną (przekazanie Kazimierzowicom w zamian ziemi kaliskiej pod swoim zwierzchnictwem), ze śląskiej linii dynastii Piastów, założyciel tzw. monarchii Henryków Śląskich.

Jest to najstarsza część miasta lokacyjnego, założona w 1233 przez Henryka I Brodatego, lokowana na prawie średzkim między 1253 a 1260 (prawdopodobnie w 1257) przez Bolesława Pobożnego, spalona w 1792, zburzona w 1914, odbudowana w jednolitym stylu architektonicznym. Znajduje się tu zespół cennych obiektów zabytkowych.

Kalisz (łac. Calisia, jid. קאַליש, niem. Kalisch) – jedno z najstarszych miast w Polsce, historyczna stolica Wielkopolski Wschodniej. Drugi co do wielkości i również drugi najsilniej zurbanizowany ośrodek województwa wielkopolskiego, powiat grodzki, siedziba powiatu ziemskiego. Centralne miasto aglomeracji kalisko-ostrowskiej, którą tworzy wraz z Ostrowem Wielkopolskim. Siedziba diecezji kaliskiej.

Zabytek – w języku potocznym jest to każdy wytwór działalności człowieka, będący świadectwem minionej epoki (pamiatką przeszłości), posiadajacy wartość historyczną, artystyczną, naukową lub emocjonalną, przy czym kryterium czasu powstania, choć najważniejsze, nie przesądza o zdefiniowaniu zabytku. Nauki humanistyczne, a w szczególności historia sztuki nie stworzyły jednej, uniwersalnej definicji zabytku przydatnej wszytskim naukom.

Najważniejszymi zabytkami na obszarze staromiejskiego zespołu urbanistycznego są:

katedra św. Mikołaja Biskupa

bazylika kolegiacka Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (kościół Mariacki)

kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa (Jan Maria Bernardoni, 1592–1597)

pałac Komisji Województwa Kaliskiego (przebudowa Franciszek Reinstein, 1823–1824)

Staromiejski zespół urbanistyczny Kalisza nie posiada osobnej nazwy, w czasie lokacji miasta nosił nazwę Nowego Miasta. Natomiast istniejące w Kaliszu Stare Miasto jest zupełnie inną dzielnicą miasta.

Bolesław Pobożny (ur. między 1224 a 1227, zm. 13 lub 14 kwietnia 1279) – książę wielkopolski w latach 1239–1247 (według niektórych historyków tylko książę na Ujściu w latach 1239–1241), książę kaliski w latach 1247–1249, książę gnieźnieński w latach 1249–1250, w latach 1250–1253 usunięty, książę gnieźnieńsko-kaliski w latach 1253–1257, w całej Wielkopolsce w latach 1257–1273, od 1261 roku w Lądzie, książę regent na Mazowszu w latach 1262–1264, w Bydgoszczy w latach 1268–1273, w Inowrocławiu w latach 1271–1273, od 1273 roku książę gnieźnieńsko-kaliski.

Aleksander Gieysztor (ur. 17 lipca 1916 w Moskwie, zm. 9 lutego 1999 w Warszawie), polski historyk mediewista, uważany za jednego z najwybitniejszych polskich naukowców II poł. XX w.

Przypisy

Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo wielkopolskie (pol.). 2011-12-31. s. 56.
Wędzki A., Lokacja Kalisza, [w:] Dzieje Kalisza, red. Rusiński W., Poznań 1977, s. 63–66.
Młynarska M., Proces lokacji Kalisza..., [w:] Osiemnaście wieków Kalisza, red. Gieysztor A., t. 1, Kalisz 1960, s. 105–108.
Iwona Barańska: Architektura Kalisza w dobie Królestwa Kongresowego. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2002, s. 149. ISBN 83-85638-24-5.
Krzysztof Dąbrowski, Wiesław Zajączkowski: Archeologia po drodze : przewodnik. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1976, s. 71.
Krzysztof Dąbrowski: Kalisz od zarania dziejów do wczesnego średniowiecza. W: Dzieje Kalisza : praca zbiorowa pod redakcją Władysława Rusińskiego. Cz. 1: Kalisz od czasów najdawniejszych do okresu średniowiecza. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1977, s. 41.
Tadeusz Baranowski, Edward Pudełko, Jerzy Aleksander Splitt: Pradzieje i wczesne średniowiecze regionu kaliskiego. Kalisz: Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej w Kaliszu, 2003, s. 104. ISBN 83-88042-23-8.

Zobacz też

Główny Rynek w Kaliszu

plac św. Józefa w Kaliszu

Warszawskie Przedmieście

Wrocławskie Przedmieście