Stasys Lazutka - Polski Serwis Naukowy

Stasys Lazutka (ur. 7 maja 1923, zm. 6 lipca 2009) – litewski historyk.

W latach 1941-1946 służył w oddziałach Armii Czerwonej. Po powrocie do kraju ukończył Wydział Historii Wileńskiego Uniwersytetu Państwowego (1950) oraz obronił dysertację kandydacką w Akademii Nauk Społecznych przy KC KPZR dotyczącą sytuacji rewolucyjnej na Litwie w latach 1859-1862 oraz przesłanek wybuchu powstania styczniowego. W 1974 uzyskał stopień doktora za pracę naukową poświęconą I Statutowi Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

W 1948 podjął pracę jako wykładowca WUP, którą z krótkimi przerwami kontynuował aż do przejścia na emeryturę w 2000. W latach 1959-1963 był prorektorem uczelni ds. naukowych. W 1977 uzyskał stopień profesora WUP.

Zaangażowany w działalność partyjną od 1945 do 1990 pozostawał członkiem KPZR. W latach 1951-54 stał na czele Wydziału Kultury i Nauki KC KPL. W latach 1954-63 pozostawał członkiem KC KPL.

W 1981 uhonorowany nagrodą państwową Litewskiej SRR. W 1995 otrzymał Litewską Nagrodę Naukową.

Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka (lit. Lietuvos Tarybų Socialistinė Respublika, rus. Литовская Советская Социалистическая Республика), LSRR - twór polityczny powstały w lipcu 1940 roku w wyniku aneksji Pierwszej Republiki Litewskiej przez ZSRR, rozwiązany ostatecznie we wrześniu 1991 roku, gdy kraje Zachodu uznały niepodległość Litwy i została ona przyjęta w poczet członków ONZ.

Wielkie Księstwo Litewskie (WKL, lit. Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, białorus. Вялікае Княства Літоўскае/Wialikaje Kniastwa Litoŭskaje, ukr. Велике Князівство Литовське/Wełyke Kniaziwstwo Łytowśke, ros. Великое Княжество Литовское/Wielikoje Kniażestwo Litowskoje, rus. Великое князство Литовское, Руское, Жомойтское и иных, łac. Magnus Ducatus Lituaniae) – państwo obejmujące ziemie (od morza do morza, od Bałtyku po Morze Czarne) dzisiejszej Litwy, Białorusi, północno-wschodniej Polski i większej części Ukrainy, zachodnich kresów Rosji od XIII w. do 1795.

Jest bratem Pranasa i Valentinasa oraz synem Juozasa Rimantasa i Andriusa Lazutków.

Wybrane publikacje

Sytuacja rewolucyjna na Litwie w latach 1859-62, Wilno 1961 (jęz. rosyjski)

Statut Litewski - Kodeks feudalny Wielkiego Księstwa Litewskiego (monografia w jęz. rosyjskim, 1973)

Pirmasis Lietuvos Statutas: Paleografinė ir tekstologinė nuorašų analizė (wraz z Edvardasem Gudavičiusem, 1983)

Pirmasis Lietuvos Statutas. Dzialinskio, Lauryno ir Ališavos nuorašų faksimilės (wraz z Edvardasem Gudavičiusem, 1985)

Pirmasis Lietuvos Statutas. Tekstai senąja baltarusių, lotynų ir senąja lenkų kalbomis (1991)

Vytauto Didžiojo 1388 metų privilegija žydams (wraz z E. Gudavičiusem, 1993)

Lietuvos metrika (1528-1547), 6-oji Teismų bylų knyga, Wilno 1994

Lietuvos metrika (1522-1530) 4-oji Teismų bylų knyga (XVI a. pabaigos kopija), Wilno 1997

Leonas Sapiega: Gyvenimas, valstybinė veikla, politinės ir filosofinės pažiūros (1998, wyd. białoruskie w 2004)

Pirmasis Lietuvos Statutas (1529 m.) = Первый Литовский Статут (1529 г.): Zamoiskių ir Firlėjų rankraščių nuorašų paleografija ir faksimilės, Wilno 2007