Statek-pułapka - Polski Serwis Naukowy

Statek-pułapka – okręt, mały przebudowany statek handlowy, uzbrojony w zamaskowane działa i służący do walki z okrętami podwodnymi znajdującymi się na powierzchni. Statki-pułapki stosowane były w okresie I wojny światowej przez Francję i Wielką Brytanię - brytyjskie były nazywane Q-boat (lub Q-ship), francuskie - bateaux-pièges.

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

U-Boot (niem.: Unterseeboot = okręt podwodny, dosłownie podmorski) – skrótowe oznaczenie niemieckich okrętów podwodnych. Poszczególne okręty nosiły oznaczenie w formie litery U z numerem (w okresie I wojny światowej istniały ponadto serie małych okrętów UB i podwodnych stawiaczy min UC).

Statek-pułapka HMS "Tamarisk" z I w.ś.

Często okręty podwodne, zwłaszcza w początkowym okresie I wojny światowej, atakowały statki handlowe po wynurzeniu się. Konwencje wojny morskiej wymagały m.in. atakowania nieuzbrojonych statków lub konwojów statków bez eskorty przez okręty podwodne tylko po wynurzeniu się, uprzedzeniu o zamiarze storpedowania i daniu załodze statku możliwości ewakuacji. Ponadto, atakowanie zwłaszcza małych statków na powierzchni ogniem z działa pozwalało zaoszczędzić drogich torped. W takiej sytuacji, wynurzony okręt podwodny, sądząc, że ma do czynienia z małym statkiem handlowym, wynurzał się obok statku-pułapki i podawał sygnały do zatrzymania i opuszczenia statku. Aby zmylić wroga, część załogi statku-pułapki spuszczała wtedy łodzie ratunkowe udając panikę i opuszczała statek. W odpowiednim momencie, artylerzyści statku-pułapki podnosili banderę, opuszczali zasłony maskujące uzbrojenie i otwierali ogień z dział i karabinów maszynowych, topiąc okręt podwodny. Statki-pułapki służyły ponadto do ochrony konwojów. Część statków tego typu posiadała także bomby głębinowe, co dawało im pewne możliwości zwalczania zanurzonych okrętów podwodnych. Z chwilą rozpoczęcia przez Niemcy nieograniczonej wojny podwodnej skuteczność statków-pułapek spadła, gdyż okręty podwodne topiły już wówczas większość statków nie wynurzając się.

Bomba głębinowa to broń morska, przeznaczona do rażenia okrętów podwodnych znajdujących się w zanurzeniu. Do czasów II wojny światowej był to główny środek zwalczania okrętów podwodnych (ZOP), później jego rola malała i obecnie ma już raczej znaczenie historyczne.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Pierwsze zwycięstwo statku-pułapki nastąpiło 24 lipca 1915, kiedy U-Boot U-36 został zatopiony przez HMS "Prince Charles" (dowódca - porucznik Mark Wardlaw). W sierpniu mniejszy przebudowany kuter rybacki HMS "Inverlyon" zniszczył U-Boota UB-4 koło Great Yarmouth.

19 sierpnia 1915, porucznik Godfrey Herbert na HMS "Baralong" zatopił U-27 pod dowództwem Bernta Wegenera i zabił wszystkich rozbitków (incydent Baralong).

Torpeda – rodzaj broni podwodnej, poruszający się pod wodą za pomocą własnego napędu pocisk, służący do niszczenia za pomocą wbudowanego ładunku wybuchowego jednostek nawodnych lub podwodnych przeciwnika.

Jean-Baptiste Charcot (ur. 15 lipca 1867 w Neuilly-sur-Seine, zm. 16 września 1936 r. na morzu u wybrzeży Islandii) – francuski lekarz, żeglarz i badacz obszarów polarnych. Był synem znakomitego francuskiego lekarza neurologa i psychiatry, J.-M. Charcota.

Pierwsze sukcesy brytyjskich statków-pułapek przekonały do celowości podjęcia podobnego programu również Francję. Inicjatorem budowy takich jednostek i dowódcą pierwszej z nich był znany francuski żeglarz-polarnik Jean-Baptiste Charcot.

Pomimo kilku spektakularnych akcji i dużej dozy "zromantyzowania" służby na tych okrętach, statki-pułapki nie były zbytnio skuteczne. Podczas 150 starć zatopiły one jedynie 14 U-Bootów i uszkodziły dalsze 60, przy stratach 27 statków-pułapek na 200 użytych. Statki-pułapki były odpowiedzialne za około 10% zatopień U-Bootów (mniej niż np. miny morskie). Warto zwrócić jednak uwagę, że dowódcy okrętów podwodnych zaczęli obawiać się ataków w wynurzeniu. U-Booty I wojny światowej mogły zabierać stosunkowo niewielką liczbę torped, same torpedy były dość drogie, a atakujący okręt pod wodą rzadko osiągał prędkość 10 węzłów.

Bandera (z hiszp. Bandera) – przynależność państwowa statku (np. statek bandery estońskiej), w węższym znaczeniu podstawowa flaga podnoszona na jednostce pływającej, określająca tę przynależność. Bandera ma najczęściej kształt prostokąta, jej kolorystka, wzór oraz proporcje wymiarów określone są w ustawodawstwie danego państwa.

U-27 był to niemiecki okręt podwodny typu U 27 z okresu I wojny światowej. Okręt został zbudowany w Stoczni Cesarskiej w Gdańsku. Wodowanie okrętu nastąpiło 14 lipca 1913 roku, natomiast 8 maja 1914 roku okręt oficjalnie został włączony do służby w marynarce wojennej. Dowódcą okrętu został mianowany komandor porucznik Bernd Wegener.

W 1942 roku marynarka amerykańska przystosowała 5 statków do roli statków-pułapek (USS "Asterion", USS "Atik", USS "Big Horn", USS "Captor" i USS "Irene Forsyte"), nie odniosły one jednak sukcesów i patrole statków-pułapek zakończono w 1943.