Statut warcki - Polski Serwis Naukowy

Statut warcki – prawo nadane przez Władysława II Jagiełłę w 28 października 1423 roku na sejmie walnym w Warcie .

Statut warcki był kolejnym prawem modernizującym ówczesną gospodarkę i nadawał prawną podstawę do przejmowania gospodarstw sołtysich na zasadzie wykupu. Był odbiciem nastrojów panujących już za czasów Kazimierza Wielkiego, kiedy to szlachta pałała niechęcią do bogatych sołtysów. Przepis pozwalał na likwidowanie sołectw przez szlachtę na własnych włościach. Statut nadawał również obowiązek kontroli miar i wag w miastach oraz nadawanie cen na artykuły rzemieślnicze.

Sejm walny – nazwa parlamentu w dawnej Polsce. Było to zgromadzenie decydujące o polityce całej Rzeczypospolitej, istniejące w okresie od XV do XVIII wieku. W tym czasie znacząco zmieniał się jego skład i charakter.

Cztery artykuły grodzkie – gardłowe (łac. Quatrum articuli judicii castrensis). Była to grupa przestępstw dawnego prawa polskiego, dla rozpatrzenia których, bez względu na stan, z którego wywodził się oskarżony, właściwym był sąd grodzki. Były to: podpalenie, napad na dom szlachcica, rabunek na drodze publicznej i porwanie dziewicy (łac. raptus puellae).

Statut warcki był stosowany do XVI wieku a jego przepis dotyczący ustalania cen był powielany w innych statutach – nieszawskim z 1454 roku i piotrkowskim z 1496 roku. Przepisy te obowiązywały do pierwszych rozbiorów.

Inne prawa i konsekwencje wynikające ze statutu:

prawo rugowania krnąbrnych sołtysów

ograniczał w dalszym stopniu władzę sądową starostów (mieli oni sądzić tylko zbrodnie obejmujące gwałt, rozbój, podpalenie i najście na dom);

nadawał większe kompetencje wojewodom w ustalaniu miar i cen w miastach na wyroby rzemieślnicze (tzw. taksy wojewodzińskie), co było ograniczeniem samorządności miejskiej;

ograniczenie prawa chłopów do opuszczania wsi;

zezwolenie na tworzenie dogodnych podstaw prawnych dla folwarków szlacheckich;

ograniczał rozwój miast;

wysokie kary za ukrywanie zbiegłych z majątków szlacheckich chłopów.

Przypisy

Historia sejmu polskiego. praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Michalskiego. Tom I do schyłku szlacheckiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1984, s. 23.
Roman Grodecki, Stanisław Zachorowski, Jan Dąbrowski, Dzieje Polski średniowiecznej, t. 2, Kraków 1995, s. 316