Staw - anatomia - Polski Serwis Naukowy

Budowa stawu

Staw (łac. articulatio) – ruchome połączenie między składnikami szkieletu, zewnętrznego lub wewnętrznego (→połączenia kości). Stawy występują u stawonogów (Arthropoda) oraz kręgowców (Vertebrata). U tych ostatnich stawy są określane, ze względu na specyficzną budowę, jako połączenia maziowe (juncturae synoviales). W stawach (tak jak w łożyskach wielu maszyn) największym problemem jest tarcie i dlatego powierzchnie stawowe kości pokryte są bardzo odporną na ścieranie chrząstką szklistą.

Staw szczytowo-obrotowy (łac. articulatio atlantoaxialis), staw dolny głowy – połączenie I i II kręgu szyjnego u człowieka, staw jednoosiowy, śrubowy. W jego skład wchodzą parzyste stawy boczne (powierzchnie stawowe kręgu I i II, ruch ślizgowy, wiotkie torebki stawowe) oraz stawy pośrodkowe przedni i tylny (między zębem kręgu II i łukiem przednim kręgu I oraz między zębem a więzadłem poprzecznym kręgu I).

Kaletka maziowa (łac. bursa synovialis) - rodzaj wytworu błony maziowej, mający postać zbudowanego z tkanki łącznej worka o pęcherzykowatym kształcie, zwykle komunikującą się z jamą stawową i wytwarzającą maź stawową. Dzięki temu posiadają one gładką i wilgotną powierzchnię.

Rodzaje stawów człowieka

Kryterium podziału:

Liczba kości łączących w stawie:

staw prosty – w budowie biorą udział tylko dwie kości.

złożony – w budowie bierze udział więcej niż dwie kości, np. staw łokciowy

Rodzaje stawów: 1 – kulisty, 2 – eliptyczny, 3 – siodełkowaty, 4 – zawiasowy, 5 – obrotowy.

Staw zawiasowy – łokieć

Liczba osi

stawy jednoosiowe

staw zawiasowy – staw łokciowy

staw obrotowy – staw promieniowo-łokciowy

staw śrubowy – staw szczytowo-obrotowy

stawy dwuosiowe

staw eliptyczny – staw promieniowo-nadgarstkowy

staw siodełkowaty – staw śródręczno-nadgarstkowy kciuka

stawy wieloosiowe

staw kulisty wolny – staw ramienny

staw kulisty panewkowy – staw biodrowy

stawy nieregularne

staw płaski – staw krzyżowo-biodrowy

staw mostkowo-obojczykowy chociaż ma on raczej charakter stawu kulistego

Budowa połączeń maziowych

Typowymi elementami stawu są:

Kręgowce (Vertebrata, od łac. vertebra – kręg) – najliczniejszy podtyp strunowców (Chordata), mocno zróżnicowany morfologicznie; obejmujący kręgouste, ryby, płazy, gady, ptaki i ssaki. Dotychczas opisano około 58000 gatunków kręgowców[2], co stanowi około 5% opisanych gatunków zwierząt. Wielkość współcześnie żyjących kręgowców waha się od 7.9 mm u gatunku karpia - Paedocypris progenetica [3] do płetwala błękitnego [4], którego długość dochodzi do 33.9 m[5].

Podwichnięcie - (łac.subluxatio) to niezupełne zwichnięcie polegające tylko na przesunięciu powierzchni stawowych względem siebie, bez całkowitej utraty kontaktu ze sobą.

powierzchnia stawowa – czyli główka (część wypukła) i panewka stawowa (część wklęsła), bywają także powierzchnie stawowe płaskie – kość krzyżowa z miednicą

torebka stawowa – otacza cały staw, ograniczając go od otoczenia;zapobiega nadmiernym przesunięciom kości oraz stabilizuje staw

jama stawowa

Staw może również zawierać:

Staw biodrowy (łac. articulatio coxae) - staw kulisty tworzony przez głowę kości udowej oraz panewkę stawu biodrowego kości miednicznej. Przenosi ciężar ciała z tułowia na kończyny dolne oraz umożliwia ich ruchomość. Jeden z największych stawów organizmu człowieka.

Staw mostkowo obojczykowy (staw nieregularny, ze względu na wykonywane czynności można go zaliczyć do stawów wieloosiowych; łączy obojczyk z klatką piersiową)

fałdy maziowe

Poszczególne stawy różnią się zadaniami biologicznymi, a więc mają odmienną budowę i ruchomość.

Na wykonywanie ruchów we wszystkich płaszczyznach pozwalają stawy wieloosiowe, np. kuliście uformowane stawy barkowy oraz biodrowy. Mniejszą ruchomość cechuje stawy dwuosiowe, np. siodełkowo ukształtowana powierzchnia stawu nadgarstkowo-śródręcznego kciuka pozwala na jego ruchy w dwóch płaszczyznach. Stawy jednoosiowe umożliwiają ruch tylko w jednej płaszczyźnie. Przykładem może być zawiasowy staw ramienno-łokciowy czy też obrotowy staw między najwyższymi kręgami kręgosłupa.

Stawonogi (Arthropoda, z gr. arthron – staw + podus – noga) – najliczniejszy w gatunki typ zwierząt na Ziemi. Dotychczas opisano ponad milion gatunków. Według danych IUCN opisano 950 000 gatunków owadów i 40 000 skorupiaków. Liczby w pozostałych grupach stawonogów wahają się – w zależności od źródła – od kilkunastu tysięcy (np. wije) do ponad 60 tysięcy gatunków pajęczaków, a z każdym rokiem przybywa ich coraz więcej.

Obrąbek stawowy - struktura chrząstki włóknistej, która jest przedłużeniem panewki stawu biodrowego. Pogłębia panewkę dzięki czemu przyczynia się do ochrony głowy kości udowej przed uderzeniami o kostny brzeg panewki oraz zabezpieczenia pełnego ruchu w stawie. Jest strukturą wewnątrzstawową, która jest bogato unaczyniona i unerwiona co determinuje dolegliwości bólowe w przypadku jego uszkodzenia.

Pojęcia związane ze stawem

zwichnięcie stawu

podwichnięcie stawu

skręcenie stawu

ciśnienie wewnątrzstawowe – ciśnienie pomiędzy powierzchniami stawowymi

Zobacz hasło staw w Wikisłowniku

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Staw (anatomia)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Staw eliptyczny (articulatio elipsoidea), inaczej kłykciowy (articulatio con-dylaris) - rodzaj stawu, w którym na przekroju jedna powierzchnia ma kształt eliptyczny, wypukły w stosunku do swojej osi długiej i krótkiej, a druga powierzchnia jest wklęsła. Wykonywane ruchy to: zginanie i prostowanie, odwodzenie i przywodzenie oraz ruch wypadkowy - obwodzenie. Przykładem stawu eliptycznego jest staw promieniowo-nadgarstkowy oraz staw skroniowo-żuchwowy (tutaj stosowaną częściej nazwą jest staw kłykciowy parzysty).

Kość krzyżowa (łac. os sacrum) – u człowieka, powstaje przez zrośnięcie pięciu kręgów krzyżowych. Wyróżnia się w niej powierzchnie grzbietową i miedniczną, podstawę oraz wierzchołek.