Stawiacz min - Polski Serwis Naukowy

Polski duży stawiacz min ORP "Gryf"

Stawiacz min – klasa okrętów, przeznaczonych specjalnie do stawiania min morskich (w odróżnieniu od okrętów innych klas, mogących stawiać miny jako pomocnicze zadanie). Obecnie praktycznie zanikła.

Charakterystyka

Stawiacze min różniły się wielkością i konstrukcją, wspólne miały jedynie przeznaczenie, wyróżniające tę klasę. Oprócz specjalnie budowanych stawiaczy min, część okrętów tej klasy powstawała z przebudowanych przestarzałych okrętów innych klas, głównie krążowników, niszczycieli lub kanonierek, albo przebudowanych statków (radziecki duży stawiacz min "Marti" powstał nawet z przebudowanego jachtu carskiego). Specjalnie budowane stawiacze min miały wyporność od kilkuset ton, przez okręty średniej wielkości o wyporności 1500 - 2000 ton, do dużych okrętów 6000-tonowych.

Okręt – zwykle uzbrojona jednostka pływająca w służbie państwa, tj. jego sił zbrojnych – marynarki wojennej pod banderą wojenną, przeznaczona do wykonywania zadań bojowych. Także duży statek.

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.

Widoczne wyloty torów minowych w pawęży rufowej stawiacza min z okresu II wojny światowej (niemiecki "Brummer" - oryginalnie norweski "Olaf Tryggvason")

Podstawowym uzbrojeniem stawiaczy min są miny morskie, przede wszystkim kontaktowe miny kotwiczne, stawiane w formie zagród minowych. Miny na okręcie były ustawiane i przemieszczane na torach minowych, a stawiane (zrzucane do wody) były zwykle z rufy okrętu. Większe stawiacze min miały specjalny zakryty pokład minowy, mniejsze miały tory minowe umieszczone na odkrytym pokładzie górnym. Najmniejsze okręty zabierały kilkadziesiąt min morskich, większość jednostek zabierała 100-300 min, nieliczne duże stawiacze min zabierały nawet do 600. Niektóre duże stawiacze min nazywane były też krążownikami minowymi (np. francuski "Pluton"). Część średnich i dużych stawiaczy min miała ponadto porównywalne z niszczycielami silne uzbrojenie artyleryjskie, składające się z kilku dział kaliber 102 - 140 mm. Szybkość większości stawiaczy min nie przekraczała jednak 20 węzłów.

Na mapach: 54°40′N 18°34′E / 54.667, 18.567 ORP Gryf – polski stawiacz min zbudowany w latach 1934−1938 we Francji, największy bojowy okręt Marynarki Wojennej II RP. Podczas krótkiej służby był wykorzystywany między innymi jako okręt szkolny. Po agresji niemieckiej 1 września 1939 roku wziął udział w nieudanej próbie postawienia zagrody minowej na Zatoce Gdańskiej (plan Rurka), zniweczonej w efekcie bitwy powietrzno-morskiej z bombowcami Luftwaffe. Zacumowany na stałe w porcie helskim, rankiem 3 września uczestniczył w pojedynku artyleryjskim z niemieckimi niszczycielami. Tego samego dnia został zbombardowany i zatopiony przez lotnictwo.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Typowym stawiaczem min średniej wielkości okresu II wojny światowej był norweski "Olav Tryggvason" o wyporności 1600 ton, przenoszący do 280 min. Był on uzbrojony w 4 działa 120 mm. Podobny był polski ORP "Gryf", o wyporności 2250 ton, przenoszący 300 (maksymalnie 600) min, miał on jednak wyjątkowo silne uzbrojenie artyleryjskie złożone z 6 dział 120 mm. Jedną z ciekawszych i bardziej znanych konstrukcji były brytyjskie szybkie stawiacze min typu Abdiel z 1940 roku, o wyporności 2650 ton, przenoszące jedynie 150 min, za to uzbrojone w 6 dział kaliber 102 mm oraz osiągające szybkość 36 węzłów (służyły one w praktyce także jako szybkie transportowce wojska).

Krążownik minowy - historyczna klasa okrętów walki minowej. Łączyła cechy stawiaczy min (przystosowanie do zabierania i stawiania dużej liczby min) i krążowników (duże rozmiary, spora prędkość, dość silne uzbrojenie, czasami opancerzenie).

Od 1898 do 1904 roku Port Artur (Port Arthur, obecnie Lüshun) w Chinach był główną, ufortyfikowaną bazą morską rosyjskiej floty wojennej Oceanu Spokojnego. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej 1904-1905 eskadra rosyjska bazująca w Port Artur brała udział w głównych zmaganiach morskich pierwszej fazy wojny, a od lipca 1904 do stycznia 1905 o samą fortecę toczyły się ciężkie walki lądowe.

Historia

Klasa specjalnych stawiaczy min pojawiła się wraz z rozwojem min morskich, w latach 90. XIX wieku. Po raz pierwszy zostały intensywnie użyte podczas obrony Port Artur (1904) w czasie wojny rosyjsko-japońskiej (zwłaszcza rosyjski stawiacz min "Amur"). W okresie obu wojen światowych marynarki wojenne większości państw posiadały po kilka stawiaczy min, nie była to jednak nigdy liczna klasa z uwagi na to, że miny mogły stawiać także okręty innych klas. Po II wojnie światowej klasa wyspecjalizowanych stawiaczy min w zasadzie zanikła. Jednymi z nielicznych współczesnych okrętów tej klasy są fińskie stawiacze min typu Hämeenmaa (do 150 min). Również Polska posiada obecnie okręty projektu 767, klasyfikowane jako transportowo-minowe, których jednak podstawowym zadaniem jest transport wojska.

Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

Krążownik – klasa dużych, silnie uzbrojonych okrętów nawodnych, wyróżniana od II połowy XIX wieku do chwili obecnej. W miarę rozwoju techniki klasa krążowników ewoluowała i dzieliła się na liczne podklasy, różniące się od siebie charakterystykami, w tym wielkością. Najbardziej ogólnym podziałem, wiążącym się ze zmianą rodzaju uzbrojenia i zadań krążowników, jest podział na krążowniki klasyczne (artyleryjskie), dziś już nie występujące i współczesne krążowniki rakietowe.

Osobną klasę stanowią podwodne stawiacze min - okręty podwodne specjalnej konstrukcji, mogące stawiać kilkadziesiąt min morskich pod wodą (np. polskie typu Wilk).

Oprócz wyspecjalizowanych stawiaczy min, miny morskie mogły i wciąż mogą być stawiane w mniejszych ilościach przez okręty innych klas, posiadające na pokładzie tory minowe, przede wszystkim część trałowców i niszczycieli, ale także innych okrętów.

Zobacz też

Ustawiacz min – pojazd przeznaczony do stawiania min na lądzie