Stefan Łuskina - Polski Serwis Naukowy

Stefan Odrowąż Łuskina (ur. 31 grudnia 1725, zm. 21 sierpnia 1793 w Warszawie) – jezuita, po kasacie zakonu właściciel i wydawca pierwszego regularnego dziennika w Polsce – Gazety Warszawskiej.

Pochodził z witebskiej szlachty. Uczył się w akademii wileńskiej i jako bardzo młody chłopiec wstąpił do zakonu jezuitów. Po dwuletnim nowicjacie uczył dzieci w szkołach jezuickich. Wysłany przez zakon na dalsze studia matematyczne do Rzymu, zgłębiał również inne kierunki nauk matematyczno-przyrodniczych. Zwiedził Włochy, Francję i Niemcy. W Lotaryngii odwiedził starego króla Leszczyńskiego.

Kapelan – duchowny przebywający na dworze królewskim uważany za domownika rodziny królewskiej. Otwierał modlitwą każdy posiłek (bez niego prawie nigdy nie zasiadano do stołu). W każdej chwili miał wolny dostęp do króla.

Gazeta Warszawska - pierwsza warszawska gazeta ukazująca się regularnie przez długi okres. Założona po kasacie zakonu jezuitów w 1774 r., pierwotnie pod tytułem Wiadomości Warszawskie, była pierwszym ukazującym się regularnie dziennikiem. Pierwszym redaktorem naczelnym i jednocześnie właścicielem gazety był jezuita Stefan Łuskina, który po kasacie zakonu, pozbawiony możliwości wykładania w kolegium jezuickim, zajął się dziennikarstwem. Zapewniwszy sobie na mocy przywileju królewskiego, wydanego 9 listopada 1773, monopol dziennikarski w Warszawie (gazeta nie docierała poza stolicę), Łuskina starał się nie dopuścić do powstania pism konkurencyjnych.

Studiował matematykę, fizykę i astronomię w Wiedniu. Przebywał za granicą ponad 10 lat. Wykładowca matematyki w Collegium Nobilium i kolegium jezuickim w Warszawie w latach 1759-65. Kapelan króla Stanisława Leszczyńskiego w Lunéville we Francji w latach 1765-66. Król Stanisław August nadał mu tytuł Astronoma Królewskiego. Po kasacie jezuitów w roku 1773 postanowił zająć się dziennikarstwem i równocześnie prowadził handel winem (na kwarty i garnce) w piwnicach pojezuickich. W zamian za przekazanie królowi zbiorów gabinetu fizycznego otrzymał przywilej królewski na wydawanie Gazety Warszawskiej. Wydawał ją w latach 1773-1793. Gazeta ta krytykowana była za publikowanie rzeczy mających bardzo mały związek z potrzebami czytelników w Polsce, a będących raczej odbiciem sentymentów jej założyciela

Aleksander Brückner (ur. 29 stycznia 1856 w Brzeżanach, zm. 24 maja 1939 w Berlinie) – polski profesor, filolog i slawista, historyk literatury i kultury polskiej.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Łuskina zwalczał idee rewolucji francuskiej, głównie ze względu na jej stosunek do Kościoła i religii. Protestował (pisząc nawet wiersze polemiczne) przeciwko ukazywaniu się Gazety Narodowej i Obcej, nazywając ją pismem kontrabandowym. Wiązał z Rosją nadzieje na wskrzeszenie zakonu jezuitów, dlatego wychwalał gorąco carycę Katarzynę, a jednocześnie pisał bardzo surowo o Hiszpanii oraz szczególnie wrogiej jezuitom dynastii Burbońskiej.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

Stanisław August Poniatowski (właściwie Stanisław Antoni Poniatowski) herbu Ciołek (ur. 17 stycznia 1732 w Wołczynie, zm. 12 lutego 1798 w Petersburgu) – ostatni władca Rzeczypospolitej Obojga Narodów, król Polski i wielki książę litewski w latach 1764–1795, jako Stanisław II August; przedtem stolnik wielki litewski od 1755, starosta przemyski od 1753. Od 1777 należał do masonerii.

Były jezuita Adam Naruszewicz ocenił zasługi Łuskiny (pisownia oryginalna):

Z kolei współczesny Łuskinie autor anonimowej Przestrogi przyjecielskiej pisze o nim:

Bibliografia

Brückner Aleksander, Dzieje kultury polskiej w zarysie, Książka i Wiedza, Warszawa, 1959, tom 3.

Łojek Jerzy, Gazeta Warszawska księdza Łuskiny 1774 - 1795, Warszawa, 1959.

Przypisy

↑ Julian Bartoszewicz: Znakomici mężowie Polscy w XVIII w., t. I. Petersburg: B.M. Wolffa, 1856, s. 263 - 330.
Aleksander Bruckner ocenią tę gazetę jako "skrajnie wsteczną", a działalność dziennikarską Łuskiny jako próbę utrzymania monopolu i niedopuszczenie do powstania innych dzienników - Dzieje kultury polskiej w zarysie, tom 3, s. 334, KIW, Warszwawa 1959. Z kolei anonimowy autor Przestrogi przyjecielskiej do kiędza Łuskiny, jezuity, z okazji "Gazety Warszawskiej, współczesny Łuskinie zarzuca mu nie licującą z godnością duchownego i widoczną w wielu numerach gazety wielką zawziętość na Burbonów, relacjonowanie wydarzeń miałkich i zbytecznych dla polskiego czytelnika, a także przypomina mu, że jest on przede wszystkim Polakiem, a dopiero potem eks-jezuitą, i że może zdobyć sławę wtedy, kiedy zajmie się rzeczywiście oświeceniem swoich czytelników poprzez szerzenie nauk.
Przestroga przyjecielska do kiędza Łuskiny, jezuity, z okazji "Gazety Warszawskiej http://www.pbi.edu.pl/site.php?s=NTRkOGY1MDEwOTY4&tyt=%C5%81uskin&aut=&x=73&y=13

Linki zewnętrzne

Waldemar Marciniak: Księdza Łuskiny walka z wolną myślą (pol.). racjonalista.pl. [dostęp 2009-06-24].