Stefan - arcybiskup Nik - Polski Serwis Naukowy

Stefan (Stephanus Armenus) – ormiański bazylianin?, arcybiskup Nik, rzekomy biskup pomocniczy włocławski 1347-1348.

Był armeńskim arcybiskupem w mieście Nik (Bżni, Bdżni, Bjini, Bjni) położonym na zachód od jeziora Sewan. Na podstawie przesłanek źródłowych uważany jest za ormiańskiego zakonnika z zakonu Bazylianów.

Źródła poświadczają obecność Stefana na obszarze Pomorza Gdańskiego, wchodzącego w skład diecezji włocławskiej. 26 XI 1347 wystawił przywilej odpustowy dla tamtejszego kościoła Mariackiego. Według Kroniki oliwskiej w 1348 przybył na Pomorze wraz z opatem Kyriakiem. Stefan błogosławił cysterskie kielichy i ornaty. W Gdańsku ordynował kilku zakonników cysterskich oraz wyświęcił wiele kościołów na Pomorzu. Celebrował w obrządku łacińskim, musiał wcześniej przejść na ten obrządek.

Klemens VI, (Pierre Roger), (ur. 1291 w Maumont we Francji, zm. 6 grudnia 1352 w Awinionie) – trzeci papież "niewoli awiniońskiej" w okresie od 7 maja 1342 do 6 grudnia 1352.

Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Gdańsku, w skrócie Kościół Mariacki (pot. Korona miasta Gdańska) – historyczna fara Głównego Miasta w Gdańsku, pełniąca funkcję kościoła katolickiego i ewangelickiego (w latach 1572-1945), od 1986 konkatedra diecezji gdańskiej, która w 1992 stała się archidiecezją. Kościół jest dedykowany Najświętszej Marii Panny, nosi wezwanie Wniebowzięcia NMP. Położony jest na placu między ulicami Piwną i Chlebnicką, a Św. Ducha. Od strony Motławy bezpośrednio do jednej z bram świątyni prowadzi ul. Mariacka. Kościół Mariacki jest największą świątynią na świecie zbudowaną z cegły. Jej charakterystyczna sylwetka, której akcentami są masywna zachodnia wieża dzwonna i smukłe narożne wieżyczki tworzy dominantę w panoramie miasta. Zbudowany w latach 1346-1506 kościół jest przykładem gotyku ceglanego, odmiany stylu w architekturze gotyckiej upowszechnionego w krajach basenu Morza Bałtyckiego. Pomimo burzliwych dziejów, świątynia zachowała historyczną formę architektoniczną co poświadcza ikonografia sięgająca XVI wieku oraz bogaty wystrój wnętrza, który tworzą liczne dzieła średniowieczne (m.in. Piękna Madonna Gdańska, Pietà, Ołtarz Koronacji Marii, ołtarz Św. Barbary, Tablica Dziesięciorga Przykazań, zegar astronomiczny) i nowożytne (zespół obrazów i epitafiów z XVI-XVIII stuleci).

Dawna literatura (Paweł Czaplewski) uznaje Stefana za sufragana włocławskiego. Brak jest przekazów informujących lub sugerujących, iż Stefan pełnił obowiązki biskupa pomocniczego w diecezji włocławskiej. Ponadto godność arcybiskupa wyklucza możliwość pełnienia funkcji biskupa pomocniczego. Zapewne za zgodą miejscowego ordynariusza spełniał różne posługi pontyfikalne, uzyskując tym sposobem środki na swoje utrzymanie.

Awinion (fr. Avignon, prowans. Avinhon) — miasto na południu Francji (w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Vaucluse), u podnóża wapiennego wzgórza, na lewym brzegu Rodanu, przy ujściu do niego rzeki Durance. Nad miastem góruje zamek papieży (Palais des Papes).

Włocławek (łac. Vladislavia, niem. Leslau ) – miasto powiatowe w województwie kujawsko-pomorskim, nad Wisłą, przy ujściu Zgłowiączki, powiat grodzki, siedziba powiatu włocławskiego. Jedno z głównych miast województwa (3. pod względem wielkości), historyczna stolica Kujaw. Miasto jest siedzibą biskupstwa włocławskiego. Włocławek uzupełnia stolice województwa w pełnieniu usług administracyjnych, edukacyjnych, kulturalnych, gospodarczych, turystycznych i rozrywkowych.

W sprawie wcześniejszych i późniejszych miejsc pobytu Stefana są rozbieżności. Zarysowały się dwa stanowiska. Jedni badacze uważają, iż na Pomorze przybył z Armenii poprzez Kaffę, Kamieniec Podolski, Lwów i Włocławek w poszukiwaniu pomocy do walki przeciw Turkom. Miał to uczynić z inspiracji papieża Klemensa VI. Z Pomorza miał udać się do papieskiego Awinionu. Na odwrotny kierunek wskazuje suplika Stefana rozpatrzona w Awinionie w połowie sierpnia 1346, która zdaje się skazywać na obecność tam Stefana, skąd przybył na ziemie polskie. Być może Stefan jest tożsamy z wysłannikiem króla Armenii na awinioński dwór jeszcze za pontyfikatu Jana XXII.

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

Sewan (orm. Սևանա լիճ – Sewana licz) – największe jezioro w Republice Armenii, a także największe jezioro Kaukazu i jedno z najwyżej położonych jezior świata (1916 m n.p.m.). Położone jest 120 km na północny wschód od Erywania w prowincji Gegharkunik. Razem z jeziorami Wan i Urmia nazywane jest jednym z trzech mórz Armenii (jako jedyne spośród nich leży na terytorium współczesnej Republiki Armenii).

Bibliografia

Paweł Czaplewski, Tytularny episkopat w Polsce średniowiecznej, "Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego", t. 43, 1916, s. 101-103.

Krzysztof Rafał Prokop, Biskupi pomocniczy w diecezjach polskich w dobie przedtrydenckiej (2. poł. XIII – 1.poł XVI w.), Kraków 2002, s. 367-369.

Krzysztof Stopka, Armenia christiana. Unionistyczna polityka Konstantynopola i Rzymu a tożsamość chrześcijaństwa ormiańskiego (IV-XV w.), Kraków 2002, s. 239.