Stefan - opat koronowski - Polski Serwis Naukowy

Stefan (zm. 1503) – opat cystersów w Koronowie, biskup nominat aureński, biskup elekt pomocniczy (sufragan) włocławski.

O jego pochodzeniu i wczesnej karierze nic nie wiemy.
W 1496 został opatem klasztoru cystersów w Koronowie po opacie Wielisławie, lecz w 1498 usunięty z funkcji. Nowym opatem został Magnus, który w 1501 zrezygnował z godności. Po nim godność opata koronowskiego objął ponownie Stefan.

Aleksander VI (właściwie Rodrigo de Borgia y Borja) (ur. 1 stycznia 1431 w Játivie, zm. 18 sierpnia 1503 w Rzymie) – papież od 11 sierpnia 1492 do śmierci.

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

Stefan został powołany na biskupa pomocniczego w wyniku starań Krzesława Kurozwęckiego, biskupa włocławskiego i zarazem kanclerza koronnego. Krzesław w 1494 podjął zabiegi o utworzenie lub reaktywację urzędu stałego sufragana połączonego z godnością opata koronowskiego. W 1500 Kurozwęcki uzyskał królewską zgodę i skierował sprawę do Stolicy Apostolskiej oraz do władz generalnych zakonu cystersów. Pod koniec 1502 Jakub, opat z Cîteaux skierował pismo do Stefana, opata koronowskiego informujące o zgodzie jego, kapituły generalnej cystersów oraz papieża na podjęcie obowiązków sufragana w diecezji włocławskiej. Wcześniej, papież Aleksander VI udzielił Stefanowi prowizji na tytularną stolicę aureńską (biskupstwo w Mauretanii – Afryka Północna), powiadomił o tym biskupa Kurozwęckiego, który z kolei przesłał tę informację wraz ze z królewską zgodą do władz zakonnych. Papież zgodził się na połączenie godności opata i sufragana pod warunkiem, iż nie ucierpi na tym klasztor.

Kanclerz wielki koronny – w dawnej Polsce: urzędnik kierujący kancelarią monarchy oraz odpowiadający za politykę zagraniczną. Urząd ten pojawił się na początku XII wieku i był sprawowany przez osobę duchowną. W czasie rozbicia dzielnicowego każdy władca miał własnego kanclerza; po zjednoczeniu kanclerz krakowski wypierał kanclerzy ziemskich (urzędy te zanikły do XV wieku).

Biskup sufragan (episcopus suffraganeus) – biskup diecezji (sufraganii) należącej do metropolii; biskup ten jest sufraganem względem metropolity – sufraganami nie są biskupi diecezji nie podlegających metropolicie (episcopus exemptus).

W świetle zaakceptowanych planów Kurozwęckiego każdorazowy biskup włocławski miał wybierać opata cystersów koronowskich i przedstawiać papieżowi do prekonizacji. Papież miał nadawać nowemu sufraganowi biskupstwo tytularne lub tytuł ustanowiony od nazwy klasztoru. Każdy opat koronowski miał być równocześnie biskupem pomocniczym (sufraganem) włocławskim. Jako uposażenie miały posłużyć opackie dochody z klasztoru cystersów w Koronowie. Król polski Aleksander Jagiellończyk w 1502 do uposażenia biskupa pomocniczego dołączył probostwo w Kowalu na Kujawach.

Koronowo (niem. Polnisch Crone, Crone an der Brahe)– miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, położone przy granicy Doliny Brdy i Pojezierza Krajeńskiego; siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koronowo. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Przez miasto przechodzą dwie drogi krajowe 25 i 56.

Aleksander Jagiellończyk (lit. Aleksandras Jogailaitis białorus. Аляксандар Ягелончык, ur. 5 sierpnia 1461 w Krakowie, zm. 19 sierpnia 1506 w Wilnie) – od 20 lipca 1492 wielki książę litewski, od 1501 król Polski.

Do kwietnia 1503 opat Stefan nie uzyskał sakry biskupiej i 25 IV 1503 został zamordowany. Data dzienna nie budzi wątpliwości, natomiast podawane są różnie daty roczne (1501, 1502, 1503). Powszechnie przyjmuje się tą ostatnią jako moment śmierci, gdyż w 1502 jest wzmiankowany jako żyjący opat. Okoliczności mordu nie są znane. Tradycja klasztorna podaje, iż zabójcą był zakonnik ukarany za swoje występki. Można też sądzić, iż zabójcy pochodzili z okolic Koronowa i dokonali mordu na tle majątkowym, gdyż cały Archidiakonat włocławski został objęty ekskomuniką, z wyjątkiem dekanatu bydgoskiego, na terenie którego znajdowało się Koronowo. Kara kościelna została cofnięta w połowie sierpnia 1503. Po śmierci Stefana sprawa połączenia sufragana z opatem koronowskim definitywnie upadła. Po nim opatem został Jan zwany z Kolonii.

Bibliografia

Stanisław Chodyński, Biskupi sufragani włocławscy, Włocławek 1906, s. 12-13, dokumenty s. 93-98.

Paweł Czaplewski, Tytularny episkopat w Polsce średniowiecznej, „Roczniki Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznańskiego”, t. 43, 1916, s. 127-129.

Dariusz Karczewski, Stefan (zm. 1503), [w:] Polski słownik biograficzny, t. 43, Warszawa-Kraków 2004-2005, s. 151-152.

Krzysztof Rafał Prokop, Biskupi pomocniczy w diecezjach polskich w dobie przedtrydenckiej (2. poł. XIII – 1.poł XVI w.), Kraków 2002, s. 174, 369-371.