Stefan IV Młody - Polski Serwis Naukowy

Stefan IV Młody (rum. Ştefan al IV-lea, także Ştefăniţă; Stefaniec zm. 1527) – hospodar Mołdawii w latach 1517-1527 z rodu Muszatowiczów.

Był następcą i nieślubnym synem hospodara Bogdana III Ślepego. Ponieważ w chwili śmierci ojca był niepełnoletni, jego opiekunem wyznaczono najpotężniejszego lokalnego bojara Lukę Arbore (fundatora cerkwi w Arbore), który przewodził opozycji bojarskiej zarówno wobec ojca Stefana, jak i jego dziada (Stefana Wielkiego) w ostatnich latach jego panowania. W roku 1518 Mołdawia podpisała układ zaczepno-odporny z Polską. Gdy w 1522 Stefan został uznany za pełnoletniego, natychmiast zwrócił się przeciwko wielkim bojarom, chcącym usunąć go z tronu wobec zbyt dużej samodzielności, czego ofiarą padł m.in. Arbore stracony wraz z synami w kwietniu 1523. Zmusił także hospodara wołoskiego Radu de la Afumati do wydania tych spiskowców, który zbiegli na Wołoszczyznę.

Józef (Jerzy Karol) Szujski (ur. 16 czerwca 1835 w Tarnowie, zm. 7 lutego 1883 w Krakowie) – polski historyk, jeden z krakowskich stańczyków, publicysta, poeta, prozaik. Współzałożyciel Przeglądu Polskiego.

Bojarzy (z bułgarskiego boliare, boliarin) – w średniowiecznej Bułgarii (do XIV wieku), Wołoszczyźnie, Mołdawii i później na Rusi - wyższa szlachta feudalna, magnaci, wielcy właściciele ziemscy. W Księstwie Moskiewskim, w ramach Dumy Bojarskiej, współuczestniczyli w rządzeniu państwem. W Rosji tytuły bojarskie stosowano do czasów Piotra I Wielkiego, który je zniósł.

Stefan planował podjąć działania w celu uniezależnienia Mołdawii od Imperium osmańskiego, jednak cechowała go porywczość, która powodowała brak realności jego planów. Zmarł zresztą wkrótce po objęciu władzy. Za jego syna uznawany jest niekiedy hospodar Jan Srogi, o którego pochodzeniu jednak nie mamy żadnych pewnych wiadomości.

Wołoszczyzna (rum. Ţara Românească albo Valahia) – kraina historyczna w Rumunii, obejmująca Nizinę Wołoską, położona pomiędzy Karpatami Południowymi a dolnym Dunajem. Dzieli się na Muntenię (Multany) oraz Oltenię, położoną na prawym brzegu rzeki Aluty. Na stokach Karpat występują złoża ropy naftowej. Główne miasta to Bukareszt (stolica Rumunii), Ploeszti (główny ośrodek wydobycia ropy), Braiła (port naddunajski), Piteşti oraz Krajowa (główne miasto Oltenii).

Hospodar - tytuł książąt ruskich, w Rosji gosudar był tytułem cara. Stare słowo pochodzenia słowiańskiego (w jęz. ros. Господарь), oznaczające pana, władcę, księcia. W statutach litewskich król Zygmunt III Waza, tytułował siebie Hospodarem, w ten sam sposób szlachta na Litwie oddawała cześć królowi Najjaśniejszy Miłościwy Hospodaru Królu.

Literatura

J. Demel, Historia Rumunii, Wrocław 1970.

Przypisy

Podróże i poselstwa polskie do Turcyi, mianowicie podróż E. Otwinowskiego, Ignacy Kraszewski
Józef Szujski, Dzieje Polski: Jagiellonowie, druk. "Czasu", 1894 ... raz Polsce nieprzyjaźny, posła jej (Miedzilewskiego) uwięził, to znowu (9 marca 1518) zawarł z Zygmuntem traktat zaczepno-odporny i porozumiewał się z nimi i Węgrami co do przyszłej na Turków wyprawy. Turcya osadziła przy jego boku stryja jego Petryłę, który r. 1527 po śmierci Stefana sam rządy objął.
Tekst o Luce Arbore ze strony poświęconej historii Mołdawii: Układ polsko-mołdawski (sierpień 1518) zażegnał polsko-mołdawski konflikt.

Cerkiew św. Jana Chrzciciela w Arbore – malowana cerkiew w miejscowości Arbore w północnej Rumunii, na Bukowinie, wpisana wraz z innymi malowanymi cerkwiami Bukowiny na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.