Stefan Kryński - Polski Serwis Naukowy

2004

Grób rodzinny Barwińskich na cmentarzu w Łomazach, w którym pochowany jest Stefan Kryński

Stefan Kryński (ur. 1 sierpnia 1914 w Wilnie, zm. 13 kwietnia 2009 w Gdańsku) – doktor medycyny, profesor mikrobiologii Akademii Medycznej w Gdańsku, specjalista w dziedzinie badań nad riketsjami, gronkowcami, bakteriofagami, zakażeniami szpitalnymi.

Rudolf Stefan Jan Weigl (ur. 2 września 1883 w Přerowie na Morawach, zm. 11 sierpnia 1957 w Zakopanem) – polski biolog, wynalazca pierwszej w świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, prekursor zastosowania owadów, głównie wszy odzieżowej jako zwierzęcia laboratoryjnego do hodowli zarazka tyfusu.

Habilitacja (z łac. habilitas – "zdatność, zręczność") – postępowanie, którego celem jest uzyskanie przez uprawnioną osobę stopnia naukowego doktora habilitowanego. Praca habilitacyjna i przewód habilitacyjny stanowią etap na drodze do uzyskania stanowiska profesora na uczelni a następnie profesora tytularnego.

Pochodził ze szlacheckiej rodziny (właścicieli Krynek pod Białą Podlaską) o głębokich tradycjach patriotycznych. Jego ojciec, Kazimierz, był lekarzem wojskowym, najpierw w armii rosyjskiej, następnie polskiej. Jako kilkudniowe niemowlę ewakuowany z Wilna wraz z matką (Felicja z domu Barwińska) do Rosji. Powrócili do Polski dopiero w 1918 roku. Z powodu służby wojskowej ojca mieszkał w różnych miejscowościach. Do gimnazjum uczęszczał w Poznaniu, tam w 1932 zdał maturę i rozpoczął studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Poznańskiego. W latach 1934-1937 był asystentem-wolontariuszem w Zakładzie Higieny. Dyplom lekarza uzyskał 28 kwietnia 1938 roku. 30 września 1938 roku został powołany do odbycia służby wojskowej, najpierw w Batalionie Szkolnym Podchorążych Sanitarnych Rezerwy, a następnie w Instytucie Chirurgii Urazowej. 1 sierpnia 1939 został odkomenderowany do 43 Kompanii Junackich Hufców Pracy. Z junakami przeszedł gehennę kampanii wrześniowej, niewolę sowiecką, z której udało mu się uciec po 3 dniach. Zamieszkał w Brześciu. Próbował przedostać się do Siedlec, gdzie przebywała matka. 31 października 1939, podczas próby nielegalnego przekroczenia linii demarkacyjnej między obszarem okupacji sowieckiej i niemieckiej na Bugu pod Drohiczynem został aresztowany przez NKWD. Udało mu się jednak wydostać na wolność.

Gronkowce (łac. Staphylococcus, od gr. σταφυλή, staphylē= "grona" i κόκκος, kókkos, = ziarenko) – bakterie zaliczane do grupy bakterii Gram-dodatnich. Morfologicznie są to ziarenkowce występujące w skupiskach, przypominających grona, będące wynikiem podziałów w wielu płaszczyznach. Prawie wszystkie gatunki Staphylococcus są względnymi beztlenowcami (tj. rosną zarówno w warunkach tlenowych jak i beztlenowych).

Bakteriofag, fag - wirus atakujący bakterie. Przeważnie dany bakteriofag zdolny jest do infekcji tylko jednego gatunku (a czasem tylko szczepu) bakterii. Mogą przybierać kształty złożone (buławkowate), pałeczkowate lub wielościenne.

1 marca 1940 roku wyjechał z Brześcia i po 5 dniach dostał się nielegalnie do Lwowa. Początkowo był bez pracy, jednak od czerwca 1940 udało mu się zatrudnić u profesora Rudolfa Weigla w Instytucie Sanitarno-Bakteriologicznym, produkującym szczepionkę przeciw tyfusowi plamistemu. Po zajęciu Lwowa przez wojska niemieckie (29 czerwca 1941) i przekształceniu placówki prof. Weigla w Instytut Badań nad Durem Plamistym i Wirusami kontynuował dotychczasową pracę najpierw jako laborant, później – po potwierdzeniu posiadania dyplomu lekarskiego – jako pracownik naukowy. Przygotował wówczas pracę o toksynie zarazka duru plamistego, która po wojnie stanowiła podstawę do ubiegania się o stopień doktora. Po rozwiązaniu przez Niemców Instytutu w marcu 1944 (wobec szybko zbliżającego się frontu), w maju 1944 wyjechał do Białej Podlaskiej. Wezwany do rannego polskiego partyzanta stopniowo zaangażował się w stworzenie służby medycznej lubelskiego oddziału AK. Jako lekarz 34 Pułku Piechoty Armii Krajowej uczestniczył w akcji "Burza" w powiecie bialsko-podlaskim.

Docent (niem. Dozent, łac. doceo – uczę) – stanowisko w szkołach wyższych i instytutach naukowych dla pracowników dydaktycznych. Od 1 października 2005 roku uregulowane ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym z 27 lipca 2005 r. Ustawa ta w art. 110, ust. 4 dopuszcza (w drodze odpowiedniego zapisu w statutach poszczególnych uczelni) wprowadzenia fakultatywnego stanowiska docenta w grupie pracowników dydaktycznych danej uczelni. Osoba taka powinna posiadać stopień doktora, a jej prawa i obowiązki są podobne jak na stanowisku starszego wykładowcy. W uczelniach morskich na stanowisku docenta może być zatrudniona osoba posiadająca tylko stopień naukowy doktora oraz najwyższy stopień morski (art. 114, ust. 4).

Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej - organizacja powstała w 1989 r. skupiajaca byłych żołnierzy Armii Krajowej. Wydaje miesięcznik Biuletyn Informacyjny AK. Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej zrzesza członków Armii Krajowej i innych organizacji zbrojnych podporządkowanych w czasie wojny legalnemu Rządowi RP na emigracji, które walczyły o odzyskanie niepodległości Polski. Grupuje również członków organizacji, które kontynuowały tę walkę po rozwiązaniu AK, a także - jako członków nadzwyczajnych - osoby wyznające ideały AK i działające na rzecz ich utrwalenia w społeczeństwie polskim. Na początku lat dziewięćdziesiątych XX w., po zorganizowaniu środowisk, kół i okręgów Związek liczył ponad 80 tys. członków, w roku 2008 – ok. 35 tys.

4 grudnia 1944 powierzono mu zorganizowanie w Lublinie Zakładu Szczepionki przeciw Durowi Plamistemu im. R.Weigla, podlegającego początkowo Naczelnemu Nadzwyczajnemu Komisariatowi do Walki z Epidemiami, a od maja 1945 Państwowemu Zakładowi Higieny. Kierował tym zakładem do jego likwidacji we wrześniu 1946.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Anna Katarzyna Radziwiłłowa z domu Sanguszko (ur. 1676, zm. 1746 w Białej), kanclerzyna wielka litewska. Córka Hieronima Sanguszki i Konstancji z Sapechów, siostra Kazimierza Antoniego i Pawła Karola.

W maju 1946 uzyskał stopień doktora nauk medycznych na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Jagiellońskiego. Promotorem był prof. Rudolf Weigl.1 października 1946 podjął pracę w Zakładzie Mikrobiologii Akademii Medycznej w Gdańsku – najpierw na stanowisku starszego asystenta, od 1948 jako adiunkt, po habilitacji w maju 1951 jako docent i zastępca profesora. W październiku 1954 został mianowany profesorem i kierownikiem Zakładu Mikrobiologii. Kierował nim do 1 października 1984, kiedy przeszedł na emeryturę. Był promotorem 22 prac doktorskich i 4 przewodów habilitacyjnych.

Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu – powstało w 1909 r. z inicjatywy miejscowych działaczy społecznych, jako Muzeum Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Przemyślu. Uroczyste otwarcie pierwszej ekspozycji miało miejsce 10 kwietnia 1910 r. Zalążkiem zbiorów była kolekcja prywatna Kazimierza i Tadeusza Osińskich oraz liczne dary społeczeństwa.

Tyfus plamisty, dur plamisty – (łac. Typhus exanthematicus) - jedna z głównych chorób zakaźnych, przyczyna ciężkich epidemii i śmierci milionów ludzi.

Był autorem ponad 200 prac poświęconych głównie Rickettsia Prowazeki, biologii wszy odzieżowej, gronkowcom i ich bakteriofagom oraz zakażeniom szpitalnym.

Nagrodzony dwiema nagrodami Ministra Zdrowia, Nagrodą Wojewody Gdańskiego, odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Zasłużony Nauczyciel.

Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy AK, członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Mikrobiologów, Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, Polskiego Towarzystwa Entomologicznego, Gdańskiego Towarzystwa Naukowego, Subcommittee on Phage Typing of Staphylococci.

Siedlce (ros. Седлец, jid. שעדליץ Shedlits) – miasto we wschodniej Polsce położone pomiędzy rzekami Muchawką i Helenką. Pod względem liczby mieszkańców 48. miejsce w Polsce i 4. w województwie mazowieckim. Siedziba kurii diecezji siedleckiej. Miasto stanowi lokalne i ponadlokalne centrum gospodarcze (rozwinięte handel, usługi i przemysł), edukacyjne (2 szkoły wyższe, seminarium duchowne i 10 szkół średnich, szkoła muzyczna I i II stopnia), militarne (1 Siedlecki Batalion Rozpoznawczy, wojskowa komenda uzupełnień), kulturalne (2 domy kultury, 4 biblioteki, 3 muzea).

Drohiczyn – miasto w woj. podlaskim, w powiecie siemiatyckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Drohiczyn. Leży na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, nad Bugiem. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. białostockiego.

Ofiarował Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej obszerne zbiory dotyczące swojej pracy naukowej, fotografie i inne pamiątki osobiste oraz bogate zbiory rodzinne Kryńskich i Barwińskich, za co w 2003 został uhonorowany przez miasto Bialską Nagrodą Kultury im. Anny z Sanguszków Radziwiłłowej.

Krynki (biał. Крынкі) – miasto na Wysoczyźnie Białostockiej, nad Krynką, w województwie podlaskim, w powiecie sokólskim, siedziba gminy Krynki.

Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - Państwowy Zakład Higieny (do 2007 roku Państwowy Zakład Higieny, PZH) – instytut naukowo-badawczy zajmujący się także ochroną i poprawą zdrowia ludności oraz związanej z nim jakości życia w obszarze zdrowia publicznego. NIZP-PZH okresowo ocenia sytuację zdrowotną ludności Polski oraz prowadzi działalność ekspercką dla rządu, organizacji pozarządowych oraz społeczeństwa w zakresie oceny ryzyka i wskazywania sposobów unikania zagrożeń. Instytut prowadzi badania: diagnostyczne, żywności, opakowań żywności, wody, powietrza, promieniotwórczości, testy specjalistyczne aparatów RTG, badania preparatów biobójczych, ekspertyzy, atesty higieniczne materiałów i urządzeń kontaktujących się z wodą, materiałów budowlanych i innych.

18 kwietnia 2009 r. został pochowany w rodzinnym grobowcu na cmentarzu parafialnym w Łomazach.

Przypisy

w oficjalnych dokumentach data urodzenia to 19 lipca 1914 r., gdyż w tym czasie w Wilnie, należącym do imperium rosyjskiego obowiązywał kalendarz juliański, datą urodzin właściwą jest jednak, według kalendarza gregoriańskiego obowiązującego w Polsce - 1 sierpnia 1914 r.
Zmarł profesor Stefan Kryński. Kurier Elektroniczny Medycyny Praktycznej, 2009-04-16. [dostęp 2009-04-19].
patrz wspomnienia [1]
Znajomość z prof. Rudolfem Weiglem, która stopniowo przerodziła się w przyjaźń obu naukowców, przetrwała trudne lata powojenne, gdy prof. Weigl popadł w niełaskę komunistycznych władz i środowisk naukowych. Prof. Kryński walczył o przywrócenie dobrego imienia i zachowanie pamięci o prof. Weiglu. Przekazał Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej w Przemyślu zgromadzone przez siebie obszerne zbiory dotyczące pracy naukowej profesora Weigla: wyposażenie laboratorium, książki i czasopisma naukowe z publikacjami prac naukowych i referatów, fotografie i gazety z artykułami na temat prof. Weigla
informacja na stronie internetowej muzeum [2]
informacja na stronie internetowej urzędu miasta [3]

Bibliografia

Maszynopis wspomnień prof. Stefana Kryńskiego.

Wydawnictwo jubileuszowe BioMed Lublin – 50 lat Wytwórni Surowic i Szczepionek w Lublinie, Lublin 1995

Who is who w Polsce 2002 ISBN 3-7290-0034-9

Linki zewnętrzne

Stefan Kryński – Kartki ze wspomnień starego profesora

Stefan Kryński – Dni wrześniowe

Stefan Kryński i in. – Metoda Weigla doodbytniczego zakażania wszy i produkcji szczepionki przeciw durowi plamistemu i pracach doświadczalnych z Rickettsia Prowazeki