Stefan Przanowski - Polski Serwis Naukowy

Stefan Przanowski

Stefan Przanowski (ur. 12 kwietnia 1874 w Słupcy, zm. 17 lutego 1938 w Krakowie) – polski inżynier-mechanik, przemysłowiec, działacz gospodarczy, minister aprowizacji, minister przemysłu i handlu.

Syn Edwarda Przanowskiego (1845-1929), żołnierza Powstania Styczniowego, inżyniera powiatowego w Słupcy i Łęczycy, brat Władysława Przanowskiego (1880-1937), inżyniera i pedagoga, założyciela i dyrektora Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie, brat Jana Przanowskiego (1873-1941), adwokata, posła na Sejm RP w latach 1930-1935.

Benedykt Jerzy Dorys (ur. 25 maja 1901 w Kaliszu, zm. 19 września 1990 w Warszawie) – polski fotografik, współzałożyciel Związku Polskich Artystów Fotografików.

Leon Szatzsznajder (albo Szacsznajder, ur. 1881 w Otwocku, zm. 23 lipca 1972) – malarz-portrecista, rzeźbiarz i medalier polski. Jego ojcem był Jakub, potomek bawarskich młynarzy (używających nazwiska Schatzschneider albo Schatzschnejder) osiadłych w Polsce pod koniec XVIII wieku, zaś matką – Teodora z Talikowskich.

Absolwent Gimnazjum Realnego w Łowiczu i Politechniki w Karlsruhe. Po pobycie w Niemczech przeniósł się do Warszawy, gdzie zarządzał kilkoma przedsiębiorstwami (m.in. "Biura technicznego Breitkopf i Przanowski, d. Leon Jantzen").

W czasie I wojny był członkiem Komitetu Obywatelskiego Miasta stoł. Warszawy i Zarządu Miasta Warszawy, kierował Sekcją Żywnościową. Zaangażował się także w działalność polityczną w ramach Międzypartyjnego Koła Politycznego. Był członkiem Polskiej Partii Postępowej. 7 grudnia 1917 wszedł do rządu Jana Kucharzewskiego jako minister aprowizacji. Ustąpił ze stanowiska wraz z całym gabinetem, w proteście przeciw pokojowi brzeskiemu.

Państwowy Instytut Robót Ręcznych (PIRR) – instytucja kształcenia nauczycieli powstała na bazie kursów organizowanych od 1915 roku w Szkole Rzemieślniczej im. Karola Szlenkiera. Założycielem kursów, a później Instytutu, był jego pierwszy dyrektor inż. Władysław Przanowski. Siedziba mieściła się w Warszawie przy przy ul. Górczewskiej 8, a po II wojnie światowej w Łodzi i Bielsku. Instytut istniał do 1950.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

W latach 1920-21 w rządzie Wincentego Witosa objął ministerstwo przemysłu i handlu. Jako zwolennik wolnego rynku zlikwidował działające wcześniej urzędy etatystyczne: węglowy, naftowy, zbożowy i inne. Nazywany był nawet papieżem polskiego liberalizmu.

W 1921 r. dla uczczenia zasług inż. Stefana Przanowskiego - ówczesnego ministra przemysłu i handlu w Kopalni Soli w Wieliczce jednej z grot solnych nadano nazwę - komora Przanowski.

Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych Spółka Akcyjna (PWPW S.A.) – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa, przedsiębiorstwo wpisane na listę spółek o istotnym znaczeniu dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa publicznego.

Międzypartyjne Koło Polityczne – organizacja polityczna utworzona z inicjatywy zwolenników Komitetu Narodowego Polskiego w październiku 1915. Koło działało do 1918 w Królestwie Polskim, luźno jednocząc ugrupowania burżuazyjne i stronnictwa pasywistyczne.

W czerwcu 1922 r. w czasie przesilenia rządowego desygnowany na premiera, gabinetu nie stworzył, gdyż nie uzyskał poparcia Naczelnika Państwa - Józefa Piłsudskiego. W 1922 kandydował do Sejmu RP z listy Centrum Mieszczańskiego, nie uzyskał jednak mandatu (wobec słabego wyniku całej listy); Przanowski wycofał się z polityki i pozostał przy działalności gospodarczej.

Nowa Wieś Rzeczna – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie starogardzkim, w gminie Starogard Gdański na zachód od Starogardu Gdańskiego. Na zachód od Nowej Wsi Rzecznej znajduje się jezioro Staroleskie.

Władysław Przanowski (ur. 21 marca 1880 r. w Słupcy, zm. 4 lutego 1937 r. w Warszawie), polski inżynier, pedagog, twórca systemu nauczania prac ręcznych w polskich szkołach i kształcenia nauczycieli; założyciel i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie.

Przez wiele lat (1918-1930) był dyrektorem naczelnym, a następnie - od 1934 r. prezesem Rady Nadzorczej zakładów metalowych "Norblin, Bracia Buch i T. Werner" S.A. w Warszawie.

Zaliczano Przanowskiego do najbardziej wpływowych przemysłowców i działaczy gospodarczych; zachował niezależność od kapitału obcego; był członkiem rad nadzorczych wielu spółek przemysłowych i banków:

Banku Polskiego,

Banku Śląskiego,

Banku Dyskontowego,

Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych (prezes Rady),

Giełdy Pieniężnej w Warszawie,

Górnośląskich Zjednoczonych Hut "Królewska" i "Laura" w Katowicach.

Był członkiem władz Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów "Lewiatan" oraz Izby Przemysłowo-Handlowej w Warszawie.

Pierwszy rząd Wincentego Witosa (Rząd Obrony Narodowej, RON) – gabinet pod kierownictwem premiera Wincentego Witosa, utworzony 24 lipca 1920 roku przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego po ustąpieniu rządu Władysława Grabskiego. Rząd podał się do dymisji 13 września 1921 roku.

Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918 między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami Królestwem Bułgarii i imperium osmańskim, a Rosją bolszewicką.

Mieszkał w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich 36 ("Kamienica pod Gigantami"); w 1924 r. nabył majątek ziemski (ponad 600 ha), wraz z pałacem, w Nowej Wsi koło Starogardu Gdańskiego na Pomorzu.

W małżeństwie z Zofią z Grabowskich miał syna Wojciecha (1922-1962), inżyniera-mechanika, żołnierza Powstania Warszawskiego i córkę Izabelę Wasiak - polonistkę, nauczycielkę, wydawcę drugiego obiegu.

Pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 170 rząd 6); nagrobek ozdobiony płaskorzeźbą "Smutek" - autorstwa Leona Szacsznajdera.

Lewiatan, czyli Centralny Związek Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów. Organizacja wspierająca polski przemysł okresu międzywojennego. Założona przez Andrzeja Wierzbickiego. Skupiała wybitnych przemysłowców i ekonomistów (m.in.: Stefana Laurysiewicza, Stefana Przanowskiego, Czesława Klarnera, Antoniego Olszewskiego, Edwarda Natansona, T. Popowskiego, H. Grohmana, Leopolda Wellisza).

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Bibliografia

Polski słownik biograficzny (autor biogramu: Ryszard Szwoch);

Encyklopedia historii gospodarczej;

Encyklopedia Warszawy (suplement);

Słownik biograficzny techników polskich, tom 10 (autor biogramu: Józef Piłatowicz).

Linki zewnętrzne

fotografia Stefana Przanowskiego - autorstwa Benedykta Dorysa;

fotografia: Pierwsze posiedzenie gabinetu Jana Kucharzewskiego w listopadzie 1917 r., pierwszy od lewej: Stefan Przanowski;

Pogrzeb byłego ministra przemysłu i handlu Stefana Przanowskiego w Warszawie. Uroczystości na Cmentarzu Powązkowskim;

Wprost Online - Przemysław Waingertner; Taniec ze związanymi nogami;

informacja o przekazaniu przez Przanowskiego nieruchomosci w Starogardzie Gdańskim na cele charytatywne.