Steve Biko - Polski Serwis Naukowy

Steve Biko, właściwie Stephen Bantu Biko (ur. 18 grudnia 1946 w King William's Town w RPA, zm. 12 września 1977 w Pretorii) - pokojowy działacz ruchu przeciw apartheidowi w Republice Południowej Afryki.

Tak jak Frantz Fanon, Biko może być uznawany za osobę, która miała znaczący wpływ na rozwój koncepcji tzw. black-consciousness, jako rozwiązań problemów egzystencjalnych. Był zwolennikiem Fanona i Aimé Césaire, w przeciwieństwie do Nelsona Mandeli, który uchodzi za ucznia i zwolennika Gandhiego. Myśl Biko zbliżona jest do tej, jaką prezentowali Amilcar Cabral i Huey Newton. Zdaniem Biko, apartheid miał tak głęboki wpływ na świadomość czarnej populacji RPA, że czarni faktycznie zaczęli wierzyć w wyższość białej rasy.

Strajk głodowy, głodówka protestacyjna - forma strajku w którym protestujący, chcąc wymusić ustępstwa, decydują się nie przyjmować pokarmów, ale godzą się na opiekę lekarską. Ta forma strajku spotykana jest zarówno w przypadku protestów pracowniczych wobec kierownictwa firmy, jak również (rzadziej) w przypadkach, kiedy pewna grupa osób usiłuje wymóc na władzach państwowych korzystne dla siebie decyzje. Strajki głodowe zdarzają się również niekiedy w instytucjach takich jak więzienia, kiedy osadzeni domagają się poprawienia warunków odbywania kary, a także - bardzo rzadko - w koszarach, gdy odbywający zasadniczą służbę wojskową żołnierze decydują się na zbiorowy sprzeciw wobec swoich dowódców.

Apartheid (z języka afrikaans od apart = osobno i sufiksu -heid) – teoria głosząca konieczność osobnego rozwoju społeczności różnych ras, a także bazujący na tej teorii system polityczny panujący w Republice Południowej Afryki do połowy lat 90. XX wieku, oparty na segregacji rasowej.

Życiorys

Był trzecim dzieckiem w rodzinie. Ojciec, urzędnik, zmarł, gdy Steve miał 4 lata. Matka była sprzątaczką.

Z powodu zaangażowania politycznego został wydalony z Lovedale High School. Naukę kontynuował w liberalnej katolickiej szkole w Natalu, St. Francis College.

W 1965 roku poznał boksera amerykańskiego Rubina Cartera, którego oprowadzał po Johannesburgu, przed jego walką z lokalnym mistrzem Joem Ngidi. Nawiązała się między nimi krótka znajomość, która zakończyła się z momentem aresztowania Cartera. W lutym 1966 zdołał on jeszcze wspomóc Biko, przemycając broń w czasie podróży na kolejną walkę w RPA.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Cry Freedom - brytyjski film biograficzny w reżyserii Richarda Attenborough z 1987, opowiadający historię życia południowoafrykańskiego bojownika o równouprawnienie rdzennych mieszkańców RPA, Stevena Biko. Rolę Biko gra Denzel Washington.

W 1966 rozpoczął studia na University of Natal Medical School w Durbanie, gdzie poznał swojego mentora i przyjaciela Joshuę Mboya Dadę. Pierwotnie działał w wieloetnicznym National Union of South African Students. Odszedł z niej w 1968, po czym współtworzył South African Students' Organization (SASO), której został pierwszym przewodniczącym (1968). W 1972 r. został honorowym przewodniczącym Black People's Convention. W połowie tego samego roku został wydalony z uczelni. Jego aktywność została zauważona przez władze RPA, w rezultacie czego w marcu 1973 otrzymał zakaz przemawiania publicznego, przez co rozumiano także rozmowę z liczbą osób większą niż jedna. Nie można go też było cytować, ani w publikacjach, ani w rozmowach. Nie ograniczyło to jednak jego działalności. Nadal organizował zebrania i wydawał gazetkę Szczera rozmowa (ang. Frank Talk)

Soweto - zespół gmin miejskich w Republice Południowej Afryki, w prowincji Gauteng, w południowo-zachodniej części Johannesburga. Około 1,7 mln mieszkańców. (2008). Obecnie pełni głównie funkcje mieszkaniowe, głównie dla ludności murzyńskiej. Czwarte największe miasto kraju. Historia Soweto rozpoczęła się w 1904 roku, (wtedy Klipspruit) kiedy to spółka Ernst Oppenheimer zbudowała osiedle pracownicze dla robotników zatrudnionych w tutejszej kopalni. W krótkim czasie potem nastąpił gwałtowny przyrost liczby ludności gdyż apartheidowski rząd w Johannesburgu przeznaczył ten obszar na dzielnicę dla czarnych. W 1963 roku nastąpiło połączenie czterech okolicznych osiedli o podobnym charakterze w jedno miasto Soweto. Soweto jest dzisiaj symbolem walki o zniesienie apartheidu, w tym mieście zamieszkiwali popularni dziś działacze t.j. Nelson Mandela czy Desmond Tutu. Na pamiątkę masakry protestujących dzieci, dokonanej 16 czerwca 1976 przez policję, od 16 czerwca 1991 r. obchodzony jest w tym dniu Międzynarodowy Dzień Dziecka Afrykańskiego.

Denzel Hayes Washington, Jr. (ur. 28 grudnia 1954) – amerykański aktor, scenarzysta, reżyser i producent filmowy. Zdobywca dwóch Nagród Akademii Filmowej oraz trzech Złotych Globów.

Odegrał dużą rolę w organizacji protestów szkolnych w miejscowości Soweto (16 czerwca 1976), które miały na celu obronę nauki niektórych przedmiotów szkolnych w języku zulu. Strajk zakończył się masakrą protestujących.

Biko został aresztowany 18 sierpnia 1977 pod zarzutem terroryzmu (jego organizacja Black Consciousness była nazywana przez rząd RPA Black Nazi'), na podstawie ustawy o terroryzmie. Na jej podstawie od roku 1950 aresztowano ponad 40 000 czarnych. Biko, zgodnie z tym prawem, mógł być przetrzymywany w celi bez ograniczenia czasowego. Przez 24 dni był przesłuchiwany i torturowany (głodzony, bity, przywiązywany na cały dzień do kraty okiennej). 11 września, po utracie przytomności, został przewieziony samochodem do więzienia w Pretorii, gdzie następnego dnia zmarł.

Rubin Carter, znany również jako Hurricane - "huragan" (ur. 6 maja 1937 w Delawanna w hrabstwie Passaic w Stanach Zjednoczonych) – czarnoskóry bokser wagi średniej, oskarżony o potrójne morderstwo i skazany na karę dożywocia podczas kontrowersyjnego procesu w 1967 roku.

Frantz Fanon (ur. 20 lipca 1925, Martynika - zm. 6 grudnia 1961, Bethesda, Stany Zjednoczone) - wnuk czarnego niewolnika, lekarz psychiatra, pisarz i działacz polityczny. Być może jeden z najważniejszych XX-wiecznych myślicieli w kwestiach dekolonizacyjnych i psychopatologii kolonizacji. Jego prace inspirują antykolonialny ruch wyzwoleńczy od ponad czterech dekad.

Rząd RPA oświadczył, że przyczyną śmierci Biko był strajk głodowy, jednak sekcja zwłok wykazała śmierć z powodu uszkodzenia mózgu. Wieść o jego śmierci szybko rozeszła się po świecie, na jego pogrzeb zjechało wielu dziennikarzy, polityków i dyplomatów, także z Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych. Mimo że policja starała się, aby jak najmniej ludzi dostało się na pogrzeb Biko, stawiło się na nim ponad 15 000 ludzi. Sprawcy jego śmierci nie zostali nigdy skazani.

Natal - nieistniejąca od 1994 roku prowincja w Republice Południowej Afryki, utworzona przez Burów w 1839 jako Republika Natalii. Prezydentem republiki był Andries Pretorius. W 1842 Brytyjczycy podporządkowali sobie republikę, zaś w 1845 Natal został przekształcony w posiadłość kolonialną Wielkiej Brytanii. W 1994 Natal połączono z bantustanem KwaZulu w prowincję KwaZulu-Natal.

"Biko" – protest song brytyjskiego muzyka Petera Gabriela, traktujący o Stevenie Biko, południowoafrykańskim anty-apartheidowskim działaczu, zamordowanym przez policję w 1977 roku. Piosenka była zamieszczona na trzecim solowym albumie Gabriela – Peter Gabriel.

Upamiętnienie

Postać Biko została upamiętniona w licznych utworach muzycznych (Biko Petera Gabriela) i literackich, a także filmach.

Spośród tych ostatnich, znany jest film Richarda Attenborough Krzyk wolności z 1987, w którym rolę Biko gra Denzel Washington, nakręcony na podstawie książek Donalda Woodsa Biko oraz Asking for Trouble.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Steve'a Biko

Bibliografia

African Game Safari (pol.)