Na mapach: 53°24′30″N 2°08′58″W / 53.40833, -2.14944

Biblioteka w Stockport

Stockport – miasto w północno-zachodniej Anglii, położone w południowej części hrabstwa metropolitalnego Greater Manchester. Leży 9,8 km na południowy zachód od Manchesteru. Liczy ok. 136 tysięcy mieszkańców (2001).

Historycznie część hrabstwa Cheshire, Stockport w XVI w. był małym miastem położonym na południowym brzegu rzeki Mersey, znany z uprawy konopi i wyrobu sznurka. W XVIII w. miasto zyskało jedną z pierwszych w Zjednoczonym Królestwie zmechanizowanych fabryk jedwabiu. Jednak dominował przemysł bawełniany. Stockport był też centrum przemysłu kapeluszowego, w 1884 eksportując ponad 6 milionów kapeluszy rocznie. W grudniu 1997 zamknięto ostatnią wytwórnię kapeluszy. Historii kapelusznictwa poświęcone jest muzeum "Hat Works – the Museum of Hatting".

Od strony zachodniej dominującą budowlą jest wiadukt kolejowy. Wybudowany w latach 40. XIX w., 27-łukowy most nad rzeką Mersey doprowadza kolej z Manchesteru do Birmingham i Londynu. Wiadukt jest tłem wielu pejzaży namalowanych przez L.S. Lowry. Lowry był częstym gościem Stockport War Memorial Gallery na Greek Street, zwłaszcza w trakcie dorocznych wystaw malarstwa i rzeźby Stockport Art Guild.

Historia

Rzeka Tame (po lewej) i rzeka Goyt (po prawej) łączą się tworząc rzekę Mersey

Toponimia

Pierwsza wzmianka o Stockport była zanotowana jako "Stokeport" w 1170. Obecnie akceptowana etymologia to staroangielskie stoc, rynek, oraz port, wioska, sioło (a dokładniej osada wewnątrz majątku); oznaczająca wobec tego wiejski rynek. Starsze wyjaśnienia to: stock, stos, piętra lub zamek, oraz port, las; oznaczające leśny zamek. Zamek w nazwie prawdopodobnie odnosi się do Stockport Castle, XII-wiecznej rezydencji rycerskiej typu motte, o której pierwsza wzmianka pochodzi z 1173.

Stockport nigdy nie był portem rzecznym ani morskim. Rzeka Mersey nie nadaje się do żeglugi niczym większym od canoe. W centrum Stockport postawiono na rzece Mersey budynki, tworząc przepust, i ulokowano na niej główną ulicę handlową Merseyway.

Wczesna historia

Najwcześniejsze znamiona obecności człowieka w okolicy to mikrolity ludów zbieracko-łowieckich z okresu mezolitu (środkowego okresu epoki kamienia, ok. 8000–3500 pne.) oraz broń i narzędzia z okresu neolitu (nowy okres epoki kamienia, ok. 3500–2000 pne.). Pozostałości z wczesnej epoki brązu (2000–1200 pne.) to młoty kamienne, noże z krzemienia, siekiery z brązu oraz urny funeralne; wszystkie znalezione przez przypadek, nie w drodze systematycznych poszukiwań. Luka w datowaniu znalezionych przedmiotów przypada na na lata ok. 1200 pne a okresem rzymskim (tzn. po ok. 70 n.e.). Może to oznaczać że teren był niezamieszkały, być może z powodu niesprzyjającego klimatu.

Mało dowodów wskazuje na stacjonowanie wojsk rzymskich w Stockport, pomimo silnych przekonań mieszkańców. Uważa się, że drogi z Cheadle do Ardotalia (Melandra) oraz z Manchesteru do Buxton krzyżowały się w pobliżu centrum miasta. Być może było to w okolicach przeprawy (brodu) przez rzekę Mersey, która była już wyłożona chodnikiem w XVIII w., jednak nigdy nie udowodniono, że zrobili to Rzymianie. Hegginbotham donosi (w 1892) o odkryciu mozaik rzymskich na Castle Hill (rejon rynku w Stockport) pod koniec XVIII w., w czasie budowy fabryki, ale podkreśla, że opiera się jedynie na miejscowej legendzie; kamienie w tym rejonie nigdy nie zostały poddane datowaniu przy użyciu nowoczesnych metod. Jednakże w XVIII w. prawdopodobnie znajdywano tam rzymskie monety i ceramikę. Zbiór monet z lat 375–378 mógł zostać znaleziony na brzegu rzeki Mersey na Daw Bank; prawdopodobnie zakopano je tam ze względów bezpieczeństwa.

Sześć monet z okresu panowania anglosaskiego króla Edmunda (panował 939–946) i Eadreda (946–955) znaleziono w czasie orki w Reddish Green w 1789. Inna interpretacja (autorstwa Arrowsmith) uważa to za dowód osadnictwa w tamtych czasach, ale Morris uważa, że mógł to być "pojedynczy przypadek". Ten mały zbiór jest jedynym anglosaskim znaleziskiem w tym rejonie. Jednak etymologia Stoc-port sugeruje zamieszkanie.

Średniowiecze

Żadna część Stockport nie pojawia się w Domesday Book z 1086. Północna część Mersey należała do setni (ok. 100 domostw, germański system administracji opisany już w 98 n.e. przez Tacyta, do Cheshire wprowadzony przed podbojem Normandzkim) w rejonie Salford, która była słabo znana. Południowy rejon Mersey należał do setni Hamestan (Macclesfield). (Wspomniane są Cheadle, Bramhall, Bredbury, i Romiley, ale leżą one już za granicami miasta.) Opisana jest setnia Salford jako całość oraz Cheadle (itd.) za czasów Edwarda Wyznawcy (tzn. tuż przed inwazją Normanów) oraz w czasach współczesnych opisowi. Zmniejszenie ich wartości uważa się za dowód zniszczeń wojsk Wilhelma Zdobywcy w kampaniach znanych jako plądrowanie Północy. Pominięcie Stockport sugeruje tak dotkliwe zniszczenia, że nie było czego opisywać (zob. np. Husain).

Arrowsmith wywodzi z etymologii że Stockport mógł być rykiem związanym z większymi ziemiami, wobec czego nie byłby opisywany osobno. Anglosascy właściciele ziemscy w tym rejonie zostali pozbawieni ziemi, która przypadła nowym panom Normandzkim. Pierwszy przywilej miejski został nadany ok. 1220 i był jedyną podstawą działania władz w regionie przez 600 lat.

Zamek należący do Geoffrey'a de Costentin jest zapisany jako twierdza przeciwko Henrykowi II w latach 1172–3. Miejscowa legenda błędnie głosi, że Geoffrey był synem króla, Godfryd II Plantagenet, który był jednym z buntowników. Dent określa wielkość zamku na ok. 31 × 60 m, i uważa, że był podobny do zamków w Pontefract i Launceston. Zamek był prawdopodobnie w ruinie w połowie XVI w., i w 1642 postanowiono go zburzyć. Castle Hill, prawdopodobnie podstawa zamku, została zrównana w 1775 aby zrobić miejsce na fabrykę Warrena (patrz niżej). Pobliskie mury, kiedyś uważane za mury zamku lub mury miejskie, teraz uważa się za mur oporowy, zabezpieczający skarpę przed erozją.

Uprzemysłowienie

Wiadukt kolejowy w Stockport nad rzeką Mersey

Stockport był jednym z prototypowych miast fabrycznych (mill town). W początkach XVIII w. produkowany w Anglii jedwab nie był wystarczającej jakości, aby mógł być użyty jako osnowa tkanin. Odpowiedni wątek importowano z Włoch, gdzie był przędzony na maszynach napędzanych wodą. Ok. 1717 John Lombe pojechał do Włoch i skopiował projekt maszyny. Po powrocie opatentował ten projekt i rozpoczął produkcję w Derby. Kiedy Lombe próbował odnowić swoje prawa do patentu w 1732, pracownicy przędzalni z Manchesteru, Macclesfield, Leek i Stockport wystosowali petycję do parlamentu, aby patentu nie odnawiano. Lombe został spłacony, i w 1732 pierwsza fabryka jedwabiu napędzana wodą w Stockport (i pierwsza napędzana wodą fabryka w północno-zachodniej Anglii) została otwarta na rzece Mersey. Kolejne fabryki otwierano na pobliskich strumykach.

Tkactwo jedwabiu rozwijało się, i do 1769 przemysł ten zatrudniał 2000 ludzi. W 1772 nastąpiło załamanie, prawdopodobnie spowodowane tańszym importem z zagranicy; w późnych latach 70. XVIII w. przemysł ponownie zaczął się rozrastać. Cykliczne załamania i nawroty prosperity trwały przez cały okres tekstylny.

Zarówno dobre zaopatrzenie w wodę rzeczną (opisaną przez Rodgersa jako "zdecydowanie najlepsze ze wszystkich w nizinie" [Manchesteru]) jak i liczba pracowników fabryk pomogły Stockport wykorzystać swoje szanse w przetwórstwie bawełny pod koniec XVIII w. Fabryka Warrena na rynku była pierwsza. Siła pochodziła z koła podsiębiernego w głębokim szybie, zasilanym wodą doprowadzaną tunelem z rzeki Goyt. Pozycja na wysoko położonym gruncie, niezwykła dla fabryki napędzanej wodą, przyczyniła się do wczesnego upadku, ale pomysł doprowadzania wody tunelami się przyjął, i pod miastem wydrążono wiele tuneli doprowadzających wodę z rzeki Goyt do fabryk. W 1796 James Harrisson zbudował kanał łączący rzekę Tame z licznymi fabrykami na obszarze Park w rejonie Portwood, leżącym poza centrum miasta. Inne napędzane wodą fabryki wybudowano na rzece Mersey.

Produkcja kapeluszy datuje się w północnym Cheshire i południowo-wschodnim Lancashire od XVI w. W początkach XIX w. wzrosła liczba wytwórców kapeluszy w tym rejonie, którzy zyskali sobie wysoką reputację. Londyńska firma Miller Christy wykupiła lokalną firmę w 1826, co Arrowsmith określił jako 'punkt zwrotny'. W drugiej połowie XIX w. proces wyrobu kapeluszy zmechanizowano, i ta gałąź przemysłu zatrudniała teraz w Stockport największą liczbę pracowników; rejon ten, wraz z pobliskim Denton, był wiodącym ośrodkiem w kraju. Zaczęły powstawać firmy wytwarzające pokrewne produkty, jak formy do kapeluszy, lamówki, skóra.

Wybuch pierwszej wojny światowej położył kres handlowi z dalej położonymi miastami, co zachwiało lokalnym przemysłem i zmniejszyło jego znaczenie. Mimo to, w 1932 było zatrudnionych ponad 3000 pracowników, czyniąc wytwórstwo kapeluszy trzecim co do wielkości źródłem zatrudnienia, po przemyśle tekstylnym i inżynierii. Depresja lat 30. XX w. i zmiana mody znacznie zmniejszyły popyt na kapelusze, a istniejące zapotrzebowanie zaspokajały tańsze wełniane produkty np. z rejonu Luton. W latach 1966–7 wszystkie większe firmy połączyły się, tworząc Associated British Hat Manufacturers (Związek Brytyjskich Wytwórców Kapeluszy). Ostały się dwie niezależne wytwórnie: fabryki Christy i Wilsona (w Denton). Fabryka Wilsona upadła pierwsza, a następnie (w 1997) zamknięto wytwórnię Christy, kończąc tym samym 400 lat kapelusznictwa w regionie. Przemysłowi kapeluszowemu poświęcone jest jedyne w UK muzeum kapelusznictwa, Hat Works.

Od XVII w. Stockport był centrum przemysłu kapeluszowego i następnie jedwabniczego. Gwałtowny rozwój Stockport przypadł na czasy Rewolucji przemysłowej, zwłaszcza wytwórstwo bawełny. Potem jednak nastąpił upadek, i XIX-wieczny filozof Friedrich Engels stwierził w 1844, że Stockport był "znany jako jeden z najbardziej mrocznych, zadymionych dziur w całym okręgu przemysłowym" ("renowned as one of the duskiest, smokiest holes in the whole of the industrial area"). Miasto było połączone z krajową siecią kanałów poprzez 8 km odgałęzienie w kierunku Stockport kanału Ashton Canal otwartego w 1797, czynnego do lat 30. XX w. Obecnie jest on w większości zasypany, jednak istnieją starania, aby otworzyć go dla celów turystycznych.

Współczesność

Z początkiem XX w. Stockport przestał być uzależniony od przemysłu bawełnianego i stał się bardziej różnorodny. Muzeum Kapeluszy, schrony przeciwlotnicze z II wojny światowej, późnośredniowieczny dom handlowy na 700-letnim rynku stanowią atrakcje turystyczne.

Stockport leży na trasie samolotów podchodzących do lądowania do pobliskiego lotniska Manchester Airport. 4 czerwca 1967 miała miejsce katastrofa lotnicza, w której samolot British Midland Airways C-4 Argonaut rozbił się w rejonie Hopes Carr, powodując śmierć 72 spośród 84 pasażerów i załogi. 12 osób zostało uratowanych z płonącego samolotu przez przechodniów i policję, zanim w ciągu kilku minut cały wrak objęły płomienie, zabijając pozostałych pasażerów. Katastrofa ta zajmuje czwarte miejsce jako najgorsze wydarzenie w historii brytyjskiego lotnictwa.

W ostatnich latach Stockport Metropolitan Borough Council rozpoczął ambitny plan rewitalizacji pod nazwą Future Stockport (Przyszły Stockport). Plan zakłada przyciągnięcie ponad 3,000 rezydentów do centrum miasta, i ożywienie jego rynku mieszkalnego i handlowego, podobnie jak w Manchesterze. Wiele dawnych rejonów przemysłowych w centrum miasta będzie przeznaczonych pod nowe inwestycje mieszkalne i handlowe.

Administracja

Stockport Town Hall (Ratusz)

Historia administracyjna

Municipal Corporations Act 1835 (ustawa o korporacjach miejskich z 1835) ustanowiła Stockport municipal borough (gminą miejską) złożoną z sześciu wards (rejonów) z radą złożoną z 14 Aldermen (radnych miejskich) i 42 Councillors (kanclerzy). W 1888 status został podniesiony do County Borough (hrabstwo), o nazwie County Borough of Stockport. Od 1972 Stockport jest miastem partnerskim dla Béziers we Francji. W 1974, na mocy ustawy Local Government Act 1972 Stockport połączył się z sąsiadującymi dystryktami tworząc Metropolitan Borough of Stockport (dystrykt metropolitalny Stockport) w hrabstwie metropolitalnym Greater Manchester.

W 1986 roku, w wyniku likwidacji rad w hrabstwach metropolitalnych, pełnię władzy sprawowanej dotychczas przez Greater Manchester County Council przejęła rada dystryktu (Stockport Metropolitan Borough Council).

Stockport wystąpił o status city w 2011, decyzja ma zapaść w 2012.

Reprezentacja w Parlamencie

Są cztery jednostki parlamentarne w Stockport Metropolitan Borough: Stockport, Cheadle, Hazel Grove, oraz Denton i Reddish. Stockport był reprezentowany przez przedstawicielkę Partii Pracy MP Ann Coffey (od 1992); Marka Huntera z Cheadle ze strony Liberalnych Demokratów (od 2005); i Andrew Stunella (Liberalni Demokraci) MP z Hazel Grove (od 1997). Denton i Reddish reprezentuje Andrew Gwynne.

Geografia

Położony na Na mapach: 53°24′30″N 2°08′58″W / 53.40833, -2.14944 (53.408°, -2.149°), 253 km na północny zachód od Londynu, Stockport leży na wyżynie, 9,8 km na południowy wschód od centrum Manchesteru, w dorzeczu rzek Goyt i Tame, tworzących rzekę Mersey. Graniczy z City of Manchester.

czytaj dalej: [2], [3]