Strawienie - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy procesu biologicznego. Zapoznaj się również z: trawienie metali.

Trawienie pokarmu – złożony proces enzymatycznej hydrolizy wielkocząsteczkowych związków chemicznych w prostsze, w celu ich wchłonięcia i przyswojenia przez organizm. W zdecydowanej większości trawienie jest charakterystyczne dla zwierząt (wyjątkiem jest muchołówka – owadożerna roślina).

Parzydełkowce (Cnidaria, od gr. knide – pokrzywa) – typ dwuwarstwowych, wodnych, osiadłych lub pływających zwierząt tkankowych o promienistej symetrii ciała (Radiata), charakteryzujących się obecnością knidoblastów, z których powstają komórki parzydełkowe nazywane knidami, stąd naukowa nazwa typu Cnidaria. Tradycyjnie zaliczane były do jamochłonów, a wcześniej do roślin. Żyją samotnie lub tworzą kolonie. Osobniki dorosłe występują w postaci polipa lub meduzy. Osiągają rozmiary od kilku milimetrów do 2 m wysokości lub średnicy. Odżywiają się innymi zwierzętami. Grupa ta obejmuje około 9000 szeroko rozprzestrzenionych gatunków zamieszkujących wyłącznie środowiska wodne, przede wszystkim czyste i dobrze natlenione wody słone. Należą do nich silnie parzące kostkowce, kolonijne stułbiopławy, krążkopławy oraz koralowce, a wśród nich ukwiały i rafotwórcze korale madreporowe. Kilka gatunków jest pasożytami zwierząt wodnych. Zwierzęta te mają niewielkie znaczenie gospodarcze. W faunie Polski (w polskiej strefie Bałtyku) odnotowano 30 gatunków, w tym 26 stułbiopławów.

Gąbki (Porifera) – typ prymitywnych, beztkankowych zwierząt wyłącznie wodnych (najczęściej morskich), osiadłych, zwykle kolonijnych, o nieregularnym i najczęściej zmiennym kształcie. Gąbki należą do najstarszych organizmów wielokomórkowych – zbliżone do nich formy występowały już 1,8 mld lat temu. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości prekambryjskich, datowanych na 600 mln lat (gąbki krzemionkowe) oraz kambryjskich (gąbki pospolite i wapienne). Typ obejmuje około 9 tysięcy poznanych dotąd gatunków, z czego tylko 150 żyje w wodach słodkich.

Sposoby trawienia

W zależności od tego, gdzie i w jaki sposób odbywa się trawienie, proces ten można podzielić na:

Trawienie zewnątrzkomórkowe (pozakomórkowe) – występuje np. u ssaków (w tym również u człowieka). Proces ten odbywa się w świetle przewodu pokarmowego. Po zhydrolizowaniu złożonych związków chemicznych zawartych w pokarmie do małych cząsteczek, następuje ich wchłanianie. Sposób ten umożliwił przystosowanie się (adaptację) przewodu pokarmowego do trawienia różnego rodzaju pokarmu oraz wyspecjalizowanie się gruczołów trawiennych, wytwarzających określone enzymy trawienne.

Trawienie pozajelitowe – szczególny rodzaj trawienia pozakomórkowego, które odbywa się poza ciałem zwierzęcia. Sposób ten występuje u drapieżnych bezkręgowców (np. u pajęczaków). Polega ono na tym, iż zwierzę oblewa ciało zdobyczy sokami trawiennymi (lub wprowadza je do jego wnętrza). Metoda ta pozwala drapieżnikom zjadać ofiary niewiele mniejsze od siebie.

Trawienie wewnątrzkomórkowe – najstarszy ewolucyjnie i zarazem najprostszy sposób trawienia. Występuje u pierwotniaków, gąbek, a także większości parzydełkowców i płazińców. Proces ten odbywa się w wodniczkach pokarmowych przy udziale enzymów lizosomalnych. Pokarm pobierany jest do komórki na zasadzie endocytozy.

Trawienie kontaktowe (przyścienne, błonowe) – końcowe trawienie odbywające się przy udziale enzymów mikrokosmków. Powstałe w tym procesie monomery (monosacharydy, aminokwasy, kwasy tłuszczowe i glicerol) są bezpośrednio wchłaniane przez enterocyty.

Trawienie bakteryjne – rodzaj trawienia, który odbywa się dzięki enzymom wytwarzanym przez symbiotyczne bakterie (np. pałeczka okrężnicy) żyjące w przewodzie pokarmowym zwierząt roślinożernych.

Trawienie u człowieka

Osobny artykuł: Trawienie u człowieka.

W procesie trawienia zaangażowanych jest wiele mechanizmów i układów (hormonalny, autonomiczny układ nerwowy), które w skoordynowany sposób doprowadzają do rozbicia składników pokarmowych do postaci, która będzie zdolna do wchłaniania w przewodzie pokarmowym. Dzieje się to za sprawą enzymów trawiennych.

Enterocyty - komórki jelita cienkiego, budujące nabłonek błony śluzowej jelita razem z komórkami kubkowymi oraz komórkami endokrynowymi. Enterocyty są to komórki podłużne, pokrywa je od strony światła jelita rąbek szczoteczkowy, jądra komórkowe są umieszczone w podstawnej części komórki, poszczególne enterocyty łączą się obwódkami zamykającymi. Enterocyty biorą udział w procesie wchłaniania z jelita cienkiego do krwi, za pomocą rąbka szczoteczkowego pobierają substancje ze światła jelita i oddają do naczyń krwionośnych oraz limfatycznych, które znajdują się pod nabłonkiem.

Hydroliza - reakcja chemiczna polegająca na rozpadzie cząsteczek związku chemicznego na dwa lub więcej mniejszych fragmentów w reakcji z wodą lub parą wodną. W przypadku soli jonowych przez hydrolizę rozumie się zbiór wtórnych reakcji jonów powstałych w wyniku solwolizy tej soli, które niekiedy prowadzą do zmiany pH środowiska.

Bibliografia

Trawienie. W: Barbara Bukała: BIOLOGIA - Fizjologia zwierząt z elementami fizjologii człowieka. Kraków: Wydawnictwo Szkolne OMEGA, 2005, s. 160-161. ISBN 83-7267-192-3.

Linki zewnętrzne

Zobacz hasło trawienie w Wikisłowniku

Trawienie (ang.).

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Hormony w organizmach żywych pełnią rolę regulacyjną, będąc ważnym mechanizmem homeostazy. Wraz z układem nerwowym i regulacją na poziomie tkankowym, układ hormonalny (układ dokrewny) stanowi niezbędny mechanizm przystosowawczy do zmieniających się warunków środowiska zewnętrznego i wewnętrznego.

Układ pokarmowy (łac.systema digestorium) – system połączonych funkcjonalnie narządów służących zapewnieniu dostarczania organizmowi odpowiedniej ilości wody i składników odżywczych.