Strojenie instrumentów muzycznych - Polski Serwis Naukowy

Przybory do strojenia pianin i fortepianów; od lewej: kamerton, klin do tłumienia niestrojonych strun, klucz

Strojenie fortepianu z użyciem elektronicznego miernika częstotliwości

Strojenie organów

Strojenie instrumentów muzycznych – regulacja wysokości dźwięków wytwarzanych przez instrument muzyczny, w celu zapewnienia wzajemnej zgodności harmonicznej interwałów pomiędzy dźwiękami w obrębie tego instrumentu oraz w celu uzyskania zgodności z innymi instrumentami przeznaczonymi do wspólnej gry w zespole instrumentalnym (np. orkiestrze).

Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie (daw. Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina w Warszawie, jeszcze wcześniej Konserwatorium Muzyczne w Warszawie) - najstarsza i największa uczelnia muzyczna w Polsce, a także jedna z najstarszych w Europie. Mieści się w Warszawie.

Membranofony (instrumenty perkusyjne membranowe) – grupa instrumentów muzycznych w systematyce instrumentologicznej Curta Sachsa, w których źródłem dźwięku jest drgająca membrana (wibrafon), wykonana zazwyczaj ze skóry lub błony, tworząca jedną z części instrumentu. Jej wibracja pobudzana jest uderzeniem pałką, szczotką lub dłonią. Membrana rozpięta jest na cylindrycznym, stożkowym lub innym podobnym korpusie, który jest zarazem pudłem rezonansowym instrumentu.

Mechanizmy strojenia

W zależności od typu instrumentu w klasyfikacji naukowej Hornbostela-Sachsa, stosuje się rozmaite mechanizmy zmiany wysokości dźwięku:

Strojenie chordofonów odbywa się poprzez zmianę długości lub siły naciągu strun.

Strojenie aerofonów polega na regulacji długości piszczałki i ewentualnej wymianie stroika.

Strojenie idiofonów w ograniczonym zakresie może polegać na przesuwaniu ruchomych obciążników wpływających na rozkład masy drgających elementów instrumentu (wibratorów). Część instrumentów otrzymuje jedynie strój fabryczny, bez możliwości późniejszego przestrojenia.

Z uwagi na charakter dźwięku membranofonów (brak wyraźnego szeregu harmonicznego) stroi się tylko niektóre z nich, np. kotły. Zmiana wysokości dźwięku odbywa się poprzez zmianę naciągu membrany.

Elektrofony (a zwłaszcza syntezatory) są instrumentami, których łatwe przestrojenie w dowolnym zakresie wymaga jedynie przestrojenia lub przeprogramowania określonego układu elektronicznego.

Istnieją również instrumenty o specyficznym tylko dla nich systemie strojenia: anielskie organy, formalnie należące do idiofonów pocieranych, przestrajane są przez nalewanie wody do kieliszków. Instrumentem wymykającym się z powyższej klasyfikacji i zarazem trudnym do nastrojenia jest akordeon - jego strojenie, podobnie jak w przypadku innych instrumentów zawierających wiele stroików przelotowych, wymaga specjalnej aparatury, współcześnie najczęściej elektronicznej.

Akordeon (fr. Accordéon) – instrument muzyczny zaliczany do grupy aerofonów bądź idiofonów dętych (patrz niżej). Jest rodzajem harmonii, opartym na stroikach przelotowych. Prąd powietrza, zagęszczony przez ręcznie poruszany miech, wywołuje dźwięk, wprawiając w drganie stroik. Początkowo działał przy użyciu miechów nożnych, które z czasem zostały zastąpione przez miech ręczny. Instrument ten z prawej strony ma klawiaturę klawiszową (lub guziki w przypadku akordeonu guzikowego), a z lewej guziki (dźwięki basowe, akordy oraz – choć nie zawsze – specjalny manuał melodyczny zwany barytonem).

Harmonia — jedna z dyscyplin teoretycznych, stanowiąca wspólnie z Kontrapunktem, Nauką o formach muzycznych oraz Instrumentoznawstem kanon wykształcenia muzycznego. Harmonia jest nauką o łączeniu akordów.

Dźwięk wzorcowy

W celu dostrojenia instrumentu do określonej bezwzględnej wysokości dźwięku używa się źródeł dźwięku wzorcowego, na przykład kamertonów. Klasyczny kamerton jest źródłem dźwięku a (a razkreślne) o częstotliwości 440 Hz. Podczas wzajemnego strojenia instrumentów, rolę źródła dźwięku wzorcowego pełni ten instrument, którego przestrojenie jest najbardziej czasochłonne, oraz charakteryzujący się dużą stabilnością stroju (długo "trzymający" strój), na przykład fortepian lub (najlepiej) organy.

Struna – źródło dźwięku (wibrator) w chordofonach (instrumentach strunowych). Struny mogą być wykonane z metalu, tworzywa sztucznego (przeważnie nylon), lub jelit (w muzyce dawnej).

Słuch – zmysł umożliwiający odbieranie (percepcję) fal dźwiękowych. Narządy słuchu nazywa się uszami. Słuch jest wykorzystywany przez organizmy żywe do komunikacji oraz rozpoznawania otoczenia.

W uzyskaniu wzajemnej zgodności dźwięków pomocny jest nie tylko dobry słuch muzyczny, ale także wykorzystanie praw i zjawisk fizycznych dotyczących akustyki: przykładem może być wykorzystanie dudnień do wyrównania tonów podstawowych dwóch dźwięków, lub ich określonych alikwotów. Współcześnie do strojenia instrumentów wykorzystuje się także aparaturę elektroniczną.

Fala akustyczna – to rozchodzące się w ośrodku zaburzenie gęstości (i ciśnienia) w postaci fali podłużnej, któremu towarzyszą drgania cząsteczek ośrodka.

Idiofony (instrumenty muzyczne samobrzmiące) – grupa instrumentów muzycznych w systematyce instrumentologicznej Curta Sachsa, w których wibratorem (źródłem dźwięku) jest ciało stałe mające niezmienną, naturalną sprężystość.

Zobacz też

strój muzyczny

strojenie flażoletami

transpozycja

skale instrumentów muzycznych

Przypisy

Encyklopedia muzyki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006. ISBN 978-83-01-13410-5.
Richard Cole, Ed Schwartz: Comprehensive Table of Musical Instrument Classifications (ang.). W: Virginia Tech Multimedia Music Dictionary [on-line]. [dostęp 26 listopada 2009].
Artykuł o harmonikach szklanych i anielskich organach
Część instrumentoznawców zalicza akordeon do aerofonów wolnych, pozostali do idiofonów (zob. akordeon)
Zarys historii akordeonu
Jerzy Łukasiewicz [1]: Współczesne metody i organizacja procesu strojenia akordeonów [2]. Warszawa: Akademia Muzyczna im. Fryderyka Chopina, 1996.

Bibliografia

Mieczysław Drobner: Instrumentoznawstwo i akustyka. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1997. ISBN 83-224-0469-7.

Kocioł – instrument perkusyjny z rodziny membranofonów. Składa się z błony zwanej membraną rozpiętej ponad korpusem zwyczajowo wykonanym z miedzi o kształcie misy. Muzyk grający na kotłach (kotlista) wydobywa z nich dźwięk uderzając w naciąg instrumentu odpowiednią pałką z wykończeniem filcowym. Odwrotnie niż w większości bębnów, kotły wydają dźwięk o określonej wysokości, możliwe jest zatem ich strojenie. Z formy instrumentu wojskowego kotły wyewoluowały do postaci nieodzownego elementu orkiestry symfonicznej już w XVIII wieku. Dziś wykorzystują je nie tylko orkiestry symfoniczne i marszowe, ale również zespoły rockowe.

Chordofony , strunowe instrumenty muzyczne - grupa instrumentów muzycznych w systematyce instrumentologicznej opracowanej przez Curta Sachsa oraz Ericha M. von Hornbostela, w których wibratorem (źródłem dźwięku) jest drgająca struna.