Stronnictwo Demokratyczne - Polski Serwis Naukowy

Tablica upamiętniająca 190. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, umieszczona przez łódzkich członków Stronnictwa Demokratycznego w maju 1981. Ulica Piotrkowska 99, Łódź

Stronnictwo Demokratyczne (SD) – polska centrowa partia polityczna założona 15 kwietnia 1939. W okresie II wojny światowej działała w ramach Polski Walczącej. W okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej partia sojusznicza wobec PZPR i posiadająca w każdej kadencji kilkudziesięciu przedstawicieli w Sejmie. W okresie III RP niewielkie ugrupowanie startujące z list różnych komitetów wyborczych, posiadające pojedynczych przedstawicieli w Sejmie.

Senat Rzeczypospolitej Polskiej – organ władzy ustawodawczej, druga izba polskiego parlamentu. Składa się ze 100 senatorów wybieranych w wyborach powszechnych w jednomandatowych okręgach wyborczych na czteroletnią kadencję, rozpoczynającą się i kończącą wraz z kadencją Sejmu (jeśli kadencja Sejmu zostanie skrócona, skróceniu ulega także kadencja Senatu). W przypadku wygaśnięcia mandatu Prezydent RP zarządza wybory uzupełniające.
Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska partia polityczna zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001), założona na fali popularności uzyskanej przez Lecha Kaczyńskiego podczas pełnienia przez niego funkcji ministra sprawiedliwości (od czerwca 2000 do lipca 2001). Działacze PiS starszej generacji wywodzą się w większości ze środowisk dawnej AWS (PC, SKL i ZChN) oraz ROP.

Początki działalności

Stronnictwo Demokratyczne uznaje za swój początek rok 1937, kiedy w Warszawie, potem w Krakowie, Łodzi, Lwowie, Wilnie, Katowicach, Sosnowcu, Bielsku, Poznaniu, Kaliszu, Gdyni i innych mniejszych miastach II Rzeczypospolitej powstawały Kluby Demokratyczne, które pod koniec 1937 stworzyły niezależny społecznie ruch demokratyczny. Program tych klubów został wyrażony w tzw. "małej deklaracji demokratycznej". Został on przyjęty 16 października 1937 na konstytucyjnym zebraniu Klubu Demokratycznego w Warszawie. Program ten nadawał klubowi opozycyjny charakter przeciwko rządowi sanacyjnemu. Kluby te opowiedziały się wówczas przeciwko tendencjom totalitarnym i nacjonalistycznym.

Saska Kępa – część Warszawy położona na prawym brzegu Wisły. Urzędowo (oraz w rejestrze TERYT) ma status "części miasta", natomiast potocznie jest określana jako dzielnica. Saska Kępa równocześnie ma status osiedla rozumianego jako jednostki pomocnicze niższego rzędu z własnym samorządem. Pod względem administracyjnym stanowi część Pragi Południe. Sąsiaduje z Parkiem Skaryszewskim, Kamionkiem, Grochowem i Gocławiem. Na jej obszarze znajduje się geometryczny środek miasta. Część Saskiej Kępy jest wpisana do wojewódzkiego rejestru zabytków jako strefa ochrony konserwatorskiej (nr rej. 942-A z 2 kwietnia 1979 r.).
Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.

Antydemokratyczna polityka sanacji oraz zagrożenia wynikające ze strony hitlerowskich Niemiec przyczyniły się do przyspieszenia decyzji o utworzeniu nowej partii politycznej, reprezentującej na scenie politycznej inteligencję demokratyczną.

Powstanie SD

Decyzja o powołaniu Stronnictwa Demokratycznego zapadła 12 czerwca 1938 na Zjeździe Klubów Demokratycznych we Lwowie (działających od 18 września 1937 wśród inteligencji i drobnych przedsiębiorców), natomiast I Kongres SD odbył się 15–16 kwietnia 1939 w Warszawie.

15 kwietnia 1939, podczas Ogólnopolskiego Zjazdu Założycielskiego (I Kongresu SD), w programie partii zapisano m.in. plan uzdrowienia i rozwoju gospodarki (gospodarka planowa, swoboda działania związków zawodowych, nacjonalizacja głównych działów przemysłu, reforma rolna) i podniesienie poziomu edukacji. Występowano przeciwko koncepcjom nacjonalistycznym i totalitarnym, jak również przeciw autorytarnej sanacji. Postulowano również modernizację armii oraz rozbudowę potencjału wojennego. Na czele partii stanęli Mieczysław Michałowicz i Mikołaj Kwaśniewski.

Wybory parlamentarne w Polsce w 2011 roku – wybory do Sejmu i Senatu, zarządzone 4 sierpnia 2011 przez prezydenta RP Bronisława Komorowskiego na 9 października 2011 roku. Wybory odbyły się według zasad wprowadzonych przez kodeks wyborczy z 5 stycznia 2011.
Polska Jest Najważniejsza (PJN) – polska centroprawicowa partia polityczna założona 12 grudnia 2010, zarejestrowana 17 marca 2011. Posiada klub parlamentarny (w Sejmie VI kadencji i Senacie VII kadencji) oraz reprezentację w Parlamencie Europejskim. Ugrupowanie tworzą w większości byli politycy Prawa i Sprawiedliwości, częściowo również Platformy Obywatelskiej. Przy partii działa także "Stowarzyszenie Obywatelskie Polska Jest Najważniejsza", zarejestrowane w kwietniu 2011.

Okres II wojny światowej

W czasie II wojny światowej członkowie stronnictwa weszli w struktury Polski Walczącej pod kryptonimem Prostokąt. Wydawali między innymi pisma: "Myśl Społeczno-Polityczna", "Dziennik Polski", "Polska Walcząca" i 'Nowe Drogi". W 1942, głównie z inicjatywy działaczy SD, powołano Główną Radę Pomocy Żydom "Żegota" oraz Społeczną Organizację Samoobrony.

Jan Stanisław Janowski (ur. 20 czerwca 1928 w Kielcach, zm. 3 kwietnia 1998 w Krakowie) – polski inżynier metalurg, polityk, przewodniczący Stronnictwa Demokratycznego (1993–1998), wicepremier w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, poseł na Sejm PRL VII, VIII i IX kadencji (1976–1989) oraz na Sejm kontraktowy (1989–1991).
Polska Partia Robotnicza (PPR) – polska partia polityczna, utworzona 5 stycznia 1942 w Warszawie z inicjatywy przybyłych z ZSRR polskich komunistów z tzw. Grupy Inicjatywnej (zrzuconych przez lotnictwo radzieckie na spadochronach 28 grudnia 1941 w okolicach Wiązowny [1]), poprzez połączenie kilku spośród istniejących konspiracyjnych grup komunistycznych (m.in. Młot i Sierp, Stowarzyszenie Przyjaciół Związku Radzieckiego i Rewolucyjne Rady Robotniczo-Chłopskie) w Związek Walki Wyzwoleńczej (ZWW) i grupy Proletariusz. ZWW, utworzony we wrześniu 1941, był najsilniejszą z przedpeperowskich konspiracyjnych organizacji komunistycznych. Szkoleniem aktywistów PPR tworzących Grupę Inicjatywną m.in. w specjalnym ośrodku w miejscowości Puszkino pod Moskwą, zajmował się Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych (NKWD), badania historyków przeprowadzane po 1989 wykazały, iż wielu z nich było agentami NKWD.

W 1943 doszło do sporów wewnątrz kierownictwa SD, w wyniku czego wyłoniły się: Stronnictwo Demokratyczne, uznające Rząd RP na uchodźstwie i komunizujące Stronnictwo Polskiej Demokracji pod przewodnictwem Romualda Millera. Stronnictwo Demokratyczne uznawało Polskie Państwo Podziemne i wspólnie z Polską Niepodległą, Związkiem Wolnej Polski, Polską Walczącą, Zjednoczeniem Robotników Polskich oraz Unią Związków Zawodowych Pracowników Umysłowych tworzyło Zjednoczenie Demokratyczne, będące częścią składową Rady Jedności Narodowej.

Rada Jedności Narodowej – reprezentacja polityczna Polskiego Państwa Podziemnego powstała z 8 stycznia na 9 stycznia 1944 w wyniku przekształcenia Krajowej Reprezentacji Politycznej, funkcjonująca do 1 lipca 1945.
Czechosłowacka Partia Socjalistyczna (czes. Československá Strana Socialistická, ČSS) – czechosłowacka partia polityczna działająca w Czechach i na Morawach w latach 1948–1990 jako część składowa Bloku Demokratycznego i Frontu Narodowego.

Zjednoczenie Demokratyczne wydawało "Nowy Dzień" i "Głos Wolny Wolność Ubezpieczający". W 1945 Eugeniusz Czarnowski i Stanisław Michałowski zostali aresztowani przez NKWD, a następnie wywiezieni do Moskwy i sądzeni w procesie moskiewskim.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)