Stronnictwo Polityki Realnej - przedwojenne

Stronnictwo Polityki Realnej – utworzone formalnie 18 października 1905 w Warszawie ugrupowanie klasyfikowane jako konserwatywne, chociaż sami działacze określali partię jako konserwatywno-liberalną. Uprawiała politykę gabinetową. Pismami wyrażającymi poglądy realistów były tygodnik "Kraj" oraz dziennik "Słowo".

Konserwatywny liberalizm – postawa, której autorem był badacz amerykańskiej demokracji, Alexis de Tocqueville.[potrzebne źródło] Starał się on połączyć przywiązanie do idei wolności, reform wolnorynkowych z krytyczną oceną kultury demokratycznego społeczeństwa i zasad etyki.

Narodowa Demokracja lub ruch narodowy (popularna nazwa endecja od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.

Zrodziła się z ugrupowań ugodowych, próbujących podjąć dialog z państwem i społeczeństwem rosyjskim i uzyskać ugodę z nimi. Stosowała metodę "drobnych kroczków" w celu osiągnięcia swych postulatów. W konflikcie pomiędzy wolą narodu a jego interesem zawsze stawali po stronie interesu.

Rada Regencyjna Królestwa Polskiego – kolegialny organ mający oficjalnie sprawować władzę zwierzchnią nad zależnym od obu państw centralnych Królestwem Polskim (aktu 5 listopada), zaakceptowany 12 września 1917 roku przez Cesarstwo Niemieckie i Austro-Węgry, okupantów Królestwa. Powstała na podstawie patentu w sprawie władzy państwowej w Królestwie Polskim opublikowanego 15 września 1917.

Słowo – konserwatywny dziennik informacyjno-polityczny wydawany w latach 1882-1919 w Warszawie. Do 1887 r. był redagowany przez Henryka Sienkiewicza, który opublikował w nim między innymi Trylogię (Ogniem i mieczem w latach 1883-1884 i Pana Wołodyjowskiego w latach 1887-1888 jako pierwodruki oraz Potop w latach 1884-1886 prawie równocześnie z pierwodrukiem wydanym w Krakowie). Jednym z korespondentów był działacz pracy organicznej Michał Mosiołek. Po 1905 r. dziennik był redagowany przez organ Stronnictwa Polityki Realnej.

Partia elitarna, skupiająca ludzi sprawujących często kierownicze funkcje w polityce, gospodarce, na polu moralnym, religijnym i intelektualnym. Mimo swej elitarności była pozbawiona w szerokim społeczeństwie prestiżu i akceptacji, na co wpływała jej kolaboracja z carską tajną policją. Realiści starali się pogodzić w swoim programie idee konserwatywne i umiarkowanie postępowe. Głosili potrzebę ciągłego i ewolucyjnego postępu, konieczności poprawy bytu wszystkich klas i warstw społecznych. Charakter partii najlepiej oddają słowa jej członka. Ludomira Grendyszyńskiego: jesteśmy realistami, bo stoimy na realnym gruncie stosunków wytworzonych przez dzieje i dążymy do zmiany, do naprawy, do polepszenia tych stosunków, do szczęścia i rozwoju naszego narodu - za pomocą realnych środków politycznych. Jesteśmy zachowawcami tylko w tym rozumieniu, że nie możemy odstąpić os podstawowych zasad ładu społecznego, jesteśmy liberałami i postępowcami, gdy chodzi o wielkie idee wolności, tolerancji i humanizmu, gdy chodzi o pełnię swobód ludzkich i praw narodowych."

Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (SND) – ugrupowanie polityczne o charakterze narodowym utworzone w 1897, będące legalnym przedstawicielstwem ruchu narodowo-demokratycznego, na którego czele stanął Roman Dmowski.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Do I Rady Państwa w Cesarstwie Rosyjskim, w 1906 roku z ramienia partii zostali wybrani Leopold Julian Kronenberg, Józef Ostrowski i Eustachy Dobiecki.

W 1907 w wyborach do II Dumy wraz ze Stronnictwem Narodowo-Demokratycznym tworzyło Centralną Komisję Wyborczą. Do II Dumy zostali wybrani z ramienia partii Henryk Dembiński i Henryk Potocki. W tym czasie wystąpiło zbliżenie między SPR a endecji

W I wojnie światowej poparło Radę Regencyjną.

Kraj - polski tygodnik społeczno-polityczny o charakterze konserwatywnym wydawany w latach 1882–1909 w Petersburgu. Jego założycielami i redaktorami byli Włodzimierz Spasowicz i Erazm Piltz (redaktor do 1906). Wsparcia finansowego udzielał mu m.in. Hipolit Wawelberg. Kraj osiągał duży nakład i miał ogólnopolski zasięg. Czytany był przede wszystkim w zaborze rosyjskim, gdzie kształtował tzw. politykę ugody polskich kręgów konserwatywnych z caratem. Z tygodnikiem współpracowali m.in. Marian Zdziechowski i Henryk Sienkiewicz.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Nie posiadające charakteru masowego i demagogicznego, mające za to piętno ugodowców Stronnictwo Polityki Realnej przestało istnieć w marcu 1923 roku. Część jego członków wybrało później przynależność do endecji, część przeszło do ugrupowań konserwatywnych i ziemiańskich a niektórych działaczy można spotkać po roku 1926 w szeregach sanacji. Wielu realistów obejmowało w okresie międzywojennym poselstwa i ambasady a także pełniło odpowiedzialne funkcje w administracji rządowej, szczególnie w MSZ.

Konserwatyzm (z łaciny conservare – zachowywać, dochować zmian), orientacja, która bazuje na hasłach obrony istniejącego porządku społeczno-gospodarczego oraz zachowywania i umacniania tradycyjnych wartości, takich jak: religia, naród, państwo, rodzina, hierarchia, autorytet, własność prywatna. Konserwatyści chcą obronić stary porządek ze względu na przekonanie o dewolucyjnym charakterze zmian społecznych. Konserwatyzm zrodził się na przełomie XVIII i XIX w., był próbą przeciwstawienia się racjonalistycznej myśli oświeceniowej. Nowoczesny konserwatyzm stanowił reakcję na wydarzenia Rewolucji francuskiej. Za twórcę podstaw ideologicznych nurtu uważany jest Edmund Burke. Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty został w 1820 r. przez zwolennika restauracji dynastii Burbonów, François René de Chateaubriand (1768–1848), który wydawał pismo "Konserwatysta".

Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego, (ros. Государственная дума Российской империи) – izba niższa parlamentu Imperium Rosyjskiego w latach 1906-1917.

Postulaty

poszanowanie prawa własności,

równość cywilna i polityczna obywateli,

zabezpieczenie praw mniejszości narodowych i kulturalnych,

reforma sądownictwa,

rozszerzenie samorządu lokalnego, ziemskiego i miejskiego w Królestwie,

uznanie praw języka polskiego w urzędach, sądach i instytucjach krajowych,

nauczanie w języku i duchu narodowym,

popieranie Kościoła katolickiego w krzewieniu wiary i moralności,

zniesienie stanu wojennego i praw wyjątkowych,

później autonomia Królestwa

Przypisy

Ludomir Grendyszyński, Najbliższe zadania polityczne, "Słowo", nr 15, 15 I 1907

Bibliografia

A. Kidzińska, Stronnictwo Polityki Realnej. 1905-1923, Lublin 2007, ISBN 978-83-227-2694-5