Stypendium - Polski Serwis Naukowy

Stypendium (w znaczeniu prawnym) – jednostronne świadczenie pieniężne ze strony osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przyznane za osiągnięcie określonego wyniku w danej dziedzinie nauki lub sztuki albo w celu umożliwienia kontynuowania nauki, prowadzenia badań naukowych lub prac w dziedzinie sztuki.

Osoba fizyczna – prawne określenie człowieka w prawie cywilnym, od chwili urodzenia do chwili śmierci, w odróżnieniu od osób prawnych. Bycie osobą fizyczną pociąga za sobą zawsze posiadanie zdolności prawnej, czyli możliwość bycia podmiotem stosunków prawnych (praw i zobowiązań). Osoby fizyczne mają także zdolność do czynności prawnych, uzależnioną jednak od dalszych warunków. Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się po osiągnięciu pełnoletności, ograniczoną zdolność do czynności prawnych od chwili ukończenia lat 13. Osoba fizyczna po ukończeniu 13 roku życia może zostać całkowicie pozbawiona zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniona całkowicie. Pełnoletni może zostać częściowo pozbawiony zdolności do czynności prawnych, czyli zostać ubezwłasnowolniony częściowo.

Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wyniki w nauce – nagroda przyznawana corocznie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego studentom posiadającym wysoką średnią ocen oraz wykazującym się aktywnością i osiągnięciami naukowymi.

W każdym jednakże przypadku, stypendium nie może wiązać się z ekwiwalentnym świadczeniem usług przez otrzymującego stypendium, na rzecz przyznającego, ponieważ powstanie wtedy zobowiązanie wzajemne w postaci umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług (np. umowa zlecenia lub umowa o dzieło).

Umowa (łac. contractus) – w prawie cywilnym to zgodne porozumienie dwóch lub więcej stron, ustalające ich wzajemne prawa lub obowiązki. Według bardziej szczegółowej definicji umowa to stan faktyczny polegający na złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli zmierzających do powstania, uchylenia lub zmiany uprawnień i obowiązków podmiotów składających te oświadczenia woli. Umowy są zawsze co najmniej dwustronnymi czynnościami prawnymi. Występuje jednak wyjątek jednostronny – dotyczy to podpisania weksla.

Osobowość prawna to pojęcie określające zdolność osób prawnych do bycia podmiotem praw i obowiązków oraz do dokonywania we własnym imieniu czynności prawnych. Jest immanentnie związane z powstaniem osoby prawnej, gdyż bez osobowości prawnej osoba prawna przestaje istnieć.

Dopuszczalnym jest podpisanie umowy określającej dokładne zasady realizacji stypendium. Jednakże, umowa ta nie może zawierać w swojej treści przesłanek do uznania, iż jest to umowa o świadczenie usług.

Od powyższej reguły występuje jeden wyjątek. Wyjątek ten dotyczy pracowników badawczo-naukowych realizujących, w ramach umowy o pracę zawartej na czas określony z instytucją naukową, projekty finansowane z grantów naukowych ufundowanych przez instytucje będące podmiotami prawa międzynarodowego (dobrym przykładem mogą być tutaj programy ramowe Komisji Europejskiej). Wynagrodzenie takich pracowników określa się mianem stypendium, w szczególności, gdy realizują oni badania naukowe poza miejscem swego zamieszkania.

Ofiara mszalna, stypendium mszalne – w Kościele katolickim zwyczaj wynagrodzenia materialnego (zwykle pieniężnego) za odprawienie mszy w określonej intencji. Sposób przyjmowania ofiar mszalnych reguluje Kodeks prawa kanonicznego (kan. 945–958).

Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia sportowe – nagroda przyznawana corocznie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego studentom posiadającym wybitne osiągnięcia sportowe.

Liczne polskie akty prawne powołują się na instytucję stypendium wiążąc z nią ściśle określone i często poważne skutki prawne. Jednakże, poza określonymi rodzajami stypendiów, takimi jak stypendium sportowe, doktoranckie, habilitacyjne, czy stypendium Krajowej Szkoły Administracji Publicznej – w polskim systemie prawnym brak jest definicji „stypendium” jako takiego.

Akt prawny - rezultat tworzenia prawa przez właściwy organ państwowy lub organ do tego upoważniony. Akt prawny rozumiany jest też jako działanie organu państwa lub podmiotu prawnego, zgodne z obowiązującymi przepisami w celu wywołania skutków prawnych w konkretnym stosunku prawnym (orzeczenie lub inna czynność prawna). Akt prawny w tym rozumieniu może być jednostronny albo dwustronny czy też konstytutywny lub deklaratoryjny.

System prawa (system prawny) – termin wieloznaczny z zakresu teorii prawa, oznaczający pewien uporządkowany układ powiązanych ze sobą elementów (najczęściej norm prawnych). Można mówić o systemie prawnym poszczególnych państw, systemie określonej gałęzi prawa czy systemie źródeł prawa.

Poprzestanie na stosowaniu w polskim prawie jedynie encyklopedycznej definicji stypendium, jest wysoce niewystarczające dla zapewnienia pewności obrotu prawnego, a kwestia ustalenia, czy dany stosunek prawny może zostać uznany za stypendium, czy też jest to forma świadczenia usług, ma znaczący wpływ chociażby na kwestię ubezpieczeń społecznych.

Zobacz też

stipendium

Stypendium mszalne

Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wyniki w nauce

Stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia sportowe

Przypisy

dr Andrzej Siemaszko. Uczestnictwo w badaniach europejskich. 6. program ramowy badań i rozwoju technicznego 2002-2006 — przewodnik dla wnioskodawców. , s. 31, 2003. Warszawa.