Substancja międzykomórkowa - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy pojęcia biologicznego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Macierz pozakomórkowa, istota międzykomórkowa, substancja międzykomórkowa, substancja intersycjalna, substancja pozakomórkowa (ang. extracellular matrix, ECM, łac. substantia intercellularis) – mieszanina wytwarzana przez komórki, wypełniająca przestrzeń między nimi, będąca częścią składową tkanek zespalając je. Specyficznym rodzajem istoty międzykomórkowej jest osocze krwi.

Jon – atom lub grupa atomów połączonych wiązaniami chemicznymi, która ma niedomiar lub nadmiar elektronów w stosunku do protonów. Obojętne elektrycznie atomy i cząsteczki związków chemicznych posiadają równą liczbę elektronów i protonów, jony zaś są elektrycznie naładowane dodatnio lub ujemnie.

Osocze krwi – zasadniczy, płynny składnik krwi, w którym są zawieszone składniki morfotyczne (komórkowe). Stanowi ok. 55% objętości krwi. Uzyskuje się je przez wirowanie próbki krwi. W uproszczeniu można przyjąć że osocze krwi pozbawione fibrynogenu i czynników krzepnięcia jest surowicą krwi.

Składa się z:

formy upostaciowionej czyli włókien kolagenowych, siateczkowatych i sprężystych.

formy bezpostaciowej (substancja podstawowa, istota podstawowa, macierz) – bezstrukturalna część substancji międzykomórkowej

Bywa wyróżniany też płyn tkankowy jako roztwór jonów, pierwiastków i związków drobnocząsteczkowych.

Proteoglikany - wielkocząsteczkowe składniki substancji pozakomórkowej złożone z rdzenia białkowego połączonego kowalencyjnie z łańcuchami glikozaminoglikanów (siarczanu heparanu, siarczanu dermatanu, siarczanu keratanu, siarczanu chondroityny) o wysokim stopniu zróżnicowania.

Macierz mitochondrialna (łac. matrix) - bezpostaciowa substancja wypełniająca wnętrze mitochondrium. W jej skład wchodzą między innymi enzymy przyspieszające reakcje utleniania substancji organicznych. W macierzy zawieszone są także niewielkie cząsteczki jego własnego DNA oraz rybosomy. Dzięki temu mitochondria syntetyzują niektóre swoje białka.

W przybliżeniu można powiedzieć, że twór ten jest skomplikowaną strukturą sieciową, której elementy budulcowe stanowią cząsteczki wydzielane przez komórki do przestrzeni międzykomórkowej (najczęściej są nimi polisacharydy oraz związane z nimi białka). W zależności od rodzaju cząsteczek budulcowych może mieć ona odmienną strukturę np. zwarte warstwy makrocząsteczek tworzą blaszkę podstawną.

Integryny, receptory integrynowe (ang. integrins) – glikoproteidy komórek zwierzęcych zaliczane do białek adhezyjnych (adhezyn). Współdziałają z innymi receptorami błonowymi (w tym przede wszystkim receptorami chemokin), umożliwiają agregację komórek oraz ich ukierunkowaną migrację, np. w procesie embriogenezy czy odpowiedzi immunologicznej organizmu. Komórki regulują swe właściwości adhezyjne poprzez ekspresję któregoś z około 21 rodzajów integryn.

Tkanka łączna (łac. textus connectivus) - jedna z podstawowych tkanek zwierzęcych, jest charakterystyczna dla zwierząt przechodzących dwie fazy gastrulacji i powstaje z mezenchymy, choć niektóre komórki pochodzą z neuroektodermy.

Zasadniczo cząsteczki tworzące ECM można podzielić na trzy główne klasy: kolageny, proteoglikany oraz białka mogące wiązać integryny. Właściwości macierzy są oczywiście zdeterminowane przez tworzące ją związki chemiczne oraz ich wzajemne proporcje ilościowe. ECM stanowi istotny składnik wielu tkanek, zwłaszcza tkanek łącznych. Istnieją opinie, że macierz pozakomórkowa może pełnić istotną rolę w ustalaniu wzorca różnicowania się organizmu, ponieważ niektóre proteoglikany są kluczowe dla transportu morfogenów.

Płyn tkankowy, płyn międzykomórkowy - powstaje jako przesącz różnych substancji z naczyń krwionośnych włosowatych oraz z komórek. Jest roztworem zawierającym m.in. tlen, substancje odżywcze potrzebne komórkom, jak również dwutlenek węgla, mocznik, amoniak, kwas moczowy, usuwane z komórek jako zbędne metabolity.

Komórka (łac. cellula) – najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich jak przemiana materii, wzrost i rozmnażanie). Jest podstawową jednostką morfologiczno-czynnosciową ustroju.

Zobacz też

macierz jądrowa

macierz mitochondrialna

Przypisy

↑ redaktor naczelny Zdzisław Otałęga: Encyklopedia biologiczna tom X Sj-Ti. Kraków: OPRES, 2000, s. 190. ISBN 83-85909-53-2.
↑ Tadeusz Cichocki, Jan A. Litwin, Jadwiga Mirecka: Kompendium histologii. Kraków: wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, 2009, s. 102. ISBN 978-83-233-2752-3.
↑ Alvin Nason i Robert L. Dehaan: Świat biologii. Warszawa: wydawnictwo Rolnicze i leśne, 1987, s. 183. ISBN 83-09-00211-4.
↑ Wojciech. Sawicki: Histologia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2009, s. 23, 120, 144, 201. ISBN 978-83-200-4103-3.
Tadeusz Cichocki, Jan A. Litwin, Jadwiga Mirecka: Kompendium histologii. Kraków: wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego, 2009, s. 108. ISBN 978-83-233-2752-3.