Na mapach: 43°00′12″N 41°00′55″E / 43.00333, 41.01528

Suchumi (gruz.: სოხუმი, abchask.: Аҟәа, ros.: Сухуми, gr. Dioskurias) – formalnie stolica Abchazji, republiki autonomicznej wchodzącej w skład Gruzji, jednak de facto będącej samozwańczym niepodległym, silnie uzależnionym od Rosji państwem. Według danych z 1989 r. miasto liczyło 121 406 mieszkańców, natomiast zgodnie z najnowszymi szacunkami na 1 stycznia 2004 mieszkało tu już tylko 92 300 osób.

Pole bawełny w Ogrodzie Botanicznym w Suchumi (zdjęcie wykonane ok. 1910)

Miasto jest ulokowane w zatoce, na wschodnim wybrzeżu Morza Czarnego. Pełni funkcję portu. Znane jest ze swych sanatoriów, źródeł mineralnych i łagodnego, podzwrotnikowego klimatu. Do roku 1992, czyli do wybuchu wojny gruzińsko-abchaskiej, był to ważny węzeł komunikacyjny oraz centrum turystyczne, a zarazem miasto wielokulturowe i wielonarodowościowe, zamieszkane przez przedstawicieli kilku rozmaitych nacji, gdzie w powszechnym użyciu było dziewięć różnych języków (z abchaskim, gruzińskim i rosyjskim na czele).

W mieście działa kilka instytutów naukowych, z których najważniejszym jest Uniwersytet Abchaski. W czasach sowieckich w Suchumi znajdowała się sławna stacja hodowli małp. W mieście prowadzono także badania nad bronią jądrową. W latach 1945–1954 miejscowe laboratorium fizyki elektronowej zaangażowane było w program budowy radzieckiej bomby atomowej.

Historia

Suchumi jest spadkobiercą greckiej kolonii Dioskuria, która została tu założona w VI w. p.n.e. W okresie panowania rzymskiego i bizantyjskiego miasto nosiło nazwę Sebastopolis. We wczesnym średniowieczu osada określano mianem Cchum, co w języku gruzińskim oznacza "grab" (rodzaj drzewa). Pełniła ona funkcję fortecy Księstwa Apsilae, a następnie Królestwa Abchaskiego, które w początkach XI wieku połączyło się z Królestwem Gruzji. W konsekwencji upadku Królestwa Gruzji, w końcu XV wieku Suchumi stało się główną twierdzą Księstwa Abchaskiego. Po zdobyciu terytorium dzisiejszej Gruzji przez Turków - Suchumi (przemianowane na Suhum-Kale) - stałą się jednym z bastionów Imperium Ottomańskiego na granicy z Rosją. Pełniło tę rolę do roku 1810, kiedy Rosja przejęła kontrolę zarówno nad miastem jak i całym regionem.

Podczas konfliktu abchasko-gruzińskiego na początku lat 90. XX wieku, Suchumi było centrum działań wojennych, czego efektem były duże zniszczenia: doszczętnie zrujnowany został np. budynek Archiwum Narodowego. I choć upłynęło już ponad dziesięć lat od zakończenia konfliktu, miasto nadal odczuwa skutki zarówno wojny, jak też blokady, wynikającej z braku międzynarodowego uznania Abchazji za niezależne państwo.

Zabytki i atrakcje turystyczne

Prawdopodobnie najcenniejszym zabytkiem Suchumi jest arkadowy, opatrzony gruzińskimi inskrypcjami most z XII wieku. W mieście znajduje się także XI-wieczny zamek gruzińskiego króla Bagrata III oraz pozostałości kilku systemów fortyfikacji wybudowanych przez Rzymian (mury), miejscowych władców (wieże niegdyś stanowiące część tzw. "Wielkiego Muru Abchaskiego"), Włochów (fort z XIV wieku) i Turków (XVIII-wieczna forteca).

Okolica miasta obfituje w liczne antyczne zabytki. Najważniejszym jest Kościół w Kaman (12 km od Suchumi) wzniesiony nad grobem świętego Jana Chryzostoma w XI wieku. 22 km od miasta leży Nowy Athos (Nowy Afon), średniowieczna stolica Abchazji z pochodzącymi z VIII wieku kościołem i twierdzą. W mieście znajduje się również klasztor wzniesiony około 1880 z okazji zaręczyn cara Aleksandra III. Inną ważną atrakcją jest położona na północ od miasta najgłębsza jaskinia na świecie - Jaskinia Krubera.

W mieście znajduje się również Ogród Botaniczny Akademii Nauk, w którym to zaaklimatyzowano większość charakterystycznych dla rejonu Abchazji roślin. Początkowo (około 200 lat temu) odgrywał rolę zielnika, uprawianego przy rosyjskim garnizonie. Pomysłodawcą był polski lekarz, botanik i hodowca roślin - Władysław Bahrynowski, który jednocześnie był długoletnim kierownikiem tego ogrodu (wprowadził do uprawy 30 nowych gatunków roślin). Gdy przeszedł na emeryturę, ogrodem zajął się garnizon. Sprowadzono specjalistów ogrodników, zaczęto uprawiać coraz to nowe, egzotyczne rośliny - m.in. herbatę, drzewo tungowe oraz palmy (które potem rozprzestrzeniły się po całym abchaskim wybrzeżu).

Zobacz też