Sukcesja tronu - Polski Serwis Naukowy

Sukcesja tronu w państwach o ustroju monarchicznym określa w jaki sposób odziedziczony będzie tron królewski (a także, trony księstw i mniejszych jednostek lub niektóre urzędy) w przypadku śmierci lub abdykacji (rezygnacji) osoby piastującej taki urząd.

Następcą tronu, czyli osobą która przejmuje panowanie po poprzednim władcy (wstępnym) w razie jego śmierci lub abdykacji – jest zazwyczaj zstępny: najstarsze dziecko monarchy lub inny najbliższy mu krewny (brat, lub inna osoba wyznaczona przez monarchę).

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Jest to sytuacja powszechnie spotykana w monarchii dziedzicznej.

Przykłady: po śmierci króla Jerzego VI 6 lutego 1952 królową Wielkiej Brytanii oraz Australii, Kanady i Nowej Zelandii została Elżbieta II - najstarsza córka zmarłego króla.

Po abdykacji wielkiego księcia Luksemburga Jana w dn. 7 października 2000 nowym władcą księstwa został jego syn Henryk.

Sukcesja wtórna

"Sukcesja wtórna", lub sukcesja wsteczna - nadzwyczajna sytuacja kiedy to wbrew porządkowi naturalnemu tron po synu (zstępnym) przejmuje wstępny: ojciec, lub inna osoba z pokolenia ojca (np. brat), a nawet dziadek. Sytuacje tego typu zdarzały się w historii bardzo rzadko - miały miejsce w następujących państwach:

Gyanendra Bir Bikram Shah Dev (nep. ज्ञानेन्द्र वीर बिक्रम शाहदेव; Jñānendra Vīra Vikrama Śāhadeva) (ur. 7 lipca 1947) – król Nepalu na przełomie lat 1950 i 1951 oraz od czerwca 2001 do maja 2008, drugi syn króla Mahendry. Po raz pierwszy na krótko wstąpił na tron podczas powstania przeciw dziedzicznym premierom z rodziny Rana w 1950 roku. Drugi raz przyjął tytuł króla w 2001 roku po tym, jak jego bratanek i następca tronu książę Dipendra – według Gyanendry – wymordował prawie całą rodzinę królewską, w tym ówczesnego króla Birendrę i popełnił samobójstwo.

Intronizacja (łac. inthronizatio, inthronizare; gr. enthronídzein (thrónos tron)) – wyniesienie na tron. Terminem tym określa się wyniesienie do rządów nowego papieża lub biskupa, a także koronację króla.

Francja. Jan I Pogrobowiec (bratanek), Filip V Wysoki (stryj) -20 listopada 1316

Jan I był synem króla Francji Ludwika X Kłótliwego i Klemencji Andegaweńskiej. Urodził się jako pogrobowiec, pięć miesięcy po śmierci swojego ojca. Panował jako król Francji i Nawarry, regentem był jego stryj - Filip, który sam został królem po śmierci Jana I 20 XI 1316 r.

Moshoeshoe II (ur. 2 maja 1938 jako Constantine Bereng Seeiso, zm. 15 stycznia 1996) – król afrykańskiego państwa Lesotho w latach od 1966 do 1990 (z kilkumiesięczmną przerwą w 1970) i od 1995 do śmierci.

Następca tronu, ang. Heir presumptive, hiszp. Heredero presunto – tytuł przysługujący zazwyczaj najstarszemu dziecku monarchy lub innemu najbliższemu krewnemu (może to być osoba wyznaczona przez monarchę). Zastąpi aktualnego władcę na tronie po jego śmierci.

Kambodża. Norodom Sihanouk (syn), Norodom Suramarit (ojciec) - 3 marca 1955

Po śmierci króla Sisowath Monivong w 1941 r. jego następcą został wnuk Norodom Sihanouk, który w 1955 abdykował na rzecz swego ojca - Norodoma Suramarita

Rumunia. Michał I (syn), Karol II (ojciec) - 8 czerwca 1930

Po śmierci Ferdynanda I 20 lipca 1927 tron Rumunii objął jego małoletni wnuk Michał I w imieniu którego władzę sprawowała Rada Regencyjna. Jednak syn Ferdynanda I a ojciec Michała - Karol (wcześniej pozbawiony praw do tronu) powrócił do kraju i 8 czerwca 1930 przejął tron od syna jako Karol II.

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Nepal

Gyanendra Bir Bikram Shah Dev (wnuk), Tribhuvan Bir Bikram Shah Dev (dziadek) - 18 lutego 1951

Gyanendra wstąpił na tron 1950 po odsunięciu jego dziadka Tribhuvana w trakcie powstania ludowego. Jednakże Tribhuvan powrócił do Nepalu i odzyskał tron.

Dipendra Bir Bikram Shah Dev (bratanek), Gyanendra Bir Bikram Shah Dev (stryj) - 4 czerwca 2001

1 czerwca 2001 na skutek masakry której sprawcą był następca tronu książę Dipendra zginęło 9 członków rodziny królewskiej w tym król Birendra Bir Bikram Shah Dev ojciec Dipendry. W tej sytuacji formalnym królem Nepalu został sam Dipendra który jednak na skutek podjętej w trakcie tych wydarzeń próby samobójczej (według innej wersji postrzelenia przez straż pałacową) żył jeszcze tylko trzy dni. W dniu jego śmierci 4 czerwca 2001 tron przejął brat króla Birendry - Gyanendra (nieobecny w pałacu w czasie masakry).

Masakra rodziny królewskiej w Nepalu – zabójstwo dziewięciu i ranienie czterech członków nepalskiej rodziny królewskiej, dokonane 1 czerwca 2001 przez księcia i następcę tronu Dipendrę, zakończone jego samobójstwem.

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Lesotho

Letsie III (syn), Moshoeshoe II (ojciec) - 12 listopada 1990

Moshoeshoe od po uzyskaniu przez Lesotho niepodległości w 1966 został koronowany na króla. Pełnił swą funkcję do roku 1970, kiedy, po przegranych wyborach parlamentarnych przez partię premiera L. Jonathana, chcącego odzyskać kontrolę nad państwem, został usunięty z tronu. Wyjechał do Holandii gdzie przebywał na wygnaniu. W tym okresie regentką była jego żona, 'Mamohato Bereng Seeiso. Po obaleniu Jonathana w 1986, król odzyskał część rzeczywistej władzy, którą mu jednak odebrano na początku 1990; regentką ponownie została jego żona, a on sam został zmuszony do emigracji. W listopadzie 1990 jego syn, David Mohato Bereng Seeiso, zastąpił go na tronie jako król Letsie III. Do 1992 Moshoeshoe II przebywał na wygnaniu w Wielkiej Brytanii; w styczniu 1995 powrócił na tron Lesotho, zastępując swego syna. Rok później, w styczniu 1996, król Moshoeshoe II zginął w wypadku drogowym w górach Maluto,a tron objął ponownie Letsie III.

Filip V Długi (ur. 17 listopada 1293 w Lyonie, zm. 3 stycznia 1322 w Longchamp pod Paryżem), hrabia Poitiers i Brie 1311-1316, król Francji i Nawarry (jako Filip II) 1316–1322 z dynastii Kapetyngów. Drugi syn króla Filipa IV Pięknego i Joanny I, królowej Nawarry.

Primogenitura – pierworództwo, prawo pierwszeństwa dziedziczenia tronu przysługujące najstarszemu synowi lub najstarszemu potomkowi w linii prostej; stosowane w feudalizmie przy następstwie tronu i w dziedziczeniu; sposób dziedziczenia dóbr szlacheckich mający na celu zachowanie ich niepodzielności (majorat, seniorat).

Zobacz też

Detronizacja

Dziedziczenie (prawo)