Sulejman Szah - Polski Serwis Naukowy

Sulejman Szah (osm. سليمان شاه, Süleyman Şah) - legendarny XIII-wieczny wódz Oguzów i ojciec Ertogrula.

Postać Sulejmana Szaha pojawia się dopiero w XV-wiecznych kronikach, które zawierają opisy przybycia słynnych już wówczas Osmanów do Anatolii. Poza krótkimi wzmiankami w innych źródłach istnieją dwie rozbudowane wersje jego losów - jedną zawiera tzw. Anonimowa Kronika, zredagowana ok. roku 1475, lecz zawierająca materiał z tekstu sporządzonego ok. roku 1420; drugą kronika Aşikpaşazade (zm. po 1484), który korzystał z tekstu Anonimowej Kroniki oraz dzieła niejakiego Yakhşi Fakiha, które opierało się na tradycjach sięgających lat dwudziestych XIV wieku.

Język osmańsko-turecki (czasem także używa się określenia: język osmański, tur. Osmanlıca lub Osmanlı Türkçesi, nazwa wł. لسان عثمانی‎, lisân-ı Osmânî) - oficjalny język imperium osmańskiego, wywodzący się z grupy języków tureckich. Zapisywany był alfabetem arabskim.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Anonimowa Kronika wywodzi Sulejmana Szaha od Noego, zaliczając do jego przodków także legendarnego protoplastę Oguzów, Oguz-chana, oraz Abu Muslima (zm. 755). Sulejman Szah miał być jednym z kolejnych należących do Oguzów władców miasta Mahan, które za jego czasów zostało zniszczone przez Czyngis-chana (1206 - 1227). W jakiś czas po tym wydarzeniu wraz ze swoim plemieniem powędrował on w rejon Erzincanu, skąd urządzał rajdy na rejon bizantyńskiej Amasyi. Następnie wraz ze współplemieńcami Sulejman Szah udał się w rejon Aleppo, by utonąć podczas przeprawy przez Eufrat.

Dżihad (z języka arabskiego جهاد , ğihād – zmaganie, walka) – w kulturze islamu pojęcie pierwotnie oznaczające dokładanie starań i podejmowanie trudów w celu wzmocnienia wiary i islamu. W tradycji europejskiej termin ten często, choć nie do końca precyzyjnie, tłumaczy się jako „święta wojna”.

Abu Muslim Al-Churasani (zm. 755 w Al-Kufa) – przywódca powstania 747–750 w Chorasanie przeciwko panującej dynastii Umajjadów. W ciągu dwóch lat zajął Irak i Persję, był niezwykle popularny wśród mieszkańców Chorasanu, którzy uznawali go niemal za proroka. Po objęciu tronu przez Abbasydów został zamordowany na rozkaz kalifa Al-Mansura.

Według Aşikpaşazade Sulejmana Szah został wysłany do Anatolii przez "władców Persji", którzy posłali wraz z nim "pięćdziesiąt tysięcy namiotów Turkmenów i Tatarów", by ci prowadzili tam dżihad. Sulejman Szah przez Erzurum dotarł do Erzincanu i po dokonaniu wielu heroicznych czynów w ciągu kilku lat podbił cały region. Owce koczowników cierpiały jednak w górzystym terenie i Sulejman Szah wraz ze swoimi współplemieńcami zawrócił do Turkiestanu przez Aleppo, utonął jednak podczas przeprawy przez Eufrat.

Erzurum – miasto we wschodniej Turcji, na Wyżynie Armeńskiej, ośrodek administracyjny ilu Erzurum. Około 361,2 tys. mieszkańców. W 2011 odbędzie się tutaj zimowa uniwersjada.

Seldżukidzi (albo Seldżucy, od: Seldżuk – arab.: السلاجقة, tur: Selçuk) – dynastia panująca w różnych krajach Azji Zachodniej w okresie od XI do XIV wieku.

Najstarsza osmańska kronika pióra Ahmediego (zm. 1413) nie zawiera żadnej wzmianki o Sulejmanie Szahu, rozpoczynając dzieje Osmanów od Ertogrula. Inne źródła wskazują jako ojca tego ostatniego Gündüz Alpa, a nie Sulejmana Szaha, co potwierdza odnaleziona moneta Osmana (ok. 1299 - ok. 1324), na której jego imię brzmi "Osman bin Ertuğrul bin Gündüz Alp". Ponadto Sulejman posiada takie samo imię jak Sulejman Ibn Kutulmisz (zm. 1086), założyciel Sułtanatu Rum, który także zginął nieopodal Aleppo, w roku 1086. Z kolei syn Sulejmana Ibn Kutulmisza, Kılıç Arslan (zm. 1107), utonął w rzece Chabur, jednym z dopływów Eufratu. W sumie chociaż dzieje Sulejmana Szaha być może rzeczywiście w pewien sposób odzwierciedlają losy grupy Oguzów, z której wywodzili się Osmanowie, to sama jego osoba wydaje się mieć charakter całkowicie legendarny i prawdopodobnie została stworzona by dostarczyć Osmanom szlachetnej genealogii, wiążącej ich z takimi postaciami jak Oguz-chan czy Abu Muslim, oraz zawiera w sobie przetworzone tradycje seldżuckie.

Oguzowie – tradycyjna turecka nazwa związku plemion oraz grupa tureckich plemion istniejąca pomiędzy VIII a XII wiekiem, od której wywodzą się m.in. dzisiejsi Turkmeni.

Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część południowo-zachodniej Azji, północną Afrykę i południowo-wschodnią Europę. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.

Bibliografia

Ahmad Akgündüz, Said Öztürk: Ottoman History. Misperceptions and Truths. Istanbul: IUR Press, 2011. ISBN 978-90-9026108-9.

Rudi Paul Lindner: Explorations in Ottoman Prehistory. Ann Arbor: The University of Michigan Press, 2007. ISBN 0-472-09507-2.