Sundiata Keïta - Polski Serwis Naukowy

Sundiata Keïta, Sundżata Keïta lub Sunjata Keyita (ur. 1190, zm. 1255) był założycielem Imperium Mali.

Sunjata jest również znany jako Sogolon Djata. Imię Sogolon zapożyczone jest od jego matki, kobiety bawoła (tak nazwanej z powodu jej brzydoty i garba). W szybkiej wymowie w języku mandingo, dwa imiona zostały połączone i tak powstało imię Sondjata, Sundjata, Sundiata albo Sundżata. Drugi człon Keita jest bardziej nazwą klanu niż nazwiskiem.

Gwinea (Guinée, Republika Gwinei – République de Guinée) – państwo w zachodniej Afryce nad Oceanem Atlantyckim, graniczące z Gwineą Bissau, Senegalem, Mali, Liberią, Wybrzeżem Kości Słoniowej i Sierra Leone.

Język mandinka albo mandingo – język nigero-kongijski z grupy mande, używany współcześnie przez około 1,2 mln osób w Mali, Senegalu, Gambii i Gwinei Bissau, najpopularniejszy lokalny język Gambii. Blisko spokrewniony z językami bambara i malinke. Zapisywany najczęściej alfabetem łacińskim lub pismem arabskim.

Sundiata Keita założył stolicę w swojej rodzinnej wsi Niani w Mali, blisko dzisiejszej granicy malijskiej z Gwineą. Chociaż był muzułmaninem wykorzystał też miejscową religię, budując reputację jako człowiek potężnej magii.

Sundiata nie był absolutnym monarchą, wbrew temu co sugeruje tytuł, chociaż prawdopodobnie dzierżył powszechną władzę. Imperium Mali było podobno federacją, w której każde plemię miało swojego przedstawiciela w radzie. Pierwszym plemionami były klany Mandingo: Traore, Kamara, Koroma, Konde i oczywiście Keita. Rada plemienna sprawowała nadzór nad władzą Mansa (króla królów), narzucając mu swoje dekrety i wybierając następcę (zwykle brat Mansa albo syn jego siostry).

Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Większość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też można Arabów o negroidalnym wyglądzie.

Religie rodzime Afryki to pojęcie obejmujące tradycyjne wierzenia i praktyki ludów Czarnej Afryki, które kształtowały się przed kontaktami Afrykanów z religiami przyniesionymi z zewnątrz. Trzeba przy tym pamiętać, że religie te, inaczej niż islam czy chrześcijaństwo, nie stanowią skodyfikowanych zamkniętych systemów, a raczej cechuje je nieustanna zmiana i dostosowywanie do bieżących warunków życia wyznawców. Powszechny jest również synkretyzm, czyli łączenie religii tradycyjnych z islamem lub chrześcijaństwem.

Sundiata Keita zmarł w roku 1255, prawdopodobnie utonął. Tradycja podtrzymuje, że umarł podczas przechodzenia rzeki Sankarini, gdzie do dzisiaj stoi relikwiarz. Miał trzech synów, którzy byli następcami tronu Imperium Mali: Mansa Wali Keita, Ouati Keita i Khalifa Keita. Sławny zachodnioafrykański władca Mansa Musa był jego wnukiem.

Mansa w języku mande znaczy król królów, kojarzone zwłaszcza z dynastią Keita w Imperium Mali, które zdominowało Afrykę Zachodnią w XIII i XIV stuleciu. Władza Mansa obejmowała prawo do wydawania wyroków oraz do zmonopolizowania handlu, zwłaszcza złotem.

Mali (Republika Mali - République du Mali) - śródlądowe państwo położone w Afryce Zachodniej, siódme co do wielkości w Afryce ze stolicą Bamako, graniczy z Algierią na północy, Nigrem na wschodzie, Burkiną Faso oraz Wybrzeżem Kości Słoniowej na południu, Gwineą na południowym zachodzie oraz z Senegalem i Mauretanią na zachodzie.

Sundiata jest prawdopodobnie identyczny z Marijata, który też uważany jest za założyciela Imperium Mali w jakiejś części zarejestrowanej ustnej historii przez arabskiego historyka Ibn Chaldun pod koniec XIV stulecia.