Supergranulacja - Polski Serwis Naukowy

Supergranulacja - wielkoskalowe, większe niż 30000 km komórki na powierzchni Słońca widoczne w uwidaczniające się w pomiarach dopplerowskich prędkości materii fotosferycznej. Komórki te określane są mianem supergranul, jednak nie należy ich mylić z dużymi granulami, które są tworami znacznie mniejszymi i o innej naturze. Przy pomiarach prędkości radialnej w fotosferze supergranulacja ujawnia się w obszarach bliskich brzegowi tarczy i nie można jej zmierzyć w centrum tarczy Słońca.

Granule – niewielkie (do 1400 km średnicy) komórki konwekcyjne plazmy wynoszone do góry w strefie konwekcyjnej Słońca, o temperaturze wyższej niż średnia temperatura powierzchni.

Warstwa przejściowa w atmosferze Słońca jest cienkim obszarem rozgraniczającym chromosferę od korony. Grubość warstwy przejściowej nie przekracza kilku kilometrów i w tym wąskim obszarze następuje silna zmiana warunków fizycznych. Temperatura materii zmienia się w bardzo szerokim zakresie, od około 30000 K w górnej chromosferze aż do około miliona stopni w koronie. Charakterystyczna temperatura plazmy w warstwie przejściowej to kilkaset tysięcy stopni.

Struktura została odkryta w 1950 przez A B Hart w pomiarach dopplerowskich prędkości materii w fotosferze.

Typowy rozmiar supergranuli to 32000 km. Supergranule są tylko nieco większe w okolicach obszarów aktywnych. Materia w obrębie supergranuli rozpływa się od środka na zewnątrz z typową prędkością 300 m/s i spływa w dół na brzegach supergranuli z prędkością około 150 m/s. Ruch wznoszący wewnątrz supergranuli jest słaby.

Efekt Dopplera – zjawisko obserwowane dla fal, polegające na powstawaniu różnicy częstotliwości wysyłanej przez źródło fali oraz zarejestrowanej przez obserwatora, który porusza się względem źródła fali. Dla fal rozprzestrzeniających się w ośrodku, takich jak na przykład fale dźwiękowe, efekt zależy od prędkości obserwatora oraz źródła względem ośrodka, w którym te fale się rozchodzą. W przypadku fal propagujących się bez udziału ośrodka materialnego, jak na przykład światło w próżni (w ogólności fale elektromagnetyczne), znaczenie ma jedynie różnica prędkości źródła oraz obserwatora.

Chromosfera (łac. chroma barwa + sfera) – cienka warstwa atmosfery słonecznej, rozciągająca się do wysokości 10 000 km nad fotosferą. Najniższe warstwy chromosfery mają temperaturę ok. 4500 K, która wzrasta wraz z wysokością i osiąga kilkadziesiąt tysięcy kelwinów u podstaw warstwy przejściowej. Za ten wzrost odpowiedzialne jest pole magnetyczne Słońca.

Wewnątrz supergranul nie obserwuje się zmian temperatury materii, co powoduje, że supergranulacja nie jest widoczna dla oka.

Nie są znane dokładne mechanizmy funkcjonowania supergranuli. Za powstawanie supergranulacji najprawdopodobniej odpowiedzialne są duże komórki konwekcyjne występujące w słonecznej warstwie konwektywnej tuż pod fotosferą. Supergranule poruszają się szybciej niż wynikałoby to z prędkości obrotu Słońca, co tłumaczy się tym, że wynikają one z ruchu falowego a nie konwekcyjnego.

Siatka chromosferyczna – wielkoskalowa struktura wahań jasności widocznych w spektroheliogramach dla linii charakterystycznych dla chromosfery, a także warstwy przejściowej. W liniach Hα i CaII H,K siatka jawi się jako sieć wąskich pojaśnień. W innych liniach serii balmerowskiej siatka jest ciemniejsza od otoczenia. Nazwa bierze się od charakterystycznego wyglądu, który przypomina sieć narzuconą na powierzchnię Słońca.

Prędkość radialna – jedna ze składowych prędkości w układzie współrzędnych biegunowych. Jej wartość równa jest prędkości zmian długości promienia wodzącego, a kierunek – wzdłuż promienia wodzącego

Supergranulacja jest ściśle związana z siatką chromosferyczną obserwowaną w chromosferze oraz warstwie przejściowej.

Przypisy

THE SUN DOES THE WAVE. [dostęp 2010-02-10].