Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force

Naszywka mundurowa SHAEF

Eisenhower rozmawia z żołnierzami, 5 czerwca 1944 roku

Supreme Headquarters Allied Expeditionary Force (w skrócie SHAEF, z ang. Naczelne Dowództwo Alianckich Sił Ekspedycyjnych) – dowództwo sił alianckich w Europie Północno-Zachodniej działające od końca 1943 roku do zakończenia II wojny światowej. Dowódcą SHAEF był przez cały okres swego istnienia gen. Dwight Eisenhower (Ike).

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Jacob Loucks Devers (ps. Jake, ur. 8 września 1887 w Yorku, w stanie Pensylwania, zm. 15 października 1979 w Waszyngtonie) – generał amerykański z okresu II wojny światowej, dowódca 6 Grupy Armii.

Historia

Eisenhower został przeniesiony ze śródziemnomorskiego teatru działań do SHAEF utworzonego w grudniu 1943 roku. Gdy objął dowództwo jednostki, ta przygotowywała szczegółowo plan inwazji w Normandii. Głównymi planistami byli generał Frederick E. Morgan i generał major Ray Barker. Ike korzystając z pomocy dowódcy sił lądowych w dniu lądowania - generała Montgomery' ego dokończył i dopracował plan, który został obrócony w czyny 6 czerwca 1944 roku.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

SHAEF pozostał w Wielkiej Brytanii aż do czasu, gdy przyczółki we Francji były wystarczająco obszerne i bezpieczne. W tym momencie Montgomery stracił stanowisko głównego dowódcy sił lądowych, nadal jednak piastował urząd brytyjskiej 21 Grupy Armii walczącej we wschodnim skrzydle w Normandii. Dowódcą 12 amerykańskiej grupy armii został zaś Omar Bradley. Z powodu złej sytuacji na froncie inwazję na południu Francji przesunięto na 15 sierpnia, aby zaoszczędzić środków. Tego dnia na wybrzeżu Morza Śródziemnego wylądowała 6 Grupa Armii gen. Jacoba L. Deversa. Początkowo poczynania Deversa kontrolowała AFHQ, Naczelne Dowództwo Sił Alianckich w południowej Europie. Po miesiącu walk przekazana jednak została do rąk SHAEF.

Omar Nelson Bradley (ur. 12 lutego 1893 w Clark w stanie Missouri, zm. 8 kwietnia 1981 w Nowym Jorku w stanie Nowy Jork) – generał armii armii amerykańskiej, na froncie północno-afrykańskim i europejskim w czasie II wojny światowej, Przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów (1949–1953).

1 Grupa Armii Stanów Zjednoczonych (1 GA) (First United States Army Group, FUSAG) - początkowo rzeczywisty, później fikcyjny (formacja duch) związek operacyjny (grupa armii) działający w ramach operacji Fortitude w celu zmylenia armii niemieckiej co do miejsca głównego lądowania sił alianckich.

W grudniu 1944 SHAEF przeniesiono do Wersalu, a 26 kwietnia 1945 roku do Frankfurtu.

Armie

SHAEF podlegały armie amerykańskie, brytyjskie, francuska i kanadyjska. Łącznie były to trzy grupy armii i jedna samodzielna armia powietrznodesantowa:

1 Armia Powietrznodesantowa

21 Grupa Armii

1 Armia

2 Armia

12 Grupa Armii

1 Armia

3 Armia

9 Armia

15 Armia

6 Grupa Armii

1 Armia

7 Armia

Ponadto podczas operacji Fortitude istniały także formacje-duchy:

1 Grupa Armii

14 Armia

4 Armia

SHAEF kontrolował także siły lotnicze podczas lądowania w Normandii. Był to 9 Armia USAAF i 2 Taktyczne Siły Powietrzne RAF.

Bertram Home Ramsay (ur. 20 stycznia 1883, zm. 2 stycznia 1945) - brytyjski admirał w okresie II wojny światowej. Odpowiadał za ewakuację Dunkierki i operację "Torch" w północnej Afryce. Odegrał istotną rolę w planowaniu alianckiej inwazji w północnej Francji pod kryptonimem "D-Day". Odpowiadał za operację "Neptun".

Arthur William Tedder (ur. 11 lipca 1890 w Glenguin, zm. 3 czerwca 1967 w Surrey) – brytyjski dowódca wojskowy, marszałek Royal Air Force w okresie II wojny światowej.

Dowódcy

Dowódcy SHAEF:

Naczelny Dowódca: Dwight Eisenhower

Zastępca Naczelnego Dowódcy: Arthur Tedder

Naczelny Dowódca Sił Lotniczych: Trafford Leigh-Mallory

Naczelny Dowódca Sił Morskich: Bertram Ramsay

Pomimo nalegań, szczególnie ze strony prasy, nie zdecydowano się na mianowanie Naczelnego Dowódcy Sił Lądowych gdyż stanowisko takie wchodził by w kompetencje Naczelnego Dowódcy.

1 Armia Kanadyjska - związek operacyjny armii kanadyjskiej który działał w Europie Zachodniej podczas II wojny światowej. Armia powstała w Wielkiej Brytanii na początku 1942 roku, w momencie gdy siły kanadyjskie tam stacjonujące urosły do dwóch korpusów. Niedługo potem jednak część kanadyjskich dywizji została wysłana do Włoch, a pod dowództwo armii weszły też dywizje brytyjskie i polskie. Armia weszła do linii 23 lipca 1944 roku w Normandii i walczyła do kapitulacji Niemiec w maju 1945 roku.

21 Grupa Armii – brytyjsko-kanadyjski wyższy związek operacyjny okresu II wojny światowej. 21 GA wzięła udział w walkach na froncie zachodnim w latach 1944-1945.

Bibliografia

Stephen E. Ambrose: D-Day 6 czerwca 1944. Warszawa: Wydawnictwo Magnum, 1999. ISBN 978-83-89656-43-8.

Przypisy

Stan na dzień 6 czerwca 1944 roku