Susz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: Susz – szczyt w Karkonoszach.

Susz (niem. Rosenberg in Westpreußen) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim, nad Jeziorem Suskim na trasie linii kolejowej Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny. Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie: nr 515 i nr 521. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Susz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. elbląskiego. W VI 2010 liczyło 5 606 mieszkańców.

Ratusz (niem. Rathaus, dosł. dom rady) – reprezentacyjny budynek użyteczności publicznej, zwykle tradycyjna siedziba samorządowych władz miejskich. Ratusz budowano najczęściej na planie prostokąta i nadawano mu formę monumentalną.
Nowa Zelandia (ang. New Zealand, język maoryski Aotearoa – Kraj Długiej Białej Chmury) – państwo wyspiarskie, położone na południowo-zachodnim Pacyfiku i składające się z dwóch głównych wysp (Północnej i Południowej) oraz szeregu mniejszych wysp, w tym Wyspy Stewart i Wysp Chatham. Archipelag Nowej Zelandii jest najdalej na południe wysuniętą częścią Oceanii, na południowy wschód od Australii. Tradycyjna maoryska nazwa państwa, Aotearoa, jest najczęściej tłumaczona jako Kraj długiej białej chmury. W skład Nowej Zelandii (a dokładnie w skład Commonwealth realm Nowej Zelandii, czyli są to terytoria stowarzyszone lub zależne Nowej Zelandii, ale wchodzące wraz z nią w skład wspólnej domeny królewskiej tudzież królestwa stowarzyszeniowego, połączonego unią personalną ze Zjednoczonych Królestwem i innymi Commonwealth realms) wchodzą również Wyspy Cooka i Niue, które są samorządne, oraz Tokelau i Dependencja Rossa.

Historia

Miasto zostało wybudowane w latach 1305-1310 jako stolica posiadłości kapituły pomezańskiej. W momencie odnowienia przywileju lokacyjnego w 1315, miasto posiadało fosę oraz mury obronne. Nosiło wówczas niemiecką nazwę Rosenberg. Od XIV do XVII w. na rynku stał ratusz. Mury miejskie ze względu na bardzo zły stan techniczny zostały rozebrane w XIX w.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Iława (niem. Deutsch Eylau ?/i, prus. Īlawa) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim; siedziba władz powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Miasto jest położone nad południowym krańcem jeziora Jeziorak (Pojezierze Iławskie) oraz nad rzeką Iławką. Iława jest również dużym ośrodkiem wypoczynkowym, sportowym i turystycznym. Znajduje się na terenie Zielonych Płuc Polski.

W XIX w. Susz został miastem powiatowym. W latach 1845-1846 wybudowano drogę do Iławy, a w 1876 - linię kolejową do Malborka. Ułatwiło to komunikację i umożliwiło szybszy rozwój miasta. W 1831 miała miejsce w mieście epidemia cholery, w wyniku której zmarło ok. 100 osób.

W XIX wieku na terenie miasta funkcjonowało kilka większych zakładów, m.in.:

Pałac w Kamieńcu Suskim - późnobarokowy pałac w Kamieńcu Suskim budowany na zlecenie Conrada Finck von Finckenstein w pierwszej połowie XVIII wieku według projektu osiadłego w Prusach Wschodnich angielskiego architekta Jana von Collasa. Wchodził w skład majątku ziemskiego (ordynacji) rodu Finckensteinów. Budowa trwała cztery lata, a zakończono ją w 1720. Pałac został zbudowany w stylu francuskiego baroku.
Zalewo (dawniej Zełwałd, niem. Saalfeld) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim (dawniej w powiecie morąskim), położone nad Jeziorem Ewingi. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zalewo. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

fabryka pieców (założoną przez Piotra Kraszyńskiego)

browar

rzeźnia

drukarnia (wydająca lokalną gazetę "Rosenberger Kreisblatt", od 1894 "Rosenberger Kreiszeitung" - przestała się ukazywać w 1934)

W XX w. w mieście wybudowano instalację wodociągową (1914-1915), elektrownię (1921) i nową szkołę (1928-1929) oraz uruchomiono połączenia autobusowe z Zalewem i Kisielicami. W okresie międzywojennym Susz wciąż był miastem powiatowym, jednak wzrastające znaczenie Iławy oraz zniszczenia w Suszu, powstałe w wyniku działań wojennych, sprawiły, że w 1945 siedzibą powiatu stała się Iława.

Herbem gminy i miasta Susz jest św. Rozalia – złotowłosa panna, stojąca na trzech stylizowanych wzgórzach koloru zielonego, ubrana w niebieską długą suknię. Cała postać zwrócona jest lekko w lewą stronę. Palcem prawej ręki wskazuje na czerwoną różę, którą trzyma w lewej dłoni. Tło tarczy herbowej wzoru gotyckiego jest koloru białego.
Województwo elbląskie, Województwo w latach 1975-1998. Powstało na podstawie reformy podziału administracyjnego Polski dokonanego przez władze PRL. W wyniku tego z dotychczasowych 17 powstało 49 nowych województw, wśród nich także elbląskie. Stolicą województwa był Elbląg, największe miasto na tym terenie, ośrodek administracyjny i przemysłowy.

Zabytki

kościół pw. św. Antoniego Padewskiego (obecnie sanktuarium) z XIV wieku, kaplica północna z początku XVI wieku, a szczyt zachodni z przełomu XVI i XVII wieku

fragmenty murów miejskich

synagoga wybudowana w 1868 r.

domy z XVIII i XIX w.

kościół parafialny pw. św. Rozalii, wybudowany w latach 1904-1905 w stylu neogotyckim

zachowane w dobrym stanie średniowieczne grodzisko, położone nad Jeziorem Suskim

park (niedawno odrestaurowany; w ramach prac odnowiono m.in. fontannę)

historyczny układ przestrzenny z kwadratowym rynkiem wewnątrz owalnego Starego Miasta.

Fosa (łac. fossa - rów, kanał), wł. rów forteczny - w fortyfikacji zapora w postaci rowu otaczającego całość lub część umocnienia. Rowy (fosy) mogły być wypełnione wodą, (mokre) bądź nie (suche).
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)