Suwałki - Polski Serwis Naukowy

Suwałki (ros. Сувалки, niem. Suwalken, hebr. סובאלק, lit. Suvalkai, biał. Сувалкі) – miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim, położone nad rzeką Czarna Hańcza. Siedziba władz powiatu suwalskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 69 527 mieszkańców.

Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A. – jedna z 14 specjalnych stref ekonomicznych w Polsce. Strefa położona jest w czterech miejscach w Suwałkach, Ełku, Gołdapi oraz Grajewie, a ich łączna powierzchnia wynosi 288,94 ha.
Gwara suwalska – wymierająca gwara języka polskiego charakterystyczna dla mieszkańców Suwałk i Suwalszczyzny. Spokrewniona z dialektem wileńskim i gwarą białostocką. Powstała w wyniku wzajemnego oddziaływania kilku wzorców językowych: polskiego, białoruskiego, litewskiego, w mniejszym zakresie też rosyjskiego i niemieckiego.

W latach (1975-1998) siedziba władz województwa suwalskiego. Drugi co do wielkości ośrodek województwa podlaskiego oraz centrum kulturalne Suwalszczyzny.

Geografia

Czarna Hańcza w Suwałkach

Położenie

Miasto Suwałki leży w północno-wschodniej części Polski, w pobliżu granicy z Litwą, obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej i Białorusią. Suwałki są drugim co do wielkości miastem w województwie podlaskim. Przez miasto przebiegają szlaki transportowe – z Berlina przez Warszawę do Sankt Petersburga oraz z Warszawy do Helsinek (przyszła droga tranzytowa szybkiego ruchu Via Baltica i trasa kolejowa Rail Baltica łącząca kraje bałtyckie z Europą Zachodnią).

Ulica Kościuszki w Suwałkach, jedna z najważniejszych a zarazem najdłuższa ulica w Suwałkach, zabudowa klasycystyczna, znajdują się przy niej m.in.:
Biedronka – sieć sklepów dyskontowych należących do spółki akcyjnej Jeronimo Martins Dystrybucja, której właścicielem jest portugalskie konsorcjum Jerónimo Martins. Pod względem ilości sklepów jest to największa w Polsce sieć handlowa. Biedronka posiada 1500 (dane na 02.05.2010 r) sklepów i zatrudnia 27 tys. pracowników (dane z 2009). Jej hasłem jest: "codziennie niskie ceny". W pierwszym półroczu 2007 odnotowano wzrost obrotów o 32,4% w stosunku do roku 2006.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 65,51 km².

Geologia

Suwałki są położone na terenach zasobnych w rudy żelaza, wanadu, ołowiu oraz rzadkiego tytanu. Obecnie nie poddane eksploatacji ze względu na głębokość na jakich się znajdują, a także ze względu na ochronę środowiska i obecność Zielonych Płuc Polski.

Klimat

W porównaniu z innymi rejonami Polski miasto znajduje się stosunkowo często pod wpływem arktycznych i kontynentalnych mas powietrza. Właśnie za sprawą arktycznych wpływów region ten jest zaliczany do najzimniejszych (poza górami) obszarów Polski, a w pobliżu miejscowości Wiżajny znajduje się „polski biegun zimna”

Policja Państwowa – (w skrócie PP) umundurowana i uzbrojona organizacja pełniąca funkcje porządkowe oraz antykryminalne na terenie Polski w latach 1918-1939.
Marian Borzęcki (ur. 1889 w Suwałkach, zm. 1942 w obozie koncentracyjnym w Mauthausen) – polski prawnik, polityk, adwokat, komendant główny Policji Państwowej.

Zimy są tutaj na ogół długie i mroźne (nawet dwukrotnie dłuższe niż na zachodzie Polski), a wiosna dociera bardzo późno (choć niezawsze). Lato najczęściej bywa krótkie, ale za to gorące i parne. To właśnie dlatego występuje tutaj najpóźniejszy termin kwitnienia jabłoni w Polsce wraz z sezonem wegetacji roślin, spowodowanymi tutejszym mikroklimatem. Burze bywają tu na ogół spokojne, choć ze względu na zmiany klimatyczne z roku na rok są coraz silniejsze. Jednakże klimat pozwala nawet na uprawę z powodzeniem winorośli. Obecnie temperatura w zimie spada do ok. –24 stopni Celsjusza. Dawniej notowano tu siarczyste mrozy.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Patryk Małecki (ur. 1 sierpnia 1988 w Suwałkach) – polski piłkarz grający jako skrzydłowy lub napastnik w Wiśle Kraków i reprezentacji Polski . Małecki jest wychowankiem klubu Wigry Suwałki. W 2001 roku trafił do Wisły Kraków, gdzie gra do dnia dzisiejszego. Z Wisłą Kraków dwa razy został mistrzem Polski w sezonach 2007/2008 i 2008/2009.

Historia

Osobny artykuł: Historia Suwałk.

Miasto powstało z osady założonej w XVII w. przez zakon kamedułów z pobliskiego klasztoru w Wigrach, jako jedna z osad na kolonizowanych przez nich wyludnionych terenach dawnej Jaćwieży. 3 marca 1720 roku przywilejem królewskim August Sas II potwierdził prawa miejskie Suwałk.

Cerkiew Wszystkich Świętych w Suwałkach – cerkiew prawosławna w Suwałkach, w województwie podlaskim. Jest to drewniana świątynia pochodząca z przełomu XIX-XX wieku. Mieści się na cmentarzu prawosławnym, przy ulicy Zarzecze. Dawniej pełniła funkcję kaplicy cmentarnej, od 1940 r. jest świątynią parafialną.
Tesco – największa brytyjska sieć hipermarketów, która ma swoje filie również w innych krajach. Początkowo sieć zajmowała się sprzedażą żywności, ale rozszerzyła swoją ofertę również na odzież, sprzęt elektroniczny i samochody. Do roku 2003 firma miała już w swoim posiadaniu ponad 2000 sklepów różnej wielkości, od hipermarketów do niewielkich sklepików np. przy stacjach benzynowych.

Najważniejsze wydarzenia w historii Suwałk:

1688 – pierwsza wzmianka o Suwałkach;

1710 – kameduli wyjednali u Króla Augusta II zgodę na odbywanie targów i jarmarków w Suwałkach;

1715 – Suwałki ogłoszono miastem przez kamedułów;

1795 – miasto włączono do Królestwa Prus;

1807 – Suwałki włączono w skład Księstwa Warszawskiego;

1816 – utworzono województwo augustowskie z siedzibą w Suwałkach;

1826 – zatwierdzony został plan regulacyjny miasta, który na blisko 100 lat przesądził o kierunkach i charakterze jego zabudowy;

1827 – liczba mieszkańców – 3.753;

1842 – w Suwałkach urodziła się poetka Maria Konopnicka;

1849 – w Suwałkach urodził się malarz Alfred Wierusz-Kowalski;

1866 – Suwałki stolicą guberni suwalskiej;

1872 – liczba mieszkańców – 19.899, Suwałki czwartym najludniejszym miastem Królestwa Polskiego;

1882 – w Suwałkach urodziła się Aleksandra ze Szczerbińskich, druga żona Marszałka Józefa Piłsudskiego;

1915 – w Suwałkach urodził się Edward Szczepanik, ostatni premier RP na uchodźstwie;

1919 – 24 sierpnia do Suwałk wkroczyło wojsko polskie – Suwałki w granicach Rzeczypospolitej;

1926 – w Suwałkach urodził się reżyser Andrzej Wajda;

1938 – w Suwałkach stacjonował 41. Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego, 1. Dywizjon 29. Pułku Artylerii Lekkiej, Suwalska Brygada Kawalerii, 2. Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego, 3. Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. płk Jana Kozietulskiego, 4. Dywizjon Artylerii Konnej oraz 11. Szwadron Łączności SBK;

1940 – Suwałki wcielono do Rzeszy Niemieckiej pod nową nazwą Sudauen. Niemcy przeprowadzili masowe aresztowania miejscowej inteligencji;

1941 – Niemcy założyli Stalag I F Sudauen, w którym zginęło kilkadziesiąt tysięcy jeńców, głównie rosyjskich;

1944 – 23 października wojska niemieckie wycofały się z Suwałk, do miasta wkroczyły wojska 3. Frontu Białoruskiego;

1945 – Suwałki siedzibą powiatu;

1975 – Suwałki stolicą województwa;

1980 – liczba mieszkańców – 36.000;

1995 – liczba mieszkańców – 65.000;

1999 – w wyniku reformy administracyjnej Suwałki straciły status miasta wojewódzkiego, stając się miastem na prawach powiatu;

2010 – liczba mieszkańców – 69.527

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Suwałk.

Suwałki dzielą się na kilkanaście osiedli o bardzo ograniczonym samorządzie. Każde z nich ma swoją nazwę, samorząd, władze. Różnica w liczbie mieszkańców i zajmowanego obszaru poszczególnych osiedli jest duża, gdyż obecnie funkcjonujący podział jest silnie związany z historią miasta i geografią.

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.
Międzynarodowy Festiwal Ludowych Zespołów Tanecznych "Źródliska" to cykl festiwali organizowanych przez Regionalny Ośrodek Kultury i Sztuki w Suwałkach. Honorowy patronat nad festiwalem sprawuje prezydent miasta. Do tej pory odbyły się cztery edycje festiwalu: w latach 2000, 2002, 2003 i 2006. Kolejna edycja planowana jest na rok 2009. "Źródliska" wraz z Festiwalem Kultury Celtyckiej w Dowspudzie są jedynymi tego typu imprezami w północno-wschodniej Polsce.

Gospodarka

Budynki Suwalskich Kopalni Surowców Mineralnych

Suwałki są ośrodkiem przemysłu drzewnego, materiałów budowlanych i spożywczego. Po trudnym okresie transformacji i utracie statusu miasta wojewódzkiego sytuacja społeczno-ekonomiczna Suwałk ustabilizowała się. Wiele suwalskich firm eksportuje produkty na rynki wschodnie i do krajów zachodniej Europy, zdobywa certyfikaty jakości ISO oraz nagrody i wyróżnienia na targach krajowych i międzynarodowych.

Izrael (. W populacji liczącej 7,59 miliona większość stanowią . Drugą co do wielkości grupę stanowią Arabowie (20%). Mniejszą grupą etniczną są Samarytanie. Pod względem wyznaniowym w Izraelu występuje duże zróżnicowanie – obok Żydów (judaizm) mieszkają Arabowie (głównie muzułmanie), chrześcijanie i druzowie, jak również inne mniejsze grupy religijne.
Obwodnica Suwałk – planowana obwodnica miasta Suwałki, mająca być częścią drogi ekspresowej S61 i przyszłej trasy międzynarodowej Via Baltica. Planowane etapy realizacji i przebieg trasy:

Instytucje okołobiznesowe

Park Naukowo-Technologiczny Polska-Wschód w Suwałkach Sp. z o.o.

Stowarzyszenie Samorządów Polskich Euroregionu „Niemen”

Suwalska Specjalna Strefa Ekonomiczna S.A.

Fundacja Rozwoju Przedsiębiorczości w Suwałkach

Agencja Rozwoju Regionalnego „ARES” S.A.

Międzynarodowe Wschodnie Centrum Innowacji

Suwalski Ośrodek Innowacji – Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT

Fundacja Programów Pomocowych dla Rolnictwa FAPA

Handel

Biedronka w Suwałkach

Najwięcej punktów usługowych znajduje się wzdłuż ulicy Kościuszki, Noniewicza i Pasażu Grande-Synthe. W mieście istnieją dwa targowiska: przy ul. 1 Maja i przy ul. Bakałarzewskiej. Pierwszym sklepem wielkopowierzchniowym w Suwałkach był TIP, przekształcony w funkcjonującą do dziś Biedronkę. W latach 90-tych powstał również najbardziej znany całodobowy sklep „Eden”. W śródmieściu położone są nieduże centra handlowe: DH Wigry, Pasaż Handlowy Arkadia oraz DH Alfa, a także największe centrum handlowe w okolicy – Suwałki Plaza. Inne większe obiekty handlowe to np. OBI, Kaufland, Lidl, Tesco.

Towarzystwo Salezjańskie (Towarzystwo św. Franciszka Salezego) zostało założone w 1859 przez ks. Jana Bosko (1815-1888) w celu kontynuowania jego pracy z młodzieżą i dziećmi.
Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.

Demografia

Osobny artykuł: Ludność Suwałk.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)