Mapa polskiej Suwalszczyzny

Suwalszczyzna na mapie etnograficznej Litwy (kolor pomarańczowy)

Jezioro Hańcza

Zachód słońca nad jeziorem Wigry

Szlak kajakowy Rospudą, Blizną i Czarną Hańczą

Kurhan na terenie Cmentarzyska Jaćwingów w okolicy Suwałk

Wiadukt w Stańczykach

Suwalszczyzna (łac. Sudovia, lit. Suvalkija) – kraina historyczna powstała w XV w. w wyniku najazdów i wojen zakonu krzyżackiego, Polski i Litwy przeciwko Jaćwieży, które doprowadziły do kompletnej eksterminacji bądź asymilacji Jaćwingów. Suwalszczyzna obejmuje swym zasięgiem tereny w północno-wschodniej Polsce oraz w południowo-zachodniej Litwie, gdzie stanowi jeden z pięciu regionów etnograficznych. W Polsce tradycyjnie zalicza się do niej ziemie położone na północ od Biebrzy, na północny wschód od rzeki Ełk oraz na wschód od linii Gołdap – Olecko – Ełk, natomiast na Litwie okolice Mariampola ograniczone od północy i wschodu przez rzekę Niemen. Głównym miastem polskiej Suwalszczyzny są Suwałki, a litewskiej - Mariampol. Nazwy Suwalszczyzna zaczęto używać w XIX w.

Historia

Dzieje osadnictwa na Suwalszczyźnie po rozbiciu Jaćwingów opierały się o kilka zasadniczych elementów. Pierwszy z nich stanowiły wielkie dobra kościelne, zwłaszcza kamedułów znad Wigier, drugim był ważny dla Rzeczypospolitej szlak Warszawa-Wilno, trzecim powstałe od XVI w. miasta (Augustów, Bakałarzewo, Berżniki, Przerośl, Filipów, Sejny, Suwałki itd.), w których rozwijała się gospodarka oraz handel w dużej mierze dzięki osadnikom żydowskim. W latach 1775-1807 Suwalszczyzna znalazła się w zaborze pruskim, następnie weszła w skład Księstwa Warszawskiego. W trakcie kampanii 1812 przechodziły przez nią wojska napoleońskie.

Od 1815 Suwalszczyzna stała się częścią Królestwa Polskiego - wraz z okolicami Łomży tworzyła województwo augustowskie ze stolicą w Suwałkach, przemianowane w 1837 na gubernię augustowską ze stolicą w Łomży. W 1867 gubernię podzielono na dwie części - nowo utworzona gubernia suwalska, istniejąca do 1915, objęła tereny współczesnej Suwalszczyzny polskiej i litewskiej. W latach 1799-1818 obszar Suwalszczyzny należał do diecezji wigierskiej, zaś w latach 1818-1925 do diecezji augustowskiej (sejneńskiej) z siedzibą w Sejnach, pokrywającej się z obszarem woj. augustowskiego.

Po I wojnie światowej odgrywała rolę marchii w odzyskaniu dla Polski Wileńszczyzny. W czasie II wojny światowej była z początku wcielona do Rzeszy. W okolicach Suwałk Niemcy założyli kilka obozów pracy i jenieckich, w których zginęło ponad 45 000 osób - Stalag I/F i Oflag 68 (głównie jeńców sowieckich).